Tiêm chủng là một phần của chăm sóc tim mạch toàn diện
Tiêm chủng tim mạch là việc xem xét dự phòng vaccine như một phần trong kế hoạch chăm sóc người mắc bệnh tim mạch, bên cạnh điều trị và kiểm soát bệnh nền, với quyết định cụ thể được trao đổi cùng nhân viên y tế. Đây không phải việc thay thế thuốc tim mạch hay tự chọn vaccine, mà là cách chủ động giảm nguy cơ từ một số bệnh truyền nhiễm có thể làm sức khỏe suy giảm. Các chuyên gia nhấn mạnh cần chuyển từ cách tiếp cận chỉ tập trung điều trị sang quản lý toàn diện, kết hợp kiểm soát bệnh nền với dự phòng những yếu tố có thể gây biến chứng. Vì vậy, phòng biến chứng tim không chỉ nằm ở việc duy trì phác đồ: phòng ngừa những nguy cơ khởi phát bệnh nặng cũng cần được tính đến trong chăm sóc thường ngày.
Điều này đặc biệt đáng lưu tâm với người cao tuổi và người có nhiều bệnh nền. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 trường hợp tử vong liên quan đến bệnh tim mạch mỗi năm. Con số ấy nhấn mạnh gánh nặng bệnh tim mạch; đồng thời, nguy cơ nhiễm trùng nặng và mất bù tim mạch ở nhóm người bệnh lớn tuổi khiến dự phòng cần được bàn như một phần thiết thực của kế hoạch chăm sóc, chứ không phải việc để đến khi nhập viện mới nghĩ tới.
Vì sao một bệnh truyền nhiễm có thể làm tim xấu đi?
Nhiễm trùng không dừng ở ho, sốt hay mệt mỏi: phản ứng viêm toàn thân, stress oxy hóa, rối loạn chức năng nội mô và tình trạng tăng đông có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ và tử vong tim mạch. Khi cơ thể phải chống chọi với bệnh, người vốn mắc bệnh tim có thể mất ổn định nhanh hơn. Bởi vậy, một triệu chứng hô hấp tưởng nhẹ không nên bị xem là chuyện riêng của đường thở nếu người bệnh có bệnh nền tim mạch.
Tại một hội nghị chuyên ngành, bác sĩ Vũ Quỳnh Nga chia sẻ trường hợp bệnh nhân nữ 67 tuổi bị suy tim, tăng huyết áp và bệnh mạch vành. Dù trước đó bệnh ổn định, sau khoảng một tuần ho, mệt và khó thở nhẹ, bà nhập viện với nhiễm trùng hô hấp cấp và suy tim cấp; xét nghiệm xác định virus hợp bào hô hấp (RSV). Đây là lời nhắc rõ ràng rằng nhiễm trùng có thể khiến bệnh tim mạch diễn tiến nặng ngay cả khi người bệnh đang được kiểm soát. Theo kết quả nghiên cứu được trình bày tại hội nghị, tỷ lệ nhập viện do RSV ở người từ 65 tuổi trở lên có thể cao gấp 6,5 lần ở người mắc bệnh động mạch vành.
Dự phòng có ý nghĩa, nhưng kế hoạch tiêm cần cá nhân hóa
Đưa tiêm chủng vào chăm sóc tim mạch không có nghĩa là mọi người bệnh đều có cùng lịch tiêm hoặc tự quyết định tiêm theo một khuyến cáo chung. Mục tiêu của dự phòng là giảm nguy cơ từ bệnh truyền nhiễm có thể kích hoạt biến chứng; còn việc đánh giá và tư vấn phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và chỉ định chuyên môn của từng người. Người bệnh không nên tự ý tiêm, cũng không nên tự trì hoãn: hãy hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế về vaccine phù hợp và thời điểm tiêm.
Nếu đang điều trị bệnh tim, hãy chủ động nêu các thuốc đang dùng, bệnh nền khác và những vấn đề sức khỏe gần đây khi trao đổi. Tăng huyết áp đơn thuần không phải chống chỉ định vaccine và không cần đạt huyết áp mục tiêu mới tiêm; với huyết áp 140–179/90–109, không nên trì hoãn tiêm chủng. Đây là thông tin để người bệnh trao đổi với nhân viên y tế, không phải căn cứ để tự kết luận rằng mọi trường hợp đều có thể tiêm ngay. Dự phòng chỉ phát huy giá trị khi được đặt đúng vào kế hoạch chăm sóc cá nhân.
Kết luận: người mắc bệnh tim mạch, nhất là người cao tuổi hoặc có nhiều bệnh nền, không nên xem nhẹ bệnh truyền nhiễm vì nhiễm trùng có thể đẩy tim vào tình trạng mất bù. Hãy coi tiêm chủng là một nội dung cần bàn trong chăm sóc tim mạch toàn diện, rồi cùng bác sĩ xác định kế hoạch phù hợp thay vì tự quyết định.
