VBT là gì và vì sao ca phẫu thuật này đáng chú ý?
Vertebral Body Tethering (VBT) là kỹ thuật phẫu thuật chỉnh vẹo cột sống dùng vít gắn vào thân đốt sống phía lồi của đường cong, nối bằng dây có độ bền cao để nắn chỉnh mà không hàn cố định các đốt sống. Khoa Phẫu thuật Cột sống, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vừa thực hiện thành công ca VBT đầu tiên tại Việt Nam theo thông tin bệnh viện công bố. Điểm đáng quan tâm không chỉ là dấu mốc kỹ thuật, mà còn là mục tiêu giữ lại khả năng vận động ở những đoạn cột sống được can thiệp. Với vẹo cột sống trẻ em, nhất là khi trẻ còn tăng trưởng, phương pháp này mở thêm một hướng điều trị; tuy nhiên, một ca thành công bước đầu chưa đủ để kết luận VBT là lựa chọn tốt hơn cho mọi bệnh nhân.
Bệnh nhi là bé gái 12 tuổi ở Bắc Ninh, trước đó khỏe mạnh. Trong những tháng gần đây, gia đình nhận thấy vai trẻ lệch, thân mình biến dạng và dáng đi mất cân bằng; phim X-quang cho thấy đường cong ngực–thắt lưng từ T7 đến L2 có góc Cobb 48°. Các bác sĩ xác định trẻ ở giai đoạn trưởng thành xương Sanders 5, vẫn còn tiềm năng tăng trưởng nhất định. Những yếu tố này, cùng đặc điểm đường cong, là căn cứ để ê-kíp cân nhắc VBT sau khi trao đổi với gia đình về lợi ích, rủi ro và việc theo dõi lâu dài.
Dây chằng nhân tạo khác gì hàn khớp cột sống?
Trong phẫu thuật truyền thống, bác sĩ thường dùng vít và thanh kim loại để nắn chỉnh, sau đó ghép xương nhằm hàn khớp cột sống và duy trì kết quả. Đổi lại, các đoạn đã hàn mất khả năng vận động tương đối giữa các đốt sống. VBT đi theo hướng khác: vít được đặt vào thân đốt sống phía lồi của đường cong rồi nối bằng dây chằng nhân tạo có độ bền cao; bác sĩ điều chỉnh lực căng dây để chỉnh độ cong mà không cần ghép xương hàn khớp. Vì vậy, lợi thế được kỳ vọng là vừa cải thiện biến dạng vừa bảo tồn vận động tại các tầng được can thiệp. Đây là khác biệt có ý nghĩa, nhưng không nên diễn giải thành cam kết rằng mọi vận động sẽ được giữ nguyên hoặc kết quả sẽ giống nhau ở mọi trẻ.
Kết quả ban đầu của ca bệnh gây chú ý: góc Cobb giảm từ 48° trước mổ xuống khoảng 10° sau mổ, tương đương mức chỉnh gần 80%. Dù vậy, con số trên phim ngay sau phẫu thuật không tự nó chứng minh hiệu quả lâu dài. Bệnh nhi còn tăng trưởng, nên đường cong có thể tiếp tục thay đổi; ê-kíp phải tính lực căng dây và mức chỉnh để hạn chế chỉnh quá mức. Đây là kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao khi đặt vít, kiểm soát dây và lập kế hoạch theo mức trưởng thành xương. Thành công của một ca là tín hiệu đáng chú ý về năng lực triển khai, không phải bằng chứng đủ để thay thế đánh giá cá thể hóa.
Không phải lựa chọn cho mọi trẻ bị vẹo cột sống
Giá trị thực tế của tin tức này nằm ở việc mở rộng lựa chọn, chứ không phải biến VBT thành lời giải mặc định cho vẹo cột sống trẻ em. Phương pháp không phù hợp với tất cả bệnh nhân; lựa chọn phải dựa trên đặc điểm đường cong, tuổi, mức độ trưởng thành xương và khả năng tăng trưởng còn lại. Điều đó cũng có nghĩa gia đình không nên chỉ nhìn vào mức chỉnh gần 80% của ca vừa được công bố để tự suy ra con mình có thể áp dụng kỹ thuật tương tự. Cần khám chuyên khoa, đánh giá hình ảnh và trao đổi thấu đáo về nguy cơ, lợi ích, phương án thay thế cũng như khả năng theo dõi sau mổ.
Theo kế hoạch được nêu, bệnh nhi cần được theo dõi định kỳ góc Cobb, mức trưởng thành xương và tình trạng hệ thống dây; bác sĩ cũng phải lưu ý nguy cơ chỉnh quá mức hoặc mất chỉnh. Đây là phần không thể tách rời khỏi phẫu thuật VBT: kết quả ban đầu cần được kiểm chứng qua quá trình trẻ tiếp tục phát triển. Gia đình nên xem ca bệnh như một dấu mốc mở thêm cơ hội điều trị tại Việt Nam, đồng thời giữ kỳ vọng thực tế. Kết luận hợp lý lúc này là VBT có tiềm năng bảo tồn vận động cho một nhóm bệnh nhi được chọn lọc kỹ, còn quyết định phù hợp phải do đội ngũ chuyên khoa đưa ra cho từng trường hợp.
