Màn hình điện thoại rộng: lợi nhìn, khó dùng
Điện thoại màn hình rộng là những mẫu smartphone có kích thước hiển thị lớn và thân máy bè ngang, mang lại nhiều không gian nội dung nhưng đồng thời làm tăng khoảng cách từ ngón cái tới các góc màn hình, khiến điều khiển một tay trở nên khó hơn trong những tình huống đời thường như đi xe buýt, xách đồ hay chỉ còn một tay rảnh để cầm máy.
Các hãng đã đẩy kích thước lên 6,7 inch hoặc hơn để có màn hình rộng, pin lớn và không gian hiển thị thoải mái. Vấn đề là cảm giác “thoải mái” này không đồng đều với mọi người dùng. Một chiếc máy có thể rất sướng mắt khi xem phim, nhưng lập tức trở thành vật cồng kềnh khi bạn phải với ngón cái tới nút quay lại ở góc trên bên trái hoặc nút xác nhận thanh toán nằm sát cạnh trên. Nghiên cứu công thái học điện thoại cho thấy trong các tổ hợp được thử, điện thoại cỡ thường dùng bằng hai tay có mức khả dụng cao nhất, còn điện thoại cỡ lớn dùng bằng một tay thấp nhất. Nói cách khác, cuộc đua màn hình to đang đi ngược lại giới hạn cơ thể nếu thiếu giải pháp thiết kế thân thiện.
Kích thước bàn tay, tầm với ngón cái và cái bẫy “người dùng trung bình”
Điểm mà nhiều nhà sản xuất hay bỏ qua là cơ thể người dùng không giống nhau: kích thước bàn tay, độ mở ngón cái, tay thuận và tư thế cầm máy quyết định trực tiếp việc bạn có điều khiển một tay được hay không. Khi sử dụng điện thoại bằng một tay, tầm với của ngón cái trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm. Một người đã quen smartphone vẫn có thể gặp bất tiện lặp lại hằng ngày nếu nút quan trọng nằm ngoài tầm với, buộc phải đổi sang hai tay hoặc lắc máy để chạm cho kịp.
Các nghiên cứu cho thấy khác biệt kiểu cầm giữa nam và nữ phần nhiều đến từ kích thước bàn tay chứ không phải giới tính sinh học đơn thuần. Kích thước bàn tay của hai nhóm có vùng chồng lấn; có phụ nữ tay lớn, đàn ông tay nhỏ. Vì vậy, chia điện thoại thành “máy cho nam” và “máy cho nữ” là một lối tắt lười biếng. Thiết kế thân thiện phải rời bỏ giả định “người dùng trung bình” và kiểm thử trên dải kích thước tay đủ rộng, trong đó các yếu tố như vị trí biểu tượng, kích thước vùng chạm và luồng thao tác được tinh chỉnh để không ép người dùng liên tục đổi tư thế cầm máy.
Các mẹo công thái học mới: từ Pura X View đến One-handed Mode
Nếu màn hình đã rộng mà thân máy vẫn bè ngang, cách duy nhất để cứu điều khiển một tay là thông minh hơn trong công thái học điện thoại, nhất là ở lớp giao diện. Một trong những hướng đi thú vị đến từ HUAWEI Pura X View: máy có thể tự động phát hiện bạn đang cầm bằng tay trái hay tay phải, rồi căn lại bàn phím sang trái hoặc phải, đồng thời chuyển các nút nhận/từ chối cuộc gọi và một số điều khiển trình phát nhạc về phía cạnh gần ngón cái. Đây là ví dụ hiếm hoi cho thấy hãng dám coi bàn tay là điểm xuất phát thay vì ép người dùng thích nghi.
Với các thiết bị màn hình điện thoại rộng và cả điện thoại gập bè ngang như một số mẫu Galaxy Z Fold và dòng iPhone cao cấp, các tính năng “chế độ một tay” không còn là tiện ích phụ mà là điều kiện cần. Apple đã có Tầm với, kéo nửa trên màn hình xuống thấp hơn để ngón cái dễ với, trong khi Android cung cấp Chế độ một tay để dồn vùng hiển thị vào góc thuận tay. Điểm yếu là đa số giải pháp hiện nay chỉ thu nhỏ màn hình, chứ chưa linh hoạt tới mức dịch chuyển từng nhóm nút giao diện theo vị trí bàn tay như cách Pura X View đang thử nghiệm. Nếu Samsung, Apple và các nhà sản xuất khác nghiêm túc với thiết kế thân thiện, đây nên là bước tiến tiếp theo.
MagSafe grip và phụ kiện: cứu cánh hay vá lỗi thiết kế?
Trong khi chờ nhà sản xuất cải thiện phần mềm, người dùng đang tự vá vấn đề điều khiển một tay bằng phụ kiện – đặc biệt là MagSafe grip. Các loại grip gắn từ tính giúp tăng độ an toàn khi cầm máy, giảm nguy cơ tuột tay khi vừa lướt vừa di chuyển, đồng thời tạo điểm tựa để ngón cái vươn xa hơn trên màn hình. Một mẫu MagSafe phone grip dùng dây nylon cho phép luồn ngón tay vào, với hai cụm nam châm và thân kim loại khiến phụ kiện bám chắc nhưng dây vẫn mềm và thoải mái ngay cả sau nhiều giờ sử dụng. Một mẫu khác dùng chất liệu silicone mềm, cho cảm giác dễ chịu hơn trên ngón tay so với kim loại cứng.
Tuy vậy, phụ kiện không phải không có vấn đề. Có thiết kế bị phàn nàn vì dây dài, dễ chùng xuống và kẹt khi gập chân đế, cho thấy chỉ cần một lỗi nhỏ, thiết kế thân thiện lập tức trở nên phiền toái. Một số grip quá mỏng giúp máy ít cộm trong túi, nhưng đánh đổi bớt độ an toàn so với các vòng giữ dày hơn. Ở đây có một nghịch lý: phụ kiện MagSafe grip đang gánh phần việc mà thân máy và giao diện lẽ ra phải làm tốt từ đầu. Người dùng có thể tận dụng chúng để cầm nắm an toàn hơn, nhưng không nên chấp nhận việc phải mua thêm phụ kiện chỉ để bù cho một thiết kế gốc thiếu công thái học điện thoại.
Tương lai điều khiển một tay: đo bàn tay, sửa giao diện, đừng đổ lỗi cho người dùng
Phần khó của điều khiển một tay trên màn hình điện thoại rộng không nằm ở kỹ thuật, mà ở thái độ thiết kế. Chừng nào đội ngũ phát triển vẫn kiểm thử trên một nhóm người dùng quá thuận tiện – trẻ, tay to, không hạn chế vận động – chừng đó “người dùng trung bình” vẫn là một giả định lười biếng. Thiết kế thân thiện không cần chia điện thoại thành bản nam và bản nữ; hướng hợp lý hơn là đo chiều dài bàn tay, độ mở ngón cái, tay thuận và khả năng thao tác một tay ngay trong quá trình kiểm thử.
Ứng dụng ngân hàng, thương mại điện tử, dịch vụ công hay mạng xã hội đều phải chịu trách nhiệm cho việc đặt nút chính ở đâu, lớn tới mức nào và luồng thao tác có buộc người dùng đổi tư thế cầm máy hay không. Theo một nghiên cứu công bố trên lĩnh vực công thái học, thời gian di chuyển ngón cái tăng lên rõ rệt khi biểu tượng nhỏ hơn và phải vươn xa hơn theo chiều dọc, cho thấy bố trí giao diện có thể làm chậm hoặc làm mệt bàn tay người dùng. Trong bối cảnh smartphone đã là thiết bị thiết yếu, đã đến lúc các hãng ngừng coi “tay bạn phải tự quen đi” là câu trả lời, và bắt đầu thiết kế từ chính bàn tay đang giữ chiếc máy.
