Một chiếc kim, một cách tiếp cận khác
Phẫu thuật nội soi nhi là phương pháp can thiệp qua những đường rạch nhỏ, dùng camera và dụng cụ chuyên biệt để điều trị bệnh cho trẻ với mục tiêu giảm tổn thương mô và hỗ trợ hồi phục. Giá trị của phương pháp này không chỉ nằm ở vết mổ nhỏ, mà còn ở khả năng điều chỉnh kỹ thuật theo cơ thể bé và nhu cầu của từng bệnh nhi.
Năm 2016, khi triển khai nội soi một lỗ điều trị thoát vị bẹn ở trẻ em, PGS.TS.BS Trần Ngọc Sơn gặp một trở ngại rất cụ thể: kim khâu chuyên dụng chưa có sẵn tại Việt Nam. Ông không chờ đủ thiết bị mới bắt đầu; thay vào đó, ông cải tiến kim chọc tủy sống, vốn được thiết kế cho mục đích khác, để phục vụ ca mổ nội soi nhi. Đây không phải lối tắt thay cho chuyên môn, mà là ví dụ về cách một dụng cụ được điều chỉnh có thể mở thêm lựa chọn điều trị trong điều kiện thực tế.
Câu chuyện cũng nhắc rằng đổi mới trong phẫu thuật trẻ em không nhất thiết bắt đầu từ máy móc đắt tiền hay công nghệ phức tạp. Đôi khi, bước tiến đến từ việc hiểu rõ thao tác cần thiết, nhận diện khoảng trống của dụng cụ và chịu trách nhiệm kiểm chứng giải pháp mới.
Ít vết rạch hơn, nhưng đòi hỏi bác sĩ nhiều hơn
Với kỹ thuật một đường vào qua rốn, bác sĩ có thể giảm số vết mổ và hạn chế sang chấn; sẹo nằm trong nếp rốn tự nhiên nên sau khi lành gần như khó nhận thấy. Cách tiếp cận này có thể giúp trẻ hồi phục nhẹ nhàng hơn, đồng thời giảm chi phí dụng cụ và góp phần bớt gánh nặng cho gia đình bệnh nhi.
Nhưng lợi ích ấy không tự đến từ việc thu nhỏ đường mổ. Làm việc qua một lối vào duy nhất đặt ra yêu cầu cao hơn về dụng cụ, góc thao tác và khả năng phối hợp của phẫu thuật viên. Bác sĩ Sơn từng nói: “Để bớt đi một vết rạch trên cơ thể trẻ nhỏ, bác sĩ có thể phải dành thêm nhiều thời gian nghiên cứu, rèn luyện những thao tác khó hơn. Tôi nghĩ phần khó ấy mình nên nhận lấy.” Đó là sự đánh đổi có chủ đích: đội ngũ y tế gánh thêm phần khó để cuộc mổ bớt nặng nề với trẻ.
Tuy vậy, mục tiêu không thể chỉ là dấu sẹo đẹp. Bác sĩ Sơn và cộng sự tiếp tục hoàn thiện kỹ thuật với mong muốn giảm nguy cơ tái phát, tránh để trẻ phải trải qua thêm một ca phẫu thuật. Đây mới là thước đo quan trọng hơn của một cải tiến: kết quả điều trị và lợi ích lâu dài cho bệnh nhi.
Từ sáng kiến cá nhân đến dấu ấn của ngoại nhi Việt Nam
Dấu ấn của PGS.TS.BS Trần Ngọc Sơn không dừng ở việc cải tiến một chiếc kim. Những đóng góp tiên phong trong phẫu thuật nội soi nhi góp phần khẳng định vị thế ngoại nhi Việt Nam trên trường quốc tế. Các cải tiến do nhóm nghiên cứu, với bác sĩ Sơn là tác giả đầu, được công bố trên tạp chí Pediatric Surgery International vào năm 2024. Công bố quốc tế có ý nghĩa vì đưa kinh nghiệm chuyên môn trong nước vào đối thoại rộng hơn của ngành, chứ không chỉ ghi nhận một giải pháp riêng lẻ.
Muốn sáng kiến trở thành lựa chọn có thể tiếp cận rộng rãi, cần hơn một bác sĩ giỏi. Bác sĩ Sơn tại Vinmec đặt trọng tâm vào chuẩn hóa thực hành phẫu thuật nhi và gắn đào tạo trực tiếp với rèn luyện qua các ca mổ. Việc phát triển đội ngũ cùng quy trình chuẩn tạo nền tảng mở rộng dịch vụ từ cơ bản đến chuyên sâu, giúp kinh nghiệm chuyên gia đến với nhiều bệnh nhi hơn.
Đây là hướng đi đúng: vị thế quốc tế chỉ bền vững khi thành tựu được chuyển thành năng lực của cả đội ngũ, với quy trình nhất quán và cơ hội điều trị thực tế cho trẻ. Chiếc kim là điểm khởi đầu dễ nhớ, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở khả năng biến sáng kiến thành thực hành an toàn, có thể đào tạo và nhân rộng.
Kết luận: tiến bộ được đo bằng cơ hội của trẻ
Câu chuyện chiếc kim phẫu thuật cho thấy một cải tiến dụng cụ có thể tháo gỡ trở ngại cụ thể trong phẫu thuật trẻ em, giảm số đường rạch và hỗ trợ gia đình tiếp cận phương pháp ít xâm lấn hơn. Nhưng thiết bị chỉ là một phần; tay nghề, đánh giá nguy cơ, chuẩn hóa kỹ thuật và đào tạo kế cận mới quyết định sáng kiến có đem lại lợi ích ổn định hay không.
PGS.TS.BS Trần Ngọc Sơn đã góp phần tạo dấu ấn cho phẫu thuật nội soi nhi và nâng vị thế ngoại nhi Việt Nam bằng cả đổi mới kỹ thuật lẫn nỗ lực xây dựng năng lực chuyên môn. Thành công sau cùng không nằm ở chiếc kim tự thân, mà ở việc ngày càng nhiều trẻ có cơ hội được điều trị bằng phương pháp phù hợp, nhẹ nhàng và an toàn hơn.
