Tự chủ năng lượng là điều kiện để tăng trưởng bền vững
An ninh năng lượng là khả năng bảo đảm nguồn cung năng lượng liên tục, đủ đáp ứng nhu cầu phát triển và đời sống, đồng thời giảm nguy cơ bị động trước biến động bên ngoài. Ngày 10/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số” và công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026. Thông điệp này đáng chú ý vì mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% mỗi năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030 sẽ làm nhu cầu năng lượng tăng mạnh; năng lượng phải đi trước một bước, còn tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế. Vì vậy, báo cáo năng lượng không nên chỉ được xem như bản tổng kết ngành: giá trị của nó nằm ở việc biến cảnh báo rủi ro thành nhiệm vụ, thời hạn và trách nhiệm thực hiện.
Áp lực đã hiện rõ trong năm 2026: trong 177 quốc gia được khảo sát, 102 nước gặp khó khăn về năng lượng, còn Việt Nam thuộc nhóm 13 nước duy trì được trạng thái ổn định. Sự ổn định là kết quả đáng ghi nhận, nhưng không phải lý do để chủ quan. Báo cáo dự báo năm 2027 sẽ khó khăn và năm 2028 còn thách thức hơn, do nhu cầu điện dự kiến tăng khoảng 10%, nguồn điện nền mới chưa kịp vận hành và El Niño có thể kéo dài đến tháng 6/2027.
Năm nhóm nhiệm vụ: từ thể chế đến công nghệ
Bộ Công Thương xác định năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất, hoàn thiện thể chế để tháo gỡ điểm nghẽn và tạo cơ sở triển khai các dự án năng lượng. Thứ hai, bảo đảm đủ điện trong giai đoạn 2027–2028, trước mắt tập trung đưa Nhà máy nhiệt điện Na Dương 2 và Quảng Trạch I vào vận hành thương mại trong năm 2026, đồng thời đẩy nhanh các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc. Thứ ba, tăng tự chủ nhiên liệu và dự trữ, giảm mức độ lệ thuộc vào các tuyến cung ứng dễ bị gián đoạn. Thứ tư, nâng chất lượng dự báo và điều hành dựa trên dữ liệu; Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027 để hỗ trợ cảnh báo sớm, xây dựng kịch bản. Thứ năm, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm và tự chủ công nghệ. Đây là một chương trình có tính liên kết: nếu thiếu thể chế, dự án chậm; nếu thiếu dữ liệu, điều hành khó sát; nếu thiếu tiết kiệm và công nghệ, tự chủ sẽ khó bền.
Nhóm nhiệm vụ trước mắt cũng nhấn mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ và tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ mỗi năm. Đặt mục tiêu tiết kiệm ngang hàng với bổ sung nguồn điện là lựa chọn đúng: giảm nhu cầu đỉnh có thể giúp hệ thống bớt căng thẳng trong khi các nguồn mới chưa kịp vận hành. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các giải pháp được triển khai đến hộ gia đình, cơ sở sản xuất và công trình công cộng, thay vì dừng ở chỉ tiêu tổng hợp.
Thành quả có ích cho người dùng, nhưng chưa xóa hết rủi ro
Báo cáo ghi nhận hệ thống điện đạt công suất cực đại 57.537 MW ngày 24/6 mà không phải cắt điện luân phiên; Việt Nam cũng không để xảy ra thiếu hụt xăng dầu và chưa phải sử dụng đến dự trữ quốc gia. Với người dân và doanh nghiệp, đó là khác biệt thiết thực: điện vẫn được cung cấp trong đợt cao điểm và nhiên liệu không bị gián đoạn. Báo cáo còn cho biết tháng 3/2026, giá điện hộ gia đình bằng khoảng 45% mức bình quân thế giới. Những kết quả này cho thấy điều hành và chuẩn bị nguồn cung có thể giảm tác động trực tiếp của cú sốc năng lượng.
Dẫu vậy, thành tích giữ ổn định trong một năm biến động không bảo đảm những năm tới sẽ dễ dàng. Nhu cầu tăng nhanh, thủy văn bất lợi và tiến độ nguồn điện nền là các sức ép có thể cùng xuất hiện. Bởi thế, tự chủ năng lượng không thể chỉ được đo bằng việc năm nay có xảy ra thiếu điện hay không; cần nhìn cả năng lực dự phòng, đa dạng nguồn nhiên liệu, tiến độ lưới điện và khả năng giảm lãng phí. Bộ Công Thương cho biết kết quả thực hiện các nhiệm vụ sẽ được công khai đánh giá tại Diễn đàn năm 2027, hướng tới đối thoại chính sách gắn với trách nhiệm giải trình. Đây là bước cần thiết để báo cáo thường niên trở thành công cụ giám sát tiến độ, chứ không chỉ là văn kiện công bố.
Báo cáo chỉ có ý nghĩa khi nhiệm vụ được thực hiện đúng hạn
Việc công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 tại diễn đàn năng lượng quốc gia tạo một điểm xuất phát chung cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp và công chúng. Báo cáo được xây dựng theo hình thức thường niên, xuất bản song ngữ nhằm cung cấp góc nhìn tổng thể về tình hình năng lượng và mở rộng khả năng tiếp cận với độc giả quốc tế. Nhưng sự minh bạch chỉ có giá trị khi đi kèm cập nhật dữ liệu, công khai tiến độ và giải thích rõ trách nhiệm khi các mốc triển khai bị chậm.
Năm nhóm nhiệm vụ đã chỉ đúng hướng: củng cố thể chế, bảo đảm điện, tăng tự chủ nhiên liệu và dự trữ, điều hành dựa trên dữ liệu, đồng thời gắn chuyển dịch năng lượng với tiết kiệm và công nghệ trong nước. Thách thức lớn nhất giờ đây không phải thiếu mục tiêu, mà là thực hiện đồng bộ trước khi nhu cầu tăng nhanh hơn năng lực cung ứng. Nếu các cam kết được theo dõi công khai và những công trình cấp thiết hoàn thành đúng tiến độ, tự chủ năng lượng sẽ trở thành nền móng thực chất cho tăng trưởng; nếu không, ổn định của năm 2026 có thể chỉ là khoảng lặng trước áp lực lớn hơn.
