Dấu mốc mới, không phải lời giải cho mọi ca vẹo cột sống
Vertebral Body Tethering (VBT) là kỹ thuật phẫu thuật nắn chỉnh vẹo cột sống bằng vít và dây nối ở thân đốt sống, nhằm điều chỉnh đường cong mà không ghép xương hàn khớp. Đây là ca đầu tiên được triển khai tại Việt Nam, do Khoa Phẫu thuật Cột sống, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thực hiện cho một bé gái sinh năm 2014 ở Bắc Ninh. Điểm đáng chú ý không chỉ là con số chỉnh hình sau mổ, mà còn là hướng tiếp cận khác với hàn xương cột sống truyền thống: bảo tồn vận động giữa các đốt sống được can thiệp. Tuy vậy, ca thành công này nên được nhìn nhận như dấu mốc chuyên môn và thêm một lựa chọn điều trị có điều kiện, chứ không phải bằng chứng rằng VBT phù hợp với mọi trẻ. Với phẫu thuật cho trẻ đang lớn, lựa chọn đúng bệnh nhi và theo dõi lâu dài quan trọng không kém kết quả ban đầu.
Dây chằng nhân tạo thay đổi cách nắn chỉnh như thế nào?
Trong phẫu thuật truyền thống, bác sĩ thường dùng vít và thanh kim loại để chỉnh biến dạng rồi ghép xương nhằm hàn các đốt sống, giúp duy trì kết quả. Khi xương liền, khả năng vận động tương đối giữa những đốt sống ấy bị hạn chế. VBT đi theo hướng khác: vít được đặt vào thân đốt sống ở phía lồi của đường cong, sau đó nối với nhau bằng dây chằng nhân tạo có độ bền cao. Bác sĩ điều chỉnh lực căng dây để nắn đường cong ngay trong mổ, không cần ghép xương hàn khớp. Với vẹo cột sống trẻ em, cách làm này hướng tới giữ vận động ở các tầng được can thiệp và tận dụng phần tăng trưởng còn lại của xương. Nhưng đây vẫn là phẫu thuật đòi hỏi đặt vít chính xác, kiểm soát lực căng và tính toán mức chỉnh phù hợp; không thể xem dây là giải pháp đơn giản hơn chỉ vì không hàn xương.
Ca bệnh 12 tuổi cho thấy tiềm năng, đồng thời đặt ra yêu cầu theo dõi
Gia đình đưa trẻ đi khám sau khi nhận thấy hai vai lệch, thân mình biến dạng, dáng đi mất cân bằng và tình trạng cong vẹo ngày càng rõ. X-quang cho thấy đường cong ngực–thắt lưng từ T7 đến L2 có góc Cobb 48°, mức đáng kể và có nguy cơ tiến triển. Bệnh nhi ở giai đoạn trưởng thành xương Sanders 5, vẫn còn tiềm năng tăng trưởng nhất định; đây là một yếu tố được cân nhắc khi chọn VBT. Sau mổ, góc Cobb giảm còn khoảng 10°, tương đương mức chỉnh gần 80%, trục cột sống cải thiện và thân mình cân đối hơn. Kết quả hình ảnh sớm rất đáng chú ý, nhưng chưa thể thay thế đánh giá dài hạn. Khi trẻ còn lớn, bác sĩ cần theo dõi định kỳ góc cong, độ trưởng thành xương và tình trạng dây; đồng thời kiểm soát nguy cơ chỉnh quá mức hoặc mức chỉnh giảm dần.
Ý nghĩa thực tế nằm ở lựa chọn đúng bệnh nhi
VBT mở rộng lựa chọn cho một nhóm bệnh nhi phù hợp, thay vì xóa bỏ vai trò của hàn xương cột sống. Việc cân nhắc cần dựa vào đặc điểm đường cong, tuổi, mức độ trưởng thành xương và khả năng tăng trưởng còn lại; phương pháp không phù hợp với tất cả người bệnh. Vì vậy, gia đình không nên suy từ ca đầu tiên thành lời khuyên rằng mọi trẻ vẹo cột sống đều nên chọn VBT hoặc có thể tránh hàn xương. Điều cần hỏi bác sĩ là trẻ có đáp ứng tiêu chí hay không, lợi ích và rủi ro cụ thể ra sao, cần theo dõi thế nào sau mổ. Thành công bước đầu tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 là dấu mốc kỹ thuật có ý nghĩa: nó bổ sung một phương án có thể bảo tồn vận động trong trường hợp được lựa chọn kỹ. Giá trị lâu dài sẽ phụ thuộc vào đánh giá đúng chỉ định và kết quả theo dõi của bệnh nhi.
