Khi hình ảnh Đức Phật giữa mây mở ra câu chuyện lớn hơn
Ảnh Phật giáo là những khung hình ghi lại đức tin, nếp sinh hoạt và sự hiện diện của các giá trị từ bi, trí tuệ trong đời sống cộng đồng. Tác phẩm “Buddha Amid the Clouds Atop Indochina” của Bùi Văn Hải giành giải cao nhất tại cuộc thi “Buddhism in Life” lần thứ ba, tổ chức trao giải ngày 31 tháng 10 tại chùa Quán Sứ, Hà Nội. Bức ảnh gợi hình ảnh Đức Phật ngồi giữa biển mây trên nóc Đông Dương, nhưng sức nặng của nó không chỉ nằm ở cảnh sắc hùng vĩ: đây là lời mời nhìn đạo Phật như một nguồn cảm hứng sống, chứ không dừng ở nghi lễ. Khi đặt tác phẩm đoạt giải ở vị trí dẫn đầu, ban tổ chức đã chọn một hình ảnh vừa giàu tính biểu tượng vừa mở lối vào chủ đề Phật giáo nhập thế.
Cuộc thi ảnh nhận 2.288 tác phẩm của 344 tác giả đến từ 31 tỉnh, thành, xoay quanh hai chủ đề “Phật giáo trong đời sống” và “Ngọa Vân”. Hội đồng tuyển chọn 107 tác phẩm trưng bày và trao 15 giải: một giải nhất, một giải nhì, ba giải ba cùng mười giải khuyến khích. Quy mô ấy cho thấy sự quan tâm rộng rãi, nhưng điều đáng chú ý hơn là cách các tác phẩm đưa giáo lý ra khỏi không gian khép kín, để gặp gỡ lao động, văn hóa và trách nhiệm với cộng đồng.
Phật giáo nhập thế hiện lên trong những việc bình dị
Tinh thần Phật giáo nhập thế thuyết phục nhất khi được nhìn thấy trong hành động thường ngày. Các bức ảnh tại triển lãm ghi lại nhà sư cấy lúa, chăm hoa Tết, quét sân chùa và dạy chữ Khmer cho trẻ em; bên cạnh đó là cảnh học kinh và đời sống tu học. Những công việc nhỏ ấy không được tô thành điều phi thường. Chính sự kiên nhẫn, chăm chút và sẻ chia trong khung hình khiến tinh thần phụng sự trở nên cụ thể, gần gũi với người xem.
Trong “A Life of Abundance”, Nguyễn Đoàn Kết chụp hai chú tiểu kiên nhẫn dùng cào tạo những đường đều trên sân phơi thóc vàng. Bóng dài của các em trải trên nền lúa, kết nối vẻ tĩnh tại của cửa chùa với niềm vui mùa màng. Hình ảnh ấy có sức gợi bởi lao động không bị xem là phần đối lập với tu tập: sự chú tâm trong từng động tác cũng là một cách sống có ý thức. Những ảnh đoạt giải và ảnh được trưng bày nhờ vậy kể về đạo bằng việc làm, thay vì chỉ bằng biểu tượng.
Di sản chỉ sống khi được trao lại
Chủ đề Ngọa Vân đưa cuộc thi từ sinh hoạt nhà chùa đến chiều dài lịch sử. Nơi đây gắn với hành trình tu hành và giác ngộ của Phật hoàng Trần Nhân Tông; những hình ảnh về Ngọa Vân gợi lại di sản Thiền phái Trúc Lâm và quan niệm gắn tu tập với đời sống. Các tác phẩm về quần thể di tích Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn – Kiếp Bạc cũng nhấn mạnh vẻ đẹp kiến trúc, cảnh quan và giá trị văn hóa của di sản thế giới được UNESCO công nhận.
Đáng quý hơn, câu chuyện bảo tồn không chỉ nằm ở cảnh chùa hay di tích. Hình ảnh các nhà sư dạy trẻ em Khmer chữ viết truyền thống cho thấy văn hóa được gìn giữ bằng sự tiếp nối giữa người với người. Đây là điểm khiến triển lãm vượt khỏi vai trò minh họa cho một truyền thống: nó cho thấy di sản cần được thực hành và trao lại trong hiện tại. Cuộc thi diễn ra nhân dịp kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đồng thời mở đầu chuỗi sự kiện hưởng ứng Tuần lễ Văn hóa Ngọa Vân 2026; triển lãm tại chùa Quán Sứ kéo dài từ ngày 31 tháng 10 đến ngày 7 tháng 11 năm 2026.
Một cuộc triển lãm đáng xem vì đặt con người ở trung tâm
Cuộc thi “Buddhism in Life” không chỉ dành cho người am hiểu Phật học hay nhiếp ảnh. Người xem có thể bước vào triển lãm qua những điều thân thuộc: mái chùa, mùa cấy, sân phơi lúa, lớp học chữ và dáng người lặng lẽ làm việc. Một du khách quốc tế theo đạo Phật cho biết ông ấn tượng với các tác phẩm được trưng bày. Sự đón nhận ấy phù hợp với thế mạnh của ảnh: một khoảnh khắc chân thực có thể mở cuộc đối thoại giữa di sản Phật giáo và đời sống đương đại, không cần lời giải thích dài.
Giải nhất thuộc về bức ảnh giữa biển mây, nhưng ý nghĩa sâu sắc nhất của cuộc thi nằm ở những cảnh rất gần mặt đất. Các tác phẩm nhắc rằng lòng từ bi và tinh thần phụng sự được nuôi dưỡng qua lao động, giáo dục, gìn giữ văn hóa và sự quan tâm đến cộng đồng. Vì vậy, triển lãm không chỉ cho người xem biết đạo Phật trông như thế nào; nó gợi ra cách những giá trị ấy có thể được sống mỗi ngày. Đó là lý do các bức ảnh này đáng nhớ hơn một cuộc tranh tài về góc máy.
