Hoàn trả tiền thuốc bệnh viện: dấu hiệu cảnh báo hệ thống
Hoàn trả tiền thuốc bệnh viện trong trường hợp Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa là việc cơ sở y tế phải trả lại phần tiền thuốc đã thu cao hơn so với chi phí thuốc thực tế sử dụng cho người bệnh nội trú dịch vụ trong giai đoạn nhiều năm, sau khi bị thanh tra phát hiện tính phí y tế không chính xác và yêu cầu khắc phục bằng hình thức hoàn trả có kiểm soát. Qua thanh tra, Bộ Y tế phát hiện Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa đã thu số tiền thuốc cao hơn chi phí thuốc thực tế sử dụng của hơn 1.300 bệnh nhân điều trị tâm thần. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật tính toán, mà là dấu hiệu cảnh báo về văn hóa quản lý tài chính và thái độ tôn trọng quyền lợi bệnh nhân – đặc biệt là nhóm người dễ bị tổn thương như bệnh nhân tâm thần.
Vì sao Viện thu vượt chi phí thực tế và Bộ Y tế vào cuộc?
Theo thông báo của Viện, nguyên nhân trực tiếp của việc hoàn trả bắt nguồn từ kết luận kiểm tra công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và thu chi tài chính tại đơn vị do Bộ Y tế thực hiện. Đoàn kiểm tra đã đối chiếu số liệu giữa số tiền thuốc đã thu theo hình thức khoán và chi phí thuốc thực tế bệnh nhân sử dụng, từ đó xác định khoản thu vượt. Việc thu khoán vốn được nhiều bệnh viện dùng để đơn giản hóa tính viện phí, nhưng nếu thiếu giám sát, nó dễ biến thành cơ chế thu quá tay. Câu chuyện này cho thấy cơ chế tự chủ tài chính nếu không đi kèm kỷ luật ngân sách và thanh tra độc lập sẽ đẩy rủi ro về phía bệnh nhân, trong khi lẽ ra mọi sai số phải được kiểm soát ở khâu quản trị nội bộ.
Con số 1.300 bệnh nhân và hơn 845 triệu: không chỉ là tiền
Theo kết quả rà soát đính kèm thông báo, có gần 1.300 trường hợp người bệnh điều trị nội trú dịch vụ tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa được hoàn trả tiền thuốc với tổng số tiền hơn 845 triệu đồng. Một thông tin có thể trích dẫn là: “Tổng số tiền thu dư là 845 triệu đồng, trong số này có bệnh nhân chỉ thu dư hơn 1.000 đồng, nhưng cũng có bệnh nhân thu dư đến 12 triệu đồng”. Khoản tiền này, với một số người, có thể không lớn, nhưng với gia đình có người bệnh tâm thần điều trị dài ngày, từng nghìn đồng đều là gánh nặng. Việc tính phí y tế không chính xác ở đây vì thế không thể xem là lỗi nhỏ. Nó cho thấy hệ thống thanh toán thiếu minh bạch: đa số bệnh nhân không thể đối chiếu chi tiết đơn thuốc, càng khó hơn khi họ hoặc thân nhân đang trong trạng thái căng thẳng vì điều trị.
Quy trình hoàn trả và thông điệp về trách nhiệm
Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa cho biết đang hoàn trả lại số tiền thu chênh lệch cho các bệnh nhân tại Phòng Tài chính – Kế toán của Viện. Theo thông báo, nếu sau ngày 30/11 thân nhân bệnh nhân không đến làm thủ tục nhận hoàn trả tiền thuốc, toàn bộ số tiền chênh lệch chưa có người nhận sẽ được xử lý theo quy định tài chính hiện hành. Về hình thức, đây là động tác khắc phục cần thiết. Nhưng về bản chất, trách nhiệm của bệnh viện không dừng ở việc trả lại tiền, mà phải chủ động thông tin, hỗ trợ tối đa để người bệnh tiếp cận khoản hoàn trả, thay vì tạo thêm rào cản hành chính. Một hệ thống y tế tôn trọng bệnh nhân phải xem việc minh bạch hóa viện phí là nghĩa vụ, không phải là ngoại lệ khi bị thanh tra Bộ Y tế chỉ ra sai phạm.
Từ sai phạm cá nhân đến yêu cầu minh bạch hóa toàn hệ thống
Vụ việc hoàn trả tiền thuốc diễn ra song song với bản án dành cho nhiều cựu lãnh đạo Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa và Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nguyên về các tội nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ và lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Cáo trạng xác định từ tháng 1.2016 đến tháng 6.2024, các bị cáo đã ban hành 26 kết luận giám định tâm thần và 3 hồ sơ bệnh án sai sự thật, cùng nhiều vi phạm khác. Dù hành vi thu dư tiền thuốc và hành vi nhận hối lộ là hai câu chuyện pháp lý khác nhau, chúng lại gặp nhau ở một điểm chung: môi trường quản lý lỏng lẻo cho phép lợi ích nhóm lấn át quyền lợi bệnh nhân. Bài học ở đây không chỉ dành cho một viện, mà cho toàn bộ hệ thống: minh bạch tài chính y tế, đặc biệt trong lĩnh vực bệnh nhân tâm thần, phải được xem là đường ranh đỏ không thể bị bước qua.
