Từ biểu tượng Liên Xô hỗ trợ đến cuộc "lên đời" lớn nhất của thủy điện miền Nam
Dự án Nhà máy Thủy điện Trị An mở rộng là chương trình nâng cấp, bổ sung hai tổ máy thủy điện mới công suất 200MW, tận dụng hạ tầng hiện hữu hơn 35 năm tuổi để tăng thêm khoảng 113 triệu kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện miền Nam, đồng thời kéo dài tuổi thọ công trình và tối ưu vai trò điều tiết nước, lũ trên lưu vực sông Đồng Nai. Thủy điện Trị An không chỉ là một nhà máy thủy điện miền Nam quy mô lớn mà còn là di sản hợp tác Việt Nam – Liên Xô, được khởi công từ thập niên 1980 với sự hỗ trợ về tài chính và công nghệ, khánh thành năm 1991. Sau hơn ba thập kỷ, công trình vẫn là nhà máy thủy điện lớn nhất khu vực phía Nam với sản lượng trung bình khoảng 1,76 tỷ kWh mỗi năm, đảm bảo điện cho vùng kinh tế trọng điểm và hỗ trợ điều tiết lũ, cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp cho hạ du sông Đồng Nai. Trên nền tảng đó, việc mở rộng Thủy điện Trị An lúc này không phải lựa chọn xa xỉ mà là bước đi bắt buộc để giữ ổn định hạ tầng điện lực khu vực trong bối cảnh nhu cầu phụ tải ngày càng tăng.
Khối lượng thi công khổng lồ trong quý IV: 400.000 m³ đất đá, 48.000 m³ bê tông không chỉ là những con số
Theo kế hoạch, trong quý IV/2026, dự án Thủy điện Trị An mở rộng đặt mục tiêu đào khoảng 400.227 m³ đất, đá, thi công 48.354 m³ bê tông và lắp đặt 2.103 tấn thiết bị. Đây không đơn thuần là báo cáo khối lượng; đó là thước đo cho quyết tâm tăng tốc trên một công trường chịu áp lực tiến độ và địa chất phức tạp. Đến hết quý III, tổng khối lượng đào đất, đá toàn công trường đã đạt 2,79 triệu m³, tương đương 85,2% khối lượng hợp đồng, trong khi khối lượng bê tông mới đạt 28.712 m³, chỉ bằng 20,1%. Con số lệch này cho thấy giai đoạn nặng về đào đắp sắp nhường chỗ cho cao điểm đổ bê tông và lắp thiết bị – giai đoạn dễ phát sinh chậm trễ nếu không kỷ luật về thiết kế, vật liệu và nhân lực. Chủ đầu tư đã yêu cầu nhà thầu tổ chức thi công bê tông nhà máy hai ca đến 23h mỗi ngày, tăng cường tập kết vật tư, bổ sung nhân lực, thiết bị. Đây là lựa chọn mang tính "đánh đổi": đẩy công trường vào chế độ tăng tốc để kịp kế hoạch, đồng nghĩa phải chấp nhận chi phí quản lý lớn hơn và sức ép an toàn cao hơn. Nếu không có kỷ luật kỹ thuật và giám sát nghiêm, nhịp tăng tốc này dễ tạo ra rủi ro chất lượng công trình – điều mà một nhà máy thủy điện ngăn lũ, tích nước không được phép mắc phải.
Nút thắt mặt bằng, thời tiết và bài kiểm tra phối hợp trong một dự án trọng điểm quốc gia
Dự án Thủy điện Trị An mở rộng có tổng mức đầu tư gần 4.000 tỷ đồng, do EVN làm chủ đầu tư và Ban Quản lý dự án Điện 3 trực tiếp quản lý, khởi công ngày 19/8/2025. Với quy mô đó, bất kỳ trục trặc mặt bằng hay vật liệu đều tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Thực tế cho thấy trong quý III, các nhà thầu vẫn duy trì thi công dù điều kiện thời tiết bất lợi và nguồn vật liệu hạn chế, đồng thời chịu ảnh hưởng từ việc chậm bàn giao mặt bằng. Dù vậy, các đơn vị vẫn đạt khoảng 80% kế hoạch, một kết quả đáng kể nhưng chưa đủ để bảo đảm an toàn tiến độ tổng thể. Về mặt bằng, dự án đã chuyển mục đích sử dụng rừng, tái định cư cho 24/24 trường hợp và bàn giao 92,09 ha trên 192 thửa đất, song vẫn còn một số trường hợp chưa nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và diện tích chưa xác nhận đất sạch để hoàn tất thủ tục thuê đất. Đây chính là "điểm nghẽn" phi kỹ thuật: nếu chính quyền địa phương không xử lý dứt điểm, công trường có thể rơi vào cảnh "thi công giật cục", gây lãng phí năng lực nhà thầu và rủi ro tăng chi phí. Việc EVN yêu cầu kiểm soát công tác thiết kế hàng tuần, tư vấn tiếp thu ý kiến nhà thầu và đồng bộ thủ tục pháp lý với cung cấp thiết bị công nghệ là tín hiệu cho thấy chủ đầu tư hiểu rằng kỹ thuật không thể tách rời quản trị hành chính trong một dự án hạ tầng điện lực hiện đại.
Chiến lược năng lượng miền Nam: thêm 113 triệu kWh sạch mỗi năm không chỉ là phần phụ
Khi đi vào hoạt động, nhà máy Thủy điện Trị An mở rộng dự kiến bổ sung khoảng 113 triệu kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia, tăng khả năng huy động công suất cho khu vực miền Nam, đặc biệt trong giờ cao điểm. Theo EVN, công trình không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất điện, tận dụng tối đa dòng chảy, giảm phát thải CO₂ mà còn kéo dài tuổi thọ thiết bị của các tổ máy hiện hữu. Với một nền kinh tế phía Nam tăng trưởng nhanh, bất kỳ nguồn điện sạch, điều chỉnh nhanh nào cũng trở thành "van an toàn" để tránh phụ thuộc quá mức vào nhiệt điện than hoặc nguồn nhập khẩu. Điểm đáng chú ý là Thủy điện Trị An còn đảm nhiệm chức năng cấp nước sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, đẩy mặn và điều tiết lũ. Từ khi đi vào hoạt động, công trình đã cung cấp nước cho hàng triệu người dân và tưới tiêu cho hơn 20.000 ha đất nông nghiệp vùng hạ lưu. Việc mở rộng không chỉ tăng thêm điện mà còn nâng năng lực vận hành hồ chứa, giúp cả cụm thủy điện Trị An trên lưu vực sông Đồng Nai hoạt động hiệu quả hơn. Nói cách khác, đây là một dự án hạ tầng điện lực mang tính "đa chức năng" – nếu trì hoãn, cái giá phải trả sẽ không chỉ nằm trên biểu đồ phụ tải mà còn trên ruộng đồng, nhà máy và nguồn nước sinh hoạt của miền Đông Nam Bộ.
Mốc hoàn thành 2027: phép thử kỷ luật tiến độ và tầm nhìn dài hạn với thủy điện Trị An
Theo kế hoạch, tổ máy số 1 của dự án mở rộng sẽ phát điện trong quý III/2027, tổ máy số 2 vận hành trong quý IV/2027 và toàn bộ dự án hoàn thành vào cuối năm 2027. Trước đó, trong quý IV/2026, công trường phấn đấu hoàn thành bê tông gia cố mái tại kênh dẫn vào, cửa nhận nước, đường ống áp lực và nhà máy trước ngày 31/10; hoàn thành bê tông kết cấu tường, trụ pin cửa nhận nước đến cao độ +50 m, cùng với lắp đặt ống khuỷu và côn ống hút cho hai tổ máy. Các mốc này nếu đạt được sẽ tạo nền tảng để năm 2027 tập trung vào lắp đặt, chạy thử thiết bị. Nhìn ở bình diện dài hạn, việc "lên đời" một công trình 35 năm tuổi do Liên Xô giúp xây dựng không chỉ là sửa chữa, mà là tái định nghĩa vai trò của Thủy điện Trị An trong hệ sinh thái năng lượng và nước miền Nam. Nếu dự án về đích đúng hẹn, hệ thống sẽ có thêm nguồn điện sạch linh hoạt, hồ chứa vận hành hiệu quả hơn, và di sản thủy điện lớn nhất miền Nam sẽ bước sang một chu kỳ khai thác mới. Ngược lại, nếu các mốc 2026–2027 bị lỡ, thông điệp gửi ra không chỉ là chậm tiến độ một dự án thủy điện Trị An mở rộng, mà là khoảng trống trong năng lực thực thi các chương trình hạ tầng điện lực quy mô lớn. Chính vì thế, kỷ luật tiến độ ở Trị An hôm nay là phép thử cho niềm tin vào các dự án năng lượng ngày mai.
