Ping Ping và Fu Shuang: khi ngoại giao bắt đầu từ một chuyến bay 15 giờ
Ngoại giao gấu trúc là việc Trung Quốc sử dụng gấu trúc khổng lồ như “quốc bảo” để cho các vườn thú nước ngoài mượn trong khuôn khổ thỏa thuận nghiên cứu, bảo tồn và hợp tác văn hoá, qua đó xây dựng hình ảnh tích cực và tạo kênh đối thoại mềm với các đối tác trên thế giới. Việc hai gấu trúc Ping Ping và Fu Shuang khởi hành từ Thành Đô tới Vườn thú Atlanta không phải là tin thú cưng dễ thương, mà là một thông điệp chính trị tinh tế. Cả hai được Chủ tịch Tập Cận Bình công bố ngay tại Nhà Trắng, như món quà biểu tượng trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ. Khi các cuộc đối thoại cấp cao thường căng thẳng, việc gửi hai “sứ giả lông mềm” cho thấy Bắc Kinh muốn nắn lại bầu không khí Trung Quốc Mỹ quan hệ theo hướng dễ chịu hơn – ít nhất là ở cấp độ cảm xúc công chúng.
Chuyến bay Boeing 777F và sức nặng của một cặp “đại sứ lông mềm”
Ping Ping và Fu Shuang rời Thành Đô trên chuyến bay FX9756 của một chiếc Boeing 777F thuộc hãng vận tải Mỹ, bay thẳng hơn 12.000 km và kéo dài hơn 15 giờ trước khi hạ cánh xuống Atlanta. Khoang hàng không mang theo măng tươi, cà rốt, bánh ngô, cùng đội ngũ chuyên gia Trung – Mỹ tháp tùng. Chuyến bay "Panda Express" trở thành hành trình được theo dõi nhiều nhất trên nền tảng hàng không trực tuyến, cho thấy sức hút công chúng đối với hai vị khách đặc biệt. Ở đây, logistics không chỉ là vận chuyển động vật mà là dàn dựng cho một khoảnh khắc ngoại giao. Việc một doanh nghiệp Mỹ đảm nhận vai trò vận chuyển cũng góp phần kể câu chuyện hợp tác thực dụng bên dưới bề mặt cạnh tranh. Hai con gấu trúc biến một đường bay thương mại thành đường bay chính trị, được cả hai bên tận dụng để phát đi hình ảnh hợp tác.
Thoả thuận 10 năm: hợp tác bảo tồn hay chiến lược quyền lực mềm?
Ping Ping và Fu Shuang sẽ sống tại Vườn thú Atlanta trong 10 năm theo chương trình cho mượn giữa hiệp hội bảo tồn động vật hoang dã phía Trung Quốc và đối tác Mỹ. Theo phía Trung Quốc, chương trình mới kéo dài một thập kỷ, tập trung vào nghiên cứu, chăm sóc sức khoẻ gấu trúc khổng lồ và bảo vệ đa dạng sinh học. Đây là điểm nối giữa bảo tồn động vật toàn cầu và ngoại giao: một bên được nâng hình ảnh quốc gia biết gìn giữ thiên nhiên, bên kia hưởng lợi từ hợp tác khoa học và sức hút du lịch. "Theo Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF), hiện có khoảng 1.800 cá thể gấu trúc khổng lồ sống trong tự nhiên" – con số này là lý do chính đáng để biện minh cho các dự án nghiên cứu. Song, việc Trung Quốc tuyên bố sở hữu mọi cá thể gấu trúc trên thế giới và chỉ cho thuê cho thấy rõ đây cũng là công cụ quyền lực mềm được kiểm soát chặt chẽ.
Ngoại giao gấu trúc: lịch sử dài và ý nghĩa hiện tại trong quan hệ Trung Quốc – Mỹ
Từ năm 1957, khi Mao Trạch Đông tặng gấu trúc mang tên Ping Ping cho Liên Xô, đến hai cá thể được gửi sang Washington năm 1972 sau chuyến thăm của Tổng thống Nixon, gấu trúc ngoại giao đã đi cùng mọi bước ngoặt lớn của quan hệ Trung Quốc với các cường quốc. Sau khi loài này suy giảm, Trung Quốc ngừng tặng mà chuyển sang mô hình cho mượn có tính toán. Theo lời ông Tập, "gấu trúc khổng lồ đã trở thành sứ giả của tình hữu nghị giữa người dân Trung Quốc và Mỹ". Việc Ping Ping và Fu Shuang đến Atlanta ngay sau một chuyến thăm cấp nhà nước, và đánh dấu sự trở lại gấu trúc tại vườn thú này sau khi gia đình gấu trúc trước đó đã về nước năm 2024, cho thấy Bắc Kinh đang muốn khôi phục một kênh giao tiếp mềm đã từng tạm khép. Trong bối cảnh Trung Quốc Mỹ quan hệ còn đầy nghi ngại, việc nối lại biểu tượng tích cực có thể giúp hai bên nói chuyện về khoa học, văn hoá và thiên nhiên trước khi tranh luận về thuế quan.
Tác động tới công chúng Mỹ và thông điệp dành cho thế giới
Đối với người dân Mỹ, hai gấu trúc mới không chỉ là điểm nhấn dễ thương trong cuối tuần. Sự hiện diện của chúng tại Vườn thú Atlanta được chào đón nồng nhiệt, bởi gấu trúc khổng lồ khá hiếm ở các vườn thú Mỹ. Du khách sẽ phải chờ thêm khoảng một tháng cách ly trước khi được nhìn thấy Ping Ping và Fu Shuang, thời gian mà khu nuôi dưỡng mới đảm bảo an toàn sinh học được vận hành và nguồn trúc trồng tại địa phương được kiểm chứng ổn định. Về mặt bảo tồn động vật toàn cầu, hai cá thể này là phần dễ thấy nhất của mạng lưới nghiên cứu và gây giống đang giúp tình trạng loài gấu trúc được chuyển từ "nguy cấp" sang "dễ bị tổn thương" theo phân loại IUCN. Nhưng về mặt hình ảnh, chúng gửi đi thông điệp rằng Bắc Kinh muốn được nhìn nhận như một trụ cột trong nỗ lực bảo vệ thiên nhiên. Câu hỏi còn lại là liệu công chúng Mỹ và các nước khác có nhìn biểu tượng này như thiện chí môi trường, hay như công cụ chính trị khéo léo. Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào cách hai siêu cường cư xử với nhau ngoài khu chuồng gấu trúc.
