Ngừng tim cấp cứu: vài phút quyết định cả cuộc đời
Ngừng tim cấp cứu là tình trạng tim đột ngột ngừng co bóp, bệnh nhân mất ý thức, ngừng hoặc thở bất thường, khiến lưu lượng máu lên não và các cơ quan trọng bị cắt đứt hoàn toàn; nếu không được hồi sức tích cực trong vài phút đầu, người bệnh sẽ tổn thương não không hồi phục và tử vong. Trong những ca ngừng tuần hoàn ngoài bệnh viện, thời gian không còn là con số trừu tượng mà là từng nhịp thở, từng động tác ép tim đúng kỹ thuật. Một nam du khách Úc rơi vào hôn mê, mất ý thức và có dấu hiệu ngừng thở, được đưa đến một bệnh viện trong tình trạng ngừng tuần hoàn ngoài viện. Sau khoảng 5 phút hồi sức liên tục, tuần hoàn tự phát được tái lập. Câu chuyện này là lời nhắc thẳng thắn: ai chậm tay, người đó mất bệnh nhân.
Năm phút không đủ để cứu sống: hồi sức tích cực mới là trận chiến thật sự
Sai lầm phổ biến là nghĩ rằng tim đập lại đồng nghĩa với được cứu sống. Thực tế, đó mới là cửa vào của một trận chiến hồi sức tích cực dài và khốc liệt. Sau ngừng tim, bệnh nhân thường rơi vào sốc tim điều trị khó khăn, tụt huyết áp, suy hô hấp, rối loạn toan kiềm nặng, nguy cơ phù não và suy đa cơ quan. Ê-kíp cấp cứu phải đồng thời kiểm soát huyết động bằng thuốc vận mạch, hỗ trợ hô hấp bằng thở máy theo chiến lược bảo vệ phổi, duy trì nhiệt độ cơ thể và lọc máu liên tục để chỉnh rối loạn chuyển hóa, đỡ cho tim, thận, gan và não có cơ hội hồi phục. Đây là giai đoạn dễ nản lòng, nhưng chính sự kiên trì, theo dõi sát và ra quyết định nhanh của đội hồi sức tích cực mới chuyển những ca "tưởng như không còn hy vọng" thành câu chuyện bước ra khỏi phòng hồi sức trong tỉnh táo.
Can thiệp mạch vành và cứu sốc tim: cuộc đua với nhồi máu cơ tim
Ngừng tim cấp cứu vì nhồi máu cơ tim cấp là kịch bản thấy ngày càng nhiều ở người cao tuổi có bệnh nền. Một bệnh nhân nữ 69 tuổi vào viện trong tình trạng khó thở, tụt huyết áp, suy hô hấp và đã hai lần ngưng tim, tiên lượng tử vong trên 95%. Hồi sức tích cực chỉ là bước đầu; đội bác sĩ đã khẩn trương hội chẩn và quyết định can thiệp mạch vành cấp cứu, đặt máy tạo nhịp tạm thời và hai stent tái thông lòng mạch. Theo ThS.BS Lê Hồng Phúc, với nhồi máu cơ tim cấp, trì hoãn điều trị sẽ kéo dài thiếu máu cơ tim và làm tăng nguy cơ biến chứng sốc tim, suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng. Một bệnh nhân Hàn Quốc đau ngực dữ dội, huyết áp 90/45 mmHg, được chụp mạch vành khẩn cấp, đặt stent động mạch liên thất trước, nhờ đó giảm đau ngực, cải thiện khó thở và ổn định huyết áp. Những ca này khẳng định: can thiệp mạch vành sớm là đường sống duy nhất trong nhiều tình huống sốc tim điều trị nặng.
Vỡ phình động mạch chủ: khi phẫu thuật và hồi sức phải chạy song song
Nếu nhồi máu cơ tim là ngòi nổ gây ngừng tim, thì phình động mạch chủ vỡ là quả bom máu ngay trong ổ bụng. Một bệnh nhân nam 65 tuổi được phát hiện phình động mạch chủ bụng khoảng 6 cm và đã vỡ, máu chảy nhiều vào ổ bụng. Với vỡ phình động mạch chủ, chỉ vài phút chậm trễ đủ đổi hoàn toàn cơ hội sống, vì máu có thể chảy ồ ạt làm huyết áp tụt nhanh và tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Quy trình báo động đỏ được kích hoạt: bệnh viện tuyến dưới hồi sức tích cực và chuyển khẩn, bệnh viện tuyến trên chuẩn bị phòng mổ, ê-kíp ngoại tim mạch – lồng ngực, gây mê hồi sức sẵn sàng. Trong mổ, bệnh nhân sốc mất máu nặng, có thời điểm tim ngừng đập, buộc bác sĩ vừa hồi sức tim vừa tiếp tục kiểm soát nguồn chảy máu. Kết quả, sức khỏe bệnh nhân ổn định, sinh hoạt trở lại bình thường. Trường hợp này cho thấy cấp cứu hiệu quả không phụ thuộc vào một người hùng, mà vào sự phối hợp hệ thống giữa nhiều bệnh viện và nhiều chuyên khoa.
Dấu hiệu hồi phục và bài học cho người bệnh: đừng chờ đợi, hãy đi cấp cứu
Thành công thật sự của một ca ngừng tim cấp cứu không đo bằng thời gian ép tim, mà bằng việc bệnh nhân có tỉnh lại và các cơ quan có hoạt động trở lại hay không. Ở nam du khách Úc, đến ngày thứ ba giảm liều thuốc an thần, bệnh nhân bắt đầu tỉnh, hiểu và làm theo y lệnh đơn giản; đến ngày thứ năm, được rút nội khí quản, tự thở, ăn uống và cử động trên giường. Đó là những mốc chứng minh chiến lược hồi sức đã bảo vệ được não và đa cơ quan. Về phía người bệnh, đặc biệt là người nước ngoài sống tại Việt Nam, những ca cấp cứu vừa qua là lời cảnh báo rõ ràng: khi có đau ngực kéo dài hoặc tăng dần, khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt, choáng hoặc ngất, phải đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu tim mạch càng sớm càng tốt. Với hệ thống hồi sức tích cực và tim mạch can thiệp đang được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, người bệnh hoàn toàn có thể được xử trí nhồi máu cơ tim, ngừng tim, vỡ phình động mạch chủ ngay tại Việt Nam, thay vì mạo hiểm chờ đợi chuyến bay về nước.
