Quy hoạch mới phải được đo bằng những thay đổi ngoài đời sống
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là khung định hướng tổ chức không gian đô thị, kết nối hạ tầng và phân bổ nguồn lực cho toàn thành phố trong nhiều thập niên, thay vì một danh sách công trình riêng lẻ. Ngày 30.10, HĐND TP.HCM khóa XI thông qua quy hoạch thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm, cùng 46 nghị quyết khác. Đây là quy hoạch tổng thể đầu tiên sau sáp nhập, bao trùm khoảng 6.772,59 km² với 168 xã, phường, đặc khu và phần khai thác lấn biển. Quy mô ấy mở ra cơ hội tổ chức lại phát triển trên một địa bàn rộng hơn, nhưng bản đồ đẹp không tự tạo ra kết quả. Giá trị của quy hoạch TP.HCM sẽ phụ thuộc vào việc các tuyến kết nối, dịch vụ công và hạ tầng thiết yếu có đến được với người dân hay không.
Dự báo dân số khoảng 18 triệu người vào năm 2030 và 27 triệu người vào năm 2050 càng khiến yêu cầu thực thi cấp thiết. Thành phố không thể tiếp tục để việc làm, dịch vụ và cơ hội phát triển dồn vào lõi đô thị, rồi trông chờ giao thông giải quyết mọi áp lực. Quy hoạch chỉ có sức nặng khi các quyết định về đất đai, đầu tư và phát triển đô thị cùng đi theo một hướng.
Năm cực động lực phân vai cho một đô thị mở rộng
Cấu trúc kinh tế mới gồm 5 cực động lực, được thiết kế để mỗi khu vực đảm nhận một vai trò chủ lực và tạo sức lan tỏa. Lõi trung tâm tập trung dịch vụ tài chính quốc tế, quản trị, kinh tế tri thức và văn hóa sáng tạo. Phía Đông hướng đến đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và giáo dục đại học; phía Bắc phát triển công nghiệp gắn với logistics. Phía Nam kết hợp cảng biển, thương mại tự do và công nghiệp năng lượng, còn phía Tây đặt trọng tâm vào đô thị, giáo dục và y tế chuyên sâu. Cách phân vai này hợp lý hơn việc xem toàn thành phố như một trung tâm duy nhất, miễn là các cực được kết nối bằng hạ tầng đủ sức phục vụ cả người lao động lẫn doanh nghiệp.
Năm trung tâm vệ tinh gồm Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên sẽ bổ trợ cho các cực chính. Đây không nên là những điểm mở rộng dân cư trên giấy: mục tiêu thiết thực là tăng việc làm, dịch vụ và hạ tầng tại chỗ, giảm nhu cầu phải đi xa để tiếp cận cơ hội. Khu vực phía Tây, chẳng hạn, được định hướng phát triển đô thị đồng bộ với giáo dục, đào tạo và y tế chuyên sâu, góp phần giảm áp lực cho lõi trung tâm.
Kết nối và chất lượng sống quyết định thành bại
Một mạng lưới nhiều cực sẽ thất bại nếu các cực bị chia cắt bởi thời gian di chuyển dài và hạ tầng thiếu đồng bộ. Quy hoạch đặt ra năm hệ liên kết chiến lược, 10 vùng quản trị phát triển, đồng thời xác định đường sắt đô thị, giao thông công cộng khối lượng lớn và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng là những phương tiện kết nối quan trọng. Nếu các tuyến này chậm hình thành, người dân vẫn phải tập trung vào lõi để làm việc, học tập và khám chữa bệnh; khi đó, mô hình vệ tinh chỉ đổi tên các điểm trên bản đồ mà không phân phối lại cơ hội.
Phát triển cũng không thể đánh đổi các hành lang xanh và sông nước. Bảo vệ rừng ngập mặn Cần Giờ, không gian biển đảo, khả năng trữ nước và kiểm soát ngập phải được xem là hạ tầng thiết yếu, không phải phần trang trí của quy hoạch. Quy hoạch đô thị đến năm 2030 dự kiến có 142 phường và đô thị Côn Đảo; sau năm 2030, con số được nâng lên 149 phường và đô thị Côn Đảo. Những mốc này chỉ có ý nghĩa nếu bộ máy quản trị và dịch vụ công theo kịp tốc độ mở rộng.
Từ định hướng đến dự án: phép thử nằm ở khâu thực hiện
Sau khi tiếp thu ý kiến các bộ, ngành Trung ương và được Chủ tịch UBND TP.HCM phê duyệt, thành phố cần cụ thể hóa quy hoạch thành chương trình, kế hoạch và lộ trình theo từng giai đoạn. UBND thành phố cho biết sẽ xây dựng danh mục dự án và bố trí nguồn lực, ưu tiên giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, logistics, hạ tầng số, năng lượng và hạ tầng sinh thái. Đây là bước chuyển quyết định: mỗi định hướng cần có cơ quan phụ trách, thời hạn, nguồn lực và kết quả rõ ràng, thay vì dừng ở văn bản.
Lãnh đạo thành phố đã nhấn mạnh rằng thước đo chính sách phải là điểm nghẽn được tháo gỡ, nguồn lực được huy động và sự thuận lợi mang lại cho người dân, doanh nghiệp. Đó là tiêu chuẩn đúng, nhất là khi các nghị quyết hoặc dự án chậm triển khai có thể làm suy yếu cả một cấu trúc phát triển được tính toán dài hạn. Kết luận cần rõ ràng: quy hoạch tạo ra cơ hội tổ chức lại TP.HCM, nhưng chỉ tiến độ dự án, kết nối hữu dụng và dịch vụ tốt hơn mới chứng minh thành phố biến được tầm nhìn 100 năm thành lợi ích hôm nay.
