Giáo dục STEM thực tiễn: Khi robot kéo kiến thức ra khỏi trang sách
Giáo dục STEM thực tiễn là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học thông qua dự án, thí nghiệm và sản phẩm cụ thể, để học sinh dùng kiến thức giải quyết vấn đề trong đời sống thay vì chỉ ghi nhớ khái niệm trừu tượng. Tại Trường TH-THCS-THPT Phú Xuân (Đắk Lắk), hướng đi này không còn là khẩu hiệu mà đã bước vào từng tiết học. Nhà trường đưa STEM vào lớp theo hướng trải nghiệm, để học sinh trực tiếp khám phá, thử nghiệm và tìm cách giải quyết vấn đề chứ không dừng ở nghe giảng. Điều đó đánh dấu sự dịch chuyển quan trọng: từ “học thuộc để thi” sang “làm thật để hiểu”. Đây là lựa chọn đúng trong bối cảnh công nghệ len sâu vào mọi ngành nghề và đòi hỏi con người phải biết học bằng tay, bằng mắt và bằng tư duy phản biện.
Phú Xuân: Dạy học STEM hiệu quả bắt đầu từ một con robot
Trong tiết Robotics của lớp 11A1 ban Tự nhiên tại Phú Xuân, học sinh được tiếp cận công nghệ thông qua trải nghiệm trực tiếp với robot dưới sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Hải Hà, Giám đốc một đơn vị STEM Robotics. Thay vì chép công thức, các em phải lắp ráp, lập trình và thử nghiệm robot, đối diện với từng mạch điện, từng dòng lệnh, từng chuyển động sai lệch để tự mày mò sửa lỗi. Đó chính là dạy học STEM hiệu quả: biến phòng học thành xưởng thực nghiệm. Mỗi lần thử – sai – chỉnh sửa buộc học sinh rèn tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và óc sáng tạo. Kiến thức toán, lý, tin không còn khô khan mà trở thành công cụ để robot chạy đúng yêu cầu. Nếu nhà trường chỉ nói về “kỹ năng thế kỷ 21” mà không cho học sinh chạm tay vào robotics giáo dục, mọi thứ sẽ mãi nằm trên slide trình chiếu.
Robotacon: Sân chơi biến kỹ năng thực hành học sinh thành thành tích quốc tế
Nếu Phú Xuân cho thấy bước khởi đầu của STEM trong lớp học, thì Robotacon phác họa bước nhảy tiếp theo: biến trải nghiệm thành thành tích, biến giờ học thành phong trào. Tại một trường THCS ở TP. Hồ Chí Minh, mùa giải Robotacon toàn quốc 2026 chứng kiến thầy và trò, hai thế hệ cùng đứng trên “đường đua” Robotics, cùng dẫn dắt học sinh và chạm đến những danh hiệu cao nhất. Ở vòng chung kết tại Gia Lai, trường này giành 1 giải vô địch, 2 giải Nhì và 1 huy chương Bạc, với 3 đội đại diện Việt Nam dự đấu trường quốc tế ở Hoa Kỳ và Ấn Độ. Đây đã là mùa thứ 9 đội Robotics của trường góp mặt ở sân chơi quốc tế. Nhiều năm qua, nhà trường tổ chức các lớp STEM Robotics tự nguyện và lập câu lạc bộ Robotics cho học sinh có năng khiếu, đam mê. Robotacon ở đây không phải cuộc thi “cho vui”, mà là hệ thống luyện tay, luyện óc có lộ trình.
Từ người học đến người dẫn dắt: Chu trình bền vững của robotics giáo dục
Điểm đáng chú ý nhất của mô hình Robotacon ở trường THCS này không chỉ là huy chương, mà là chu trình nhân lực tự nuôi dưỡng. Năm 2013, khi Robotacon lần đầu tổ chức, thầy Hoàng Đăng Quang – giáo viên Tin học – không có giáo trình sẵn hay đội chuyên gia hỗ trợ; ông phải tự tìm tài liệu, nghiên cứu các cuộc thi trên thế giới để từng bước xây dựng phương pháp huấn luyện học sinh. Ngay năm đó, đội Robotics của trường đã vô địch Robotacon Việt Nam, trong đội có Nguyễn Hoà Hương Giang. Hơn một thập niên sau, cô quay lại sân chơi này với vai trò huấn luyện viên, dẫn dắt 3 đội thuộc một câu lạc bộ Robotics, trong đó có đội vô địch toàn quốc bảng B2. Năm thứ hai thầy Quang và Hương Giang cùng huấn luyện học sinh, họ cho thấy một điều: giáo dục STEM thực tiễn chỉ bền vững khi người học có cơ hội quay lại dẫn dắt thế hệ sau.
Bài học cho nhà trường: Đừng sợ bắt đầu nhỏ, hãy sợ dừng ở lý thuyết
Hai câu chuyện Phú Xuân và Robotacon gửi chung một thông điệp: STEM không phải bộ dụng cụ đắt tiền, mà là cách tổ chức trải nghiệm. Từ một tiết Robotics, Phú Xuân đã chuyển phương pháp học từ nghe – chép sang làm – thử – sai – sửa, qua đó bồi đắp năng lực công nghệ, tư duy sáng tạo, khả năng hợp tác và thích ứng với tương lai cho học sinh. Từ những chiếc robot đầu tiên, trường THCS kia kiên trì xây dựng đội tuyển, xác định Robotics và STEM là hướng phát triển cần đầu tư bền bỉ để duy trì thành tích dài lâu. Kết luận ở đây khá rõ: nhà trường nào chỉ dừng STEM ở khẩu hiệu tích hợp trong giáo án thì sẽ tụt lại. Nhà trường nào dám mở phòng robot, lập câu lạc bộ, đưa học sinh đi thi và chấp nhận quãng đường thử – sai dài hơi, nhà trường đó mới thật sự chuẩn bị cho học sinh bước vào thế giới số.
