Hợp tác Gazprom và bài toán an ninh năng lượng khí của Việt Nam

Thỏa thuận khí đốc lập: Việt Nam muốn gì từ 11,27 tỷ m³ khí Hải Thạch – Mộc Tinh?

Thỏa thuận tiếp tục hợp tác giữa PV GAS và Gazprom International tại cụm mỏ Hải Thạch – Mộc Tinh là một bước đi chiến lược nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, củng cố nguồn khí tự nhiên Việt Nam và tạo nền tảng dài hạn cho phát triển công nghiệp khí – điện – đạm trong nước, thông qua việc duy trì sản lượng khai thác đáng kể trong giai đoạn 2026-2039. Đây không phải là một hợp đồng thuần kỹ thuật, mà là một lựa chọn chính sách: Việt Nam chấp nhận gắn mình với một nguồn khí ngoài khơi phức tạp, xa bờ, để đổi lấy một dòng nhiên liệu ổn định cho toàn bộ chuỗi giá trị khí – điện – hóa dầu. PV GAS và Gazprom International đã có buổi làm việc về việc “tiếp tục phối hợp trong vận hành, khai thác và tối ưu hóa nguồn khí từ cụm mỏ Hải Thạch – Mộc Tinh”, với tổng sản lượng dự kiến khoảng 11,27 tỷ m³ khí cho thị trường Việt Nam trong giai đoạn 2026-2039.

Biển Đông 01: từ dự án khó tới nền tảng an ninh năng lượng

Điểm đáng chú ý là hợp tác Gazprom hiện nay bám trên một nền tảng đã được chứng minh: dự án Biển Đông 01 phát triển cụm mỏ khí condensate Hải Thạch – Mộc Tinh tại Lô 05-2 và 05-3, bể Nam Côn Sơn, được đánh giá là dự án khai thác khí hiện đại và phức tạp bậc nhất Đông Nam Á. Điều kiện nước sâu, xa bờ khoảng 320 km, độ sâu nước tới 145 m, nhiệt độ vỉa khoảng 170°C và áp suất trên 400 atm từng khiến BP và ConocoPhillips rút lui khỏi hợp đồng, chuyển toàn bộ quyền lợi cho Petrovietnam vào cuối năm 2008. Quyết định tiếp tục phát triển mỏ hoàn toàn bằng nguồn lực trong nước không chỉ là câu chuyện kỹ thuật khai thác dầu khí, mà còn là một tuyên bố về năng lực tự chủ. Khi dòng khí thương mại đầu tiên khai thác năm 2013, Biển Đông 01 đã cung cấp trung bình 2 tỷ m³ khí/năm và 2,5 triệu thùng condensate/năm cho các nhà máy điện, đạm khu vực Đông Nam Bộ, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Chuỗi khí – điện đang hình thành: từ Hải Thạch – Mộc Tinh tới Ô Môn III

Để nhìn đúng tầm chiến lược của khí tự nhiên Việt Nam, cần đặt Biển Đông 01 cạnh các dự án khí – điện khác đang được thúc đẩy. Mới đây, một liên danh nhà thầu đã được lựa chọn thực hiện gói EPC nhà máy điện khí chu trình hỗn hợp Ô Môn III, với tiến độ được đẩy nhanh nhằm bảo đảm đồng bộ với toàn bộ chuỗi dự án từ thượng nguồn, trung nguồn tới khâu phát điện. Lãnh đạo Chính phủ đã yêu cầu các đơn vị liên quan tăng tốc các dự án trong chuỗi Lô B – Ô Môn, cho thấy điện khí đang trở thành một trụ cột trong cơ cấu nguồn điện tương lai. Trong bức tranh đó, nguồn khí từ mỏ Hải Thạch – Mộc Tinh có vai trò “bơm máu” cho các nhà máy điện và công nghiệp hóa dầu ở Đông Nam Bộ, trong khi các dự án khí – điện khác như Ô Môn III mở rộng không gian tiêu thụ khí cho hệ thống điện quốc gia. Vấn đề không chỉ là thêm một nhà máy hay một giàn khoan, mà là tạo một mạng lưới tiêu thụ đủ lớn để duy trì hiệu quả kinh tế của toàn bộ hạ tầng khai thác ngoài khơi.

Hạ tầng dầu khí ngoài khơi: lợi ích dài hạn vượt ra ngoài hợp đồng khí

Dù thường được nhìn qua lăng kính sản lượng, giá điện hay chi phí khai thác, tác động quan trọng hơn của hợp tác Gazprom là củng cố hạ tầng khai thác dầu khí ngoài khơi. Biển Đông 01 đã huy động một lực lượng lớn trong ngành: các đơn vị như PTSC, Vietsovpetro, PVE, PV Drilling, VPI, PV EIC, PETROSETCO cùng BIENDONG POC tham gia thiết kế, chế tạo, xây dựng, khoan và nhiều hạng mục liên quan. Đây chính là “trường thực hành” để đội ngũ kỹ sư trong nước làm chủ công nghệ nước sâu, nhiệt độ – áp suất cao, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu ngoại. Khi doanh nghiệp trong nước liên tiếp nhận các dự án quy mô lớn cả ở trong và ngoài nước, triển vọng kinh doanh được mở rộng, song ý nghĩa sâu hơn là tích lũy năng lực công nghiệp phục vụ lâu dài cho an ninh năng lượng. Nếu không duy trì được các mỏ ngoài khơi như Hải Thạch – Mộc Tinh, hạ tầng này sẽ mai một, kéo theo chi phí tái lập năng lực rất lớn sau này.

Kết luận: khí tự nhiên vẫn là “xương sống” an ninh năng lượng, nhưng phải gắn với độc lập công nghệ

Hợp tác Gazprom trong khai thác cụm mỏ Hải Thạch – Mộc Tinh với tổng sản lượng dự kiến 11,27 tỷ m³ khí giai đoạn 2026-2039 là một lựa chọn tiếp tục đặt khí tự nhiên Việt Nam vào vị trí xương sống của an ninh năng lượng. Dòng khí từ Biển Đông 01 đã chứng minh khả năng cung cấp đều cho các nhà máy điện, đạm, đồng thời tạo nền cho một hệ sinh thái công nghiệp khí – điện – đạm. Câu hỏi không còn là “có cần khí tự nhiên hay không”, mà là “ai sở hữu công nghệ và hạ tầng để giữ dòng khí ổn định ít nhất một thập kỷ nữa”. Việt Nam đã đi một chặng đường dài từ lúc đối tác nước ngoài rút khỏi mỏ Hải Thạch – Mộc Tinh đến khi tự mình đưa mỏ vào khai thác thương mại. Bài kiểm tra tiếp theo là giữ được thế chủ động công nghệ, tận dụng hợp tác Gazprom như một chất xúc tác chứ không phải chiếc nạng, để khí ngoài khơi nuôi được một chiến lược năng lượng độc lập và vững bền.