Tiêm chủng là một phần của chăm sóc tim mạch
Tiêm chủng tim mạch là việc đưa các vaccine phù hợp vào kế hoạch chăm sóc người mắc bệnh tim mạch nhằm giảm nguy cơ mắc một số bệnh truyền nhiễm có thể gây biến chứng. Đây không phải biện pháp thay thế thuốc hay điều trị tim mạch, mà là một phần của dự phòng toàn diện. Thông điệp này được nhấn mạnh tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20 do Hội Tim mạch học Việt Nam tổ chức ở Đà Nẵng. Các chuyên gia đưa ra những tình huống lâm sàng cho thấy nhiễm trùng có thể khiến người bệnh đang ổn định trở nặng trong thời gian ngắn. Lập luận đáng chú ý ở đây là chăm sóc tim không thể chỉ tập trung vào huyết áp, suy tim hay bệnh mạch vành; cần tính đến những nguy cơ có thể làm suy giảm sức khỏe và phá vỡ kết quả điều trị. Với nhóm nguy cơ cao, tiêm chủng nên được thảo luận như một phần của kế hoạch chăm sóc, chứ không phải việc chỉ nhớ đến khi có dịch.
Nhiễm trùng có thể làm tim mất bù
Người cao tuổi mắc bệnh tim mạch, nhất là người có nhiều bệnh nền, dễ gặp nhiễm trùng nặng và mất bù tim mạch. Một đợt nhiễm trùng hô hấp có thể làm tăng viêm toàn thân, rối loạn chức năng nội mô và tình trạng tăng đông, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ suy tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong tim mạch. Tại đại hội, bác sĩ Vũ Quỳnh Nga kể về một bệnh nhân 67 tuổi mắc suy tim, tăng huyết áp và bệnh mạch vành. Dù đã ổn định với phác đồ điều trị và không nhập viện trong sáu tháng, người bệnh nhanh chóng chuyển nặng sau khoảng một tuần ho, mệt và khó thở nhẹ; xét nghiệm xác định nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV), kèm suy tim cấp. Ở người từ 65 tuổi trở lên mắc bệnh động mạch vành, tỷ lệ nhập viện do RSV có thể cao gấp 6,5 lần. Đây là lý do nguy cơ nhiễm trùng cần được xem xét song song với kiểm soát bệnh nền.
Dự phòng cần nhìn rộng hơn bệnh hô hấp
Gánh nặng nhiễm trùng không chỉ dừng ở các bệnh đường hô hấp. Một bệnh nhân nam sinh năm 1958 từng ghép tim và dùng thuốc ức chế miễn dịch dài hạn được chẩn đoán mắc Zona vào tháng 9/2025, sau khi xuất hiện bóng nước ở ngực trái rồi lan lên vai. Zona có thể gây đau thần kinh kéo dài sau giai đoạn cấp, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống; theo chia sẻ tại đại hội, người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ mắc Zona cao hơn khoảng 34%. Những ví dụ này củng cố cách tiếp cận dự phòng bệnh tim rộng hơn việc điều chỉnh thuốc và theo dõi triệu chứng. Các chuyên gia xem tiêm chủng là một trụ cột trong quản lý toàn diện. Đồng thuận lâm sàng của Hiệp hội Tim mạch châu Âu và khuyến cáo của Hội Tim mạch Hoa Kỳ năm 2025 cũng xem tiêm chủng là một phần quan trọng của dự phòng tim mạch ở nhóm nguy cơ cao. Tại Việt Nam, Quyết định 1983/QĐ-BYT đề cập vai trò tiêm chủng trong dự phòng các đợt cấp và biến chứng tim mạch liên quan nhiễm trùng.
Trao đổi với bác sĩ để chọn kế hoạch phù hợp
Kế hoạch tiêm không nên áp dụng máy móc cho mọi người. Khuyến cáo là đánh giá tình trạng tiêm chủng định kỳ dựa trên tuổi, bệnh đồng mắc, nguy cơ nhiễm trùng và tiền sử tiêm. Các vaccine có thể được xem xét theo khuyến cáo hiện hành và yếu tố nguy cơ cá nhân gồm vaccine phế cầu, RSV, cúm, bạch hầu-uốn ván-ho gà, viêm gan B cùng những vaccine khác. Người bệnh không nên tự quyết định tiêm hoặc trì hoãn mà cần trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn theo tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và chỉ định chuyên môn. Người bị tăng huyết áp cũng không nhất thiết phải chờ đạt huyết áp mục tiêu mới tiêm: tăng huyết áp đơn thuần không phải chống chỉ định, và với huyết áp 140–179/90–109 mmHg không nên trì hoãn tiêm chủng. Khi khám, hãy hỏi bác sĩ vaccine nào phù hợp, lịch tiêm dựa trên tiền sử ra sao và có cần lưu ý gì với bệnh nền hoặc thuốc đang dùng.
