Hai quyết định đồng thời: bước ngoặt cho kỳ vọng nguồn cung dầu diesel
Mỹ bỏ phương án cấm xuất khẩu dầu diesel và G7 thống nhất giải phóng 100 triệu thùng dầu thô cùng dầu diesel từ kho dự trữ khẩn cấp là hai động thái phối hợp giúp giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng dầu mỏ, hạ áp lực tâm lý lên thị trường năng lượng toàn cầu, đồng thời tạo khoảng thời gian đệm để các nước nhập khẩu lớn điều chỉnh chính sách năng lượng và phương án dự trữ chiến lược. Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 2/10 xác nhận Washington sẽ không áp dụng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, chỉ vài giờ sau khi các nước G7 đạt thỏa thuận phối hợp giải phóng dầu thô và diesel từ kho dự trữ khẩn cấp. Chính ở điểm thời gian này, thông điệp chính trị được gửi đi rõ ràng: Washington không muốn bị xem là bên làm trầm trọng thêm cú sốc năng lượng. Việc gỡ bỏ rủi ro xuất khẩu dầu diesel Mỹ cũng tránh tạo thêm một cú sốc tâm lý cho thị trường vốn đang nhạy cảm với mọi tín hiệu thiếu hụt nguồn cung.
Tại sao hai ‘van giảm áp’ lại mở đúng lúc thị trường căng thẳng
Không phải ngẫu nhiên mà xuất khẩu dầu diesel Mỹ trở thành tâm điểm tranh luận thời gian qua. Trước quyết định cuối cùng, một số nguồn tin cho biết chính quyền Trump đã gây sức ép với châu Âu, yêu cầu mở kho dầu diesel dự trữ và cảnh báo Mỹ có thể áp lệnh cấm xuất khẩu nếu châu Âu không hành động. Bối cảnh là sức ép nguồn cung đã lớn: Nga gia hạn lệnh cấm xuất khẩu diesel đến hết tháng 10, trong khi các nhà máy lọc dầu Trung Quốc tạm ngừng xuất khẩu sản phẩm dầu tinh chế trong tháng 10. Chuỗi cung ứng dầu mỏ bị co lại từ nhiều hướng cùng lúc khiến việc G7 cam kết đưa 100 triệu thùng ra thị trường, kéo dài trong bốn tháng, trở thành một van giảm áp mang tính phòng thủ hơn là tấn công. Việc “một lượng diesel đáng kể” được giải phóng trong vòng 20 ngày cho thấy G7 muốn xử lý ngay những nút thắt ngắn hạn quan trọng nhất.
Tác động lan tỏa lên thị trường năng lượng toàn cầu và chuỗi cung ứng dầu mỏ
Quyết định không cấm xuất khẩu dầu diesel Mỹ đã gỡ bỏ một rủi ro nguồn cung lớn, đặc biệt với châu Âu, nơi ngày càng phụ thuộc vào diesel Mỹ. Nếu lệnh cấm xảy ra, thị trường sẽ mất thêm một nguồn nhập khẩu trong bối cảnh châu Âu đã tăng nhập khẩu diesel từ Mỹ trong năm nay, do nguồn cung gián đoạn từ các nhà sản xuất tại vùng Vịnh. Việc G7 giải phóng kho dự trữ dầu G7 khiến thị trường đón nhận thêm hàng vật chất, đồng thời thông điệp chính trị về việc tránh áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu sản phẩm năng lượng trong nội khối cũng góp phần làm giảm sức ép lên Washington trong vấn đề xuất khẩu diesel. Nói cách khác, hai “van giảm áp” mở cùng lúc: một van bổ sung hàng từ kho dự trữ, van còn lại ngăn thị trường mất thêm dầu diesel nhập khẩu từ Mỹ. Đây là sự phối hợp hiếm hoi giữa chính sách năng lượng và ngoại giao dự trữ.
Kho dự trữ không vô hạn: rủi ro dài hạn và bài toán kỳ vọng lạm phát
Dù kho dự trữ dầu G7 được mở ra giúp xoa dịu thị trường, phần đệm này không phải nguồn cung vĩnh viễn. Khối lượng 100 triệu thùng lần này là phần còn lại trong cam kết giải phóng 400 triệu thùng dự trữ khẩn cấp do Cơ quan Năng lượng Quốc tế điều phối hồi tháng 3. Nếu xung đột kéo dài hoặc công suất lọc dầu tiếp tục gián đoạn, lớp đệm này sẽ mỏng dần và thị trường năng lượng toàn cầu lại đối diện câu hỏi cũ: có còn đủ “đạn” để can thiệp lần nữa hay không. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung vẫn hiện hữu khi xung đột Trung Đông ảnh hưởng đến hoạt động lọc dầu và vận tải biển. Một câu hỏi khác nằm ở thị trường tài chính: giá dầu và diesel hạ nhiệt có đủ để kéo kỳ vọng lạm phát xuống, đảo chiều làn sóng bán trái phiếu chính phủ? Hiện lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vẫn ở vùng cao, cho thấy giới đầu tư chưa tin chuỗi truyền dẫn từ nhiên liệu giảm tới lạm phát giảm đã hình thành ổn định.
Kết luận: Thêm thời gian, chứ chưa phải lối thoát cho cú sốc năng lượng
Nhìn tổng thể, việc Mỹ rút lại kế hoạch cấm xuất khẩu dầu diesel kết hợp với động thái mở kho dự trữ dầu G7 đã tạm thời ổn định chuỗi cung ứng dầu mỏ và hạ nhiệt tâm lý trên thị trường năng lượng toàn cầu. Hai van giảm áp này đáng được xem là thắng lợi ngắn hạn của ngoại giao năng lượng, nhưng không nên bị ảo tưởng thành giải pháp lâu dài. Dự trữ dầu mỏ là nguồn lực hữu hạn; xung đột và gián đoạn lọc dầu là rủi ro khó kiểm soát; và kỳ vọng lạm phát vẫn còn cứng đầu. Điều mà thị trường Bắc Mỹ và thế giới nhận được từ quyết định của Washington và G7 là thêm thời gian để điều chỉnh chính sách năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và củng cố an ninh năng lượng, chứ không phải một lối thoát hoàn chỉnh khỏi cú sốc năng lượng hiện tại.
