Tiếng Trung trường phổ thông: từ ngoại ngữ phụ thành lựa chọn chiến lược
Xu hướng tiếng Trung xuất hiện tại trường phổ thông mô tả việc ngôn ngữ này được tích hợp chính thức vào chương trình giáo dục, không chỉ như một môn phụ mà như một lựa chọn ngoại ngữ mới của học sinh, gắn chặt với nhu cầu việc làm, định hướng nghề nghiệp tương lai và sự dịch chuyển trong quan hệ kinh tế, đồng thời đặt lại câu hỏi về vị thế độc tôn của tiếng Anh trong lựa chọn ngoại ngữ Việt Nam. Ngày 3/10, Sở GD&ĐT TP Huế cho biết đơn vị phối hợp với Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế triển khai chương trình thí điểm dạy học tiếng Trung Quốc tại một số trường phổ thông từ năm học 2026-2027. Đây không phải một động thái mang tính phong trào, mà là tín hiệu cho thấy hệ thống giáo dục bắt đầu coi tiếng Trung là một công cụ hội nhập nghiêm túc.
Huế thí điểm chương trình dạy tiếng Trung: bước đi nhỏ, tham vọng lớn
Điểm đáng chú ý trong chương trình dạy tiếng Trung trường phổ thông tại Huế là cách thiết kế đầy tính toán. Tiếng Trung Quốc sẽ được giảng dạy với tư cách Ngoại ngữ 2 tại Trường THCS Nguyễn Tri Phương (học sinh lớp 6) và Trường THPT chuyên Quốc Học – Huế (học sinh lớp 10). Điều kiện tham gia khá chặt chẽ: học sinh đang học Ngoại ngữ 1 theo chương trình giáo dục phổ thông, có nguyện vọng học thêm và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Chương trình dạy tiếng Trung được xây dựng theo khung Bộ GD&ĐT, tập trung phát triển 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, với thời lượng 3 tiết/tuần, tương đương 105 tiết mỗi năm học. Theo ngành giáo dục địa phương, mục tiêu không chỉ là "đa dạng hóa lựa chọn ngoại ngữ cho học sinh, đáp ứng nhu cầu học tập và mở rộng cơ hội hội nhập quốc tế, du học trong tương lai", mà còn tạo nền tảng để từng bước mở rộng việc dạy tiếng Trung tại nhiều cơ sở giáo dục khác.
Ngoại ngữ mới của học sinh: tiếng Anh vẫn áp đảo, tiếng Trung âm thầm tiến lên
Không thể phủ nhận tiếng Anh vẫn là lựa chọn ngoại ngữ áp đảo trong trường phổ thông và các kỳ thi, nhưng bức tranh lựa chọn ngoại ngữ Việt Nam đã bớt đơn sắc. Bên cạnh tiếng Anh, tiếng Trung đang ngày càng được học sinh quan tâm, từ chương trình phổ thông, tuyển sinh đại học đến định hướng nghề nghiệp, cho thấy lựa chọn ngoại ngữ của học sinh dần đa dạng hơn. Dữ liệu thi tốt nghiệp THPT tại Hà Nội cho thấy trong tổng số 60.659 thí sinh đăng ký dự thi môn Ngoại ngữ, có 58.622 thí sinh chọn tiếng Anh, trong khi tiếng Trung đứng thứ hai với 1.303 thí sinh. Con số này chưa đủ để tiếng Trung "vượt mặt" tiếng Anh, nhưng đủ để khẳng định đây không còn là ngoại ngữ hiếm. Quan trọng hơn, tiếng Trung đang được nhìn nhận như ngoại ngữ thứ hai chiến lược: nhiều học sinh vẫn coi tiếng Anh là ngoại ngữ chủ đạo, nhưng chọn học thêm tiếng Trung để bù đắp lợi thế chuyên môn và mở rộng cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Kinh tế, việc làm và sức hút của thị trường nói tiếng Trung
Lý do tiếng Trung trở thành ngoại ngữ mới của học sinh không nằm ở yếu tố "mốt" mà ở thực tế thị trường học tập, việc làm đang thay đổi. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn của Việt Nam; quan hệ thương mại và đầu tư phát triển kéo theo nhu cầu nhân lực sử dụng tiếng Trung trong nhiều lĩnh vực. Điều này khiến tiếng Trung vượt khỏi khuôn khổ các ngành biên phiên dịch, giảng dạy: ngôn ngữ này là lợi thế rõ rệt cho người học các ngành kinh doanh, xuất nhập khẩu, logistics, thương mại điện tử, du lịch, kỹ thuật hay công nghệ thông tin. Khi nhiều trường đại học quy đổi điểm chứng chỉ HSK trong phương án tuyển sinh, tiếng Trung càng trở thành lựa chọn thực dụng: học sinh không học để "cho biết", mà để có thêm "tấm vé" vào cánh cửa đại học và nghề nghiệp. Việc tiếng Trung xuất hiện sớm tại bậc THCS, THPT ở Huế cho thấy hệ thống giáo dục đang đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực cho những thị trường nói tiếng Trung đang mở rộng.
Không phải thay thế tiếng Anh, mà là tái định nghĩa năng lực ngoại ngữ
Điểm quan trọng cần nhấn mạnh: tiếng Trung chưa và khó có thể "thay thế" tiếng Anh trong tương lai gần. Tuy vậy, sự nổi lên của tiếng Trung ở trường phổ thông cho thấy cách chúng ta hiểu về năng lực ngoại ngữ đang thay đổi. Thay vì một ngoại ngữ duy nhất cho mọi mục tiêu, học sinh bắt đầu xây dựng "combo" ngoại ngữ: tiếng Anh cho giao tiếp toàn cầu, tiếng Trung cho các cơ hội gắn với thị trường nói tiếng Trung, cùng các ngôn ngữ khác tùy ngành học. Việc đưa tiếng Trung vào chương trình như Ngoại ngữ 2 tại Huế không chỉ phục vụ từng cá nhân, mà còn góp phần triển khai Đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045, nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới. Nếu xu hướng này tiếp tục, câu hỏi tương lai không còn là "học tiếng gì" mà là "kết hợp những ngoại ngữ nào" để phù hợp với chiến lược nghề nghiệp và bối cảnh kinh tế đang dịch chuyển.
