An ninh năng lượng ASEAN+3: Từ khái niệm đến yêu cầu cấp bách
An ninh năng lượng trong khuôn khổ hợp tác ASEAN+3 là nỗ lực của các nước ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, bền vững, ít phụ thuộc vào biến động địa chính trị, đồng thời gắn với chuyển đổi xanh và phát triển công nghệ, qua đó nâng cao sức chống chịu tập thể trước khủng hoảng khu vực và toàn cầu. Ngày 9/9/2026, tại Manila, Hội nghị Quan chức cao cấp (SOM) ASEAN và ASEAN+3 đã trở thành điểm khởi động cho một cách tiếp cận mới về an ninh năng lượng ASEAN, khi Việt Nam chủ động đưa vấn đề này lên thành ưu tiên hợp tác trung hạn. Việc Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN-Việt Nam, nhấn mạnh an ninh năng lượng cùng an ninh lương thực không phải là phát biểu mang tính kỹ thuật, mà là thông điệp chính trị: nếu Đông Á muốn tự lực và bền vững, năng lượng phải được nhìn như hạ tầng chiến lược chung chứ không chỉ là câu chuyện thị trường.
Vì sao Việt Nam đẩy an ninh năng lượng lên thành ưu tiên khu vực?
Đề xuất của Việt Nam không xuất hiện trong khoảng trống: thế giới đang chứng kiến các khủng hoảng năng lượng, xung đột tại Trung Đông và cạnh tranh địa chính trị tác động trực tiếp tới Đông Nam Á. Khi Thủ tướng Lê Minh Hưng trước đó đã đưa ra khung chiến lược ứng phó khủng hoảng Trung Đông và các khủng hoảng trong tương lai, việc tiếp tục nhấn mạnh an ninh năng lượng tại SOM cho thấy Hà Nội muốn chuyển từ ứng phó bị động sang xây dựng năng lực phòng ngừa có hệ thống. Quan trọng hơn, Việt Nam đặt an ninh năng lượng song hành với an ninh lương thực khu vực và sức chống chịu tập thể, hàm ý rằng khủng hoảng năng lượng không thể tách rời chuỗi cung ứng nông sản, tài chính hay công nghệ. Đây là góc nhìn liên ngành mà nhiều cơ chế khu vực còn thiếu. Việt Nam đề xuất ASEAN+3 “ưu tiên thúc đẩy hợp tác nâng cao sức chống chịu tập thể, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, hợp tác phát triển công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh”, biến năng lượng thành trục kết nối của chương trình nghị sự rộng hơn.
Tầm nhìn mới cho hợp tác ASEAN+3: năng lượng, lương thực và tự lực tập thể
Điểm đáng chú ý là Việt Nam không chỉ nêu các lĩnh vực hợp tác rời rạc, mà gắn chúng vào một tầm nhìn mới cho hợp tác ASEAN+3 nhân dịp tiến trình này chuẩn bị kỷ niệm 30 năm thành lập vào năm 2027. Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang đề xuất kiểm điểm toàn diện tiến trình hợp tác, đánh giá thành quả, tồn tại và thách thức để từ đó xây dựng tầm nhìn mới cho ASEAN+3; việc đưa an ninh năng lượng, an ninh lương thực và chuyển đổi xanh vào nhóm ưu tiên cho thấy Việt Nam muốn đặt nền tảng cho một "ASEAN+3 của thời chuyển đổi". Ở đây, “tự cường, tự chủ tập thể” không phải là khẩu hiệu mà là định hướng chiến lược. Khi ASEAN+3 được khẳng định là động lực chính thúc đẩy hợp tác Đông Á, việc thiết kế lại khung hợp tác với trọng tâm là năng lượng sạch, hạ tầng số, và cơ chế đối phó khủng hoảng sẽ quyết định khả năng khối này đứng vững trước biến động đa chiều. Việt Nam đang tranh luận rằng muốn giữ vai trò trung tâm, ASEAN phải trở thành nhà thiết kế luật chơi, không chỉ là bên tham gia.
Từ an ninh năng lượng tới cam kết hội nhập và hỗ trợ thành viên mới
Một mặt, Việt Nam thúc đẩy an ninh năng lượng ASEAN; mặt khác, Hà Nội khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với nước Chủ tịch Philippines và các nước ASEAN, cũng như hỗ trợ Timor-Leste hội nhập đầy đủ, hiệu quả vào ASEAN và chuẩn bị đảm nhận vai trò Chủ tịch vào năm 2029. Đó là sự nhất quán: muốn một chiến lược an ninh năng lượng ASEAN+3 có sức sống, mọi thành viên – kể cả mới gia nhập – phải có năng lực tham gia và hưởng lợi. Các sáng kiến như Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 và dự kiến Diễn đàn Cố vấn pháp lý ASEAN về Công pháp quốc tế bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc cho thấy Việt Nam chọn cách đóng góp cả về ý tưởng chính sách lẫn nền tảng pháp lý. Nếu ASEAN+3 xây dựng được khung hợp tác năng lượng và lương thực dựa trên luật pháp quốc tế, cơ chế điều phối minh bạch, và sự tham gia đầy đủ của thành viên mới, khu vực sẽ tiến gần hơn tới mục tiêu tự lực, bền vững mà Việt Nam đang cổ vũ.
Kết luận: Đề xuất của Việt Nam và tương lai an ninh năng lượng khu vực
Đề xuất tăng cường an ninh năng lượng trong ASEAN+3 của Việt Nam không phải là một mảnh ghép đơn lẻ, mà nằm trong chiến lược rộng hơn nhằm củng cố an ninh năng lượng ASEAN, an ninh lương thực khu vực và sức chống chịu tập thể trước khủng hoảng. Bằng việc kết nối các chủ đề năng lượng, lương thực, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh với tầm nhìn mới cho ASEAN+3, Việt Nam đang thử định hình một mô hình hợp tác Đông Á coi năng lượng là trụ cột của phát triển bền vững và tự chủ. Câu hỏi còn lại là các nước ASEAN+3 có sẵn sàng biến những phát biểu trên bàn hội nghị thành chương trình hành động chung hay không. Nếu câu trả lời là có, đề xuất do Việt Nam khởi xướng sẽ trở thành bước ngoặt: thay vì tích lũy các sáng kiến rời rạc, khu vực sẽ bước vào giai đoạn thiết kế chiến lược an ninh năng lượng và lương thực liên kết, từ đó xây dựng sức chống chịu tập thể thực chất – đúng như mục tiêu mà Hà Nội đang theo đuổi.
