Giờ vàng cứu người bắt đầu từ ngoài viện, không phải trong phòng cấp cứu
Cấp cứu ngoài viện là toàn bộ chuỗi hoạt động từ khi xảy ra tình huống cấp cứu đến lúc bệnh nhân được bàn giao cho cơ sở y tế, bao gồm tiếp nhận thông tin, phân loại, hướng dẫn sơ cứu tim phổi từ xa, điều phối phương tiện, xử trí tại hiện trường, vận chuyển an toàn và kết nối với bệnh viện phù hợp, với mục tiêu tận dụng tối đa giờ vàng cứu người và hạn chế tổn thương không hồi phục cho bệnh nhân. Pre-hospital emergency care được nhìn nhận lâu nay như chuyện gọi xe cứu thương, nhưng cách hiểu đó đã lỗi thời. Một hệ thống cấp cứu toàn quốc hiện đại phải coi những phút đầu tiên là trận tuyến chính, nơi quyết định bệnh nhân ngừng tim ngoài đường sẽ sống, tàn phế hay tử vong. Nói cách khác, chuỗi cứu sống không thể khởi động ở cửa khoa Cấp cứu mà phải được kích hoạt ngay từ cuộc gọi đầu tiên.
Quyết định số 1515/QĐ-TTg: thay đổi tư duy từ "đợi đến bệnh viện" sang "cứu từ ngoài viện"
Quyết định số 1515/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 phê duyệt Đề án "Phát triển hệ thống cấp cứu ngoài viện giai đoạn 2026-2030" không chỉ là một văn bản hành chính, mà là lời tuyên bố rằng giờ vàng cứu người phải được kích hoạt từ cộng đồng. Theo bác sĩ Hà Anh Đức, điểm đột phá là chuyển từ tư duy "cấp cứu khi người bệnh đến bệnh viện" sang tổ chức cấp cứu ngay cả trước khi người bệnh tới cơ sở y tế. Cách nói này không phải khẩu hiệu. Nó đòi hỏi chuẩn hóa quy trình cấp cứu ngoài viện, từ tiếp nhận cuộc gọi, đánh giá tình trạng, hướng dẫn sơ cứu tim phổi, đến điều phối xe và ê-kíp phù hợp. Nếu chúng ta vẫn chấp nhận việc bệnh nhân ngừng tim ngoài đường nằm chờ "đưa đến viện rồi tính", thì mọi mục tiêu nâng tỷ lệ sống sót chỉ là lý thuyết. Giờ vàng bị bỏ phí từng phút, và hệ thống y tế dù hiện đại đến đâu cũng luôn đến muộn.
Vì sao hệ thống cấp cứu toàn quốc phải thống nhất thay vì mạnh ai nấy làm
Thực tế nhiều năm cho thấy cấp cứu ngoài viện ở nước ta không được tổ chức thành một mạng lưới thống nhất, mà phụ thuộc từng trung tâm, bệnh viện, địa phương. Hậu quả là thời gian đáp ứng kéo dài, nhất là khi tắc đường, địa bàn rộng, vùng xa, hoặc đơn giản là người gọi không biết phải liên hệ ai. Đó là một sự bất công với bệnh nhân: số phận họ bị quyết định bởi việc họ ngừng tim ở quận trung tâm hay ở ngoại thành. Đề án mới đặt mục tiêu xây dựng một hệ thống cấp cứu toàn quốc với một đầu mối liên thông công an, y tế và các cơ sở cấp cứu. Theo kế hoạch, 34 tổng đài cấp cứu sẽ được thiết lập tại 34 tỉnh, thành phố; khi người dân gọi số cấp cứu, cuộc gọi sẽ được tiếp nhận, sàng lọc, định vị địa chỉ rồi chuyển tới đầu mối địa phương phù hợp để điều phối nhân lực, phương tiện. Nếu triển khai đúng, người ngừng tim ngoài đường ở bất kỳ tỉnh nào cũng có cơ hội được xử trí trong phút đầu, thay vì rơi vào "vùng trắng" thông tin.
Tối ưu giờ vàng bằng công nghệ số: từ bản đồ xe cứu thương tới chuẩn bị phòng hồi sức
Giờ vàng không chỉ phụ thuộc vào phản xạ của người dân, mà còn vào khả năng điều phối thông minh. Đề án đặt mục tiêu ứng dụng công nghệ thông tin để số hóa toàn bộ quy trình cấp cứu ngoài viện. Một nền tảng quản lý cấp cứu ngoài viện toàn quốc sẽ tích hợp dữ liệu vị trí, tình trạng sẵn sàng, năng lực chuyên môn của xe cứu thương và các đội tham gia cấp cứu; mọi xe đang trực hoặc đang chuyển tuyến hiển thị trên bản đồ số để điều phối viên chọn phương tiện tiếp cận nhanh nhất, phù hợp nhất với tình trạng bệnh nhân. Thông tin bệnh nhân sẽ được chuyển trước tới bệnh viện nhận, giúp bệnh viện chuẩn bị nhân lực, phòng can thiệp, phòng hồi sức, xét nghiệm và chuyên khoa liên quan. Hiện nền tảng số này đang được thí điểm ở Hải Phòng với các chức năng điều xe, theo dõi phương tiện, tổ chức ê-kíp và điểm liên hệ. Nếu triển khai đúng tiến độ, hệ thống quốc gia phải hoàn thành trong năm 2026 và vận hành từ 2027. Đây là cách duy nhất để giờ vàng không bị mất đi trong những đoạn đường tắc hoặc những thủ tục gọi xe vụn vặt.
Làm sạch "nhiễu" cuộc gọi, đặt ưu tiên tuyệt đối cho tình huống nguy kịch
Một giờ vàng hiệu quả bắt đầu từ một cuộc gọi nghiêm túc. Theo bác sĩ Hà Anh Đức, các trung tâm 115 ở Hà Nội, TP.HCM và nhiều địa phương nhận hàng trăm đến hàng nghìn cuộc gọi mỗi ngày, nhưng khoảng 90% là gọi không cần thiết, không được sàng lọc, hướng dẫn, xử lý hiệu quả. Câu nói này là lời cảnh báo: nhân lực trực tổng đài bị tiêu hao bởi những cuộc gọi "cho biết" hoặc hỏi thông tin, trong khi cuộc gọi của người đang ngừng tim ngoài đường có thể bị trễ vài phút – đủ để làm mất cơ hội sống. Việc xây dựng hệ thống cấp cứu toàn quốc với đầu mối thống nhất không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là yêu cầu thay đổi cách quản lý ưu tiên. Cuộc gọi phải được sàng lọc, phân loại, định vị và chuyển tuyến trong từng phút, không bị chặn bởi thủ tục hành chính. Người dân cũng phải được nhắc nhở: số cấp cứu ngoài viện dùng để cứu người trong giờ vàng, không phải đường dây hỏi đáp chung. Nếu chúng ta không bảo vệ từng phút đầu tiên khỏi sự lãng phí, mọi nỗ lực xây dựng nền tảng số và mạng lưới xe cứu thương sẽ bị rút ngắn tác dụng.
