Chuẩn mới xem tiếng Anh là năng lực quản trị
Thông tư quy định tiêu chuẩn, tiêu chí và cách đánh giá mức độ thực hiện đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, với bộ yêu cầu riêng cho từng loại hình cơ sở giáo dục và ba mức triển khai tăng dần. Đây không chỉ là thước đo giờ học ngoại ngữ: đề án ngôn ngữ thứ hai định hướng để tiếng Anh dần hiện diện trong dạy học, giao tiếp, quản lý và các hoạt động giáo dục. Vì vậy, yêu cầu lãnh đạo sử dụng được tiếng Anh có ý nghĩa thực chất: trường khó mở rộng hợp tác, trao đổi chuyên môn hay tổ chức hoạt động bằng ngoại ngữ nếu người điều hành không thể làm việc trực tiếp bằng tiếng Anh. Chuẩn tiếng Anh trường học vì thế nên được hiểu là khung cải thiện hoạt động toàn trường, không phải một chứng chỉ đơn lẻ.
Thông tư áp dụng tiêu chí riêng cho giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp và đại học. Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” được phê duyệt tại Quyết định số 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025.
Một lãnh đạo ở mức 1 và 2, hai người ở mức cao nhất
Với trường phổ thông, tiêu chí không đòi mọi hiệu trưởng và phó hiệu trưởng đều thành thạo tiếng Anh. Để đạt mức 1 hoặc mức 2, trường cần ít nhất một cán bộ quản lý—hiệu trưởng hoặc hiệu phó—có thể dùng tiếng Anh làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Ở mức 3, số lãnh đạo đáp ứng yêu cầu tăng lên ít nhất hai người. Sự phân bậc này hợp lý: trường có thể bắt đầu bằng một đầu mối đủ năng lực, nhưng muốn đạt mức triển khai cao nhất phải giảm phụ thuộc vào một cá nhân. Cụm “làm việc trực tiếp” cũng quan trọng; đọc hiểu tài liệu hay giao tiếp xã giao không tự động chứng minh năng lực xử lý công việc bằng tiếng Anh. Vì thế, hiệu trưởng giao tiếp tiếng Anh cần được đánh giá qua khả năng thực hiện nhiệm vụ thực tế, không chỉ qua danh xưng hoặc bằng cấp.
Tiêu chí lãnh đạo nằm trong nhóm đánh giá đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh; trường còn phải xem xét môi trường sử dụng tiếng Anh, kế hoạch dạy học, học liệu, cơ sở vật chất, công nghệ và hợp tác quốc tế. Ở mức 1, các yêu cầu về giáo viên tiếng Anh, giáo viên dạy môn hoặc hoạt động bằng tiếng Anh và kết quả năng lực của học sinh cũng được tính đến. Bởi vậy, có một lãnh đạo đạt yêu cầu là điều kiện cần trong nhóm tiêu chí, không phải tấm vé đủ để trường được công nhận.
Đánh giá theo tầng, dựa trên minh chứng và thực trạng
Ba mức được thiết kế theo nguyên tắc tích lũy: đạt mức 2 phải đáp ứng toàn bộ mức 1 cùng yêu cầu bổ sung; mức 3 phải hoàn thành cả hai mức trước và các tiêu chí cao hơn. Nếu chưa đáp ứng đầy đủ mức 1, cơ sở chưa được xác định mức triển khai. Cách làm này ngăn việc chọn riêng một tiêu chí nổi bật để tự nhận mức cao, đồng thời giúp lãnh đạo biết phần nào cần ưu tiên. Khi tự đánh giá, người đứng đầu thành lập hội đồng, tổ chức thu thập, cập nhật và phân tích dữ liệu, minh chứng, đối chiếu với tiêu chí; sau đó quyết định tự công nhận nếu đủ điều kiện và chịu trách nhiệm về quyết định. Kết quả có thể được công nhận ở mức cao hơn ngay khi đáp ứng đủ yêu cầu, không cần chờ hết giai đoạn.
Lãnh đạo nên gắn kết quả đánh giá với kế hoạch năm học và kế hoạch phát triển trường, thay vì coi đây là một đợt kiểm tra hồ sơ. Dữ liệu phải xác thực, kiểm chứng được và phản ánh đúng thực trạng; hằng năm cần rà soát, cập nhật tiến độ nhưng không đồng nghĩa phải làm lại toàn bộ quy trình. Tùy điểm yếu, trường có thể ưu tiên bồi dưỡng đội ngũ, phát triển học liệu, đổi mới cách dạy, tổ chức giao tiếp bằng tiếng Anh hoặc bổ sung thiết bị và hạ tầng công nghệ. Với trường có phân hiệu hoặc điểm trường, mỗi đơn vị được tính riêng khi triển khai; kết quả chung phải tổng hợp từ từng đơn vị. Đây là chi tiết quản trị dễ bị bỏ sót khi lập kế hoạch đánh giá.
Muốn đạt chuẩn, đừng biến năng lực tiếng Anh thành thủ tục
Thông tư có hiệu lực từ ngày 19/12/2026 và đặt ra một lộ trình ba mức, không phải mệnh lệnh buộc mọi trường phải lập tức có nhiều lãnh đạo nói tiếng Anh. Điều đáng làm trước tiên là xác định ai có thể đảm nhiệm vai trò làm việc trực tiếp với người nước ngoài, kiểm tra năng lực qua tình huống công việc và lập kế hoạch bồi dưỡng nếu còn thiếu. Song song, trường cần rà soát các nhóm tiêu chí khác để tránh tập trung quá mức vào một cá nhân mà bỏ quên giáo viên, học sinh, môi trường và hoạt động dạy học. Khi tiếng Anh được sử dụng trong quản lý và sinh hoạt giáo dục thường xuyên, tiêu chí mới mới tạo ra thay đổi bền vững. Đạt chuẩn không nên là cuộc chạy đua hồ sơ; đó phải là kết quả của một môi trường học tập thực sự dùng được tiếng Anh.
