Nguồn lực lớn phải đi cùng đích đến rõ ràng
Nghị quyết 57 là định hướng đột phá của Việt Nam nhằm phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là nền tảng và động lực cho giai đoạn phát triển mới. Giá trị của nghị quyết sẽ không được quyết định bởi số nhiệm vụ đã hoàn tất, mà bởi năng lực sản xuất và sức cạnh tranh mà công nghệ tạo ra.
Quy mô đầu tư khoa học công nghệ đang tăng nhanh: ngân sách dành cho lĩnh vực này cùng đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từ khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm trước nghị quyết lên 75.000 tỷ đồng năm 2025, 95.000 tỷ đồng năm 2026; mức năm 2027 dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng, gấp 10 lần năm 2024. Đây là tín hiệu về ưu tiên chính sách, nhưng bản thân mức chi chưa chứng minh được hiệu quả. Nếu vốn không đi đến nghiên cứu có khả năng ứng dụng, doanh nghiệp tiếp nhận được công nghệ và sản phẩm tìm được thị trường, ngân sách lớn vẫn có thể chỉ tạo ra thêm đầu việc.
Yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao khiến phép thử trở nên cấp thiết. Nền kinh tế không thể mãi dựa vào thêm vốn, nhà máy và lao động; cần tăng năng suất, tạo sản phẩm giá trị cao hơn và giảm lệ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Vì vậy, đầu tư phải được nhìn qua kết quả cuối cùng, không chỉ qua tỷ lệ giải ngân hay số văn bản được ban hành.

Chuyển từ hoàn thành nhiệm vụ sang tạo giá trị
Tín hiệu đáng chú ý là yêu cầu đánh giá dự án bằng khả năng vận hành và nhân rộng, thay vì dừng ở tư vấn, khảo sát hay đào tạo. Với các mô hình nhà máy thông minh, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân yêu cầu phải tạo được nơi ứng dụng thực tế; hiệu quả cần thể hiện qua năng suất tăng, doanh thu cải thiện và chi phí giảm. Đây là thước đo đúng hơn số buổi tập huấn hay báo cáo nghiệm thu.
Cách chuyển hướng ấy cũng cần áp dụng cho nghiên cứu công. Bộ đã phê duyệt 18 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí đề xuất gần 6.280 tỷ đồng; 75,8% dự kiến đến từ nguồn ngoài ngân sách. Con số này cho thấy vai trò cần thiết của vốn tư nhân, nhưng đồng tài trợ chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp cùng tham gia xác định bài toán, thử nghiệm và đưa kết quả ra thị trường.
Thách thức không chỉ là sở hữu nhà máy hay thiết bị mới. Năng lực làm chủ còn đòi hỏi thiết kế được sản phẩm, kiểm soát quy trình, duy trì chất lượng và xây dựng doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh. Nếu thiếu các mắt xích đó, công nghệ có thể được nhập vào nhưng giá trị lớn nhất vẫn nằm ngoài nền kinh tế trong nước.

Công nghiệp công nghệ số cần tiến lên trong chuỗi giá trị
Công nghiệp công nghệ số đang có đà tăng trưởng và năng lực làm chủ công nghệ từng bước được nâng lên sau gần hai năm triển khai Nghị quyết 57. Năm 2025, ngành đạt doanh thu 215 tỷ USD và xuất khẩu 172 tỷ USD; trong 10 tháng đầu năm 2026, các con số ước lần lượt là 254,6 tỷ USD và 212 tỷ USD. Đà mở rộng này là cơ hội, nhưng quy mô doanh thu và xuất khẩu chưa tự động đồng nghĩa với việc doanh nghiệp trong nước đã nắm các khâu thiết kế, công nghệ lõi và sở hữu trí tuệ.
Điểm cần theo dõi là tỷ lệ giá trị được tạo ra trong nước. Một số doanh nghiệp đã chuyển từ gia công, lắp ráp sang nghiên cứu và phát triển sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao; hướng đi này cần được mở rộng để công nghiệp công nghệ số không chỉ là ngành xuất khẩu lớn mà còn trở thành nguồn năng lực công nghệ cho các lĩnh vực khác.
Khoảng cách tới mục tiêu vẫn đáng kể: năm 2025, kinh tế số đóng góp khoảng 14,02% GDP, trong khi Nghị quyết 57 đặt mục tiêu tối thiểu 30% vào năm 2030; đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng được đặt mục tiêu vượt 55%. Những chỉ tiêu này buộc chính sách phải ưu tiên ứng dụng tạo năng suất, không chỉ mở rộng hoạt động số trên danh nghĩa.

Phép thử cuối cùng là tác động trong đời sống và sản xuất
Công nghệ chỉ tạo được sự ủng hộ bền vững khi người dân và doanh nghiệp nhận thấy lợi ích cụ thể. Các nền tảng số hỗ trợ cán bộ tra cứu pháp luật, soạn thảo và rà soát văn bản; Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó 2.361 thủ tục toàn trình. Những cải thiện như vậy có thể giảm thời gian và công sức, nhưng cần được duy trì bằng dịch vụ dễ dùng, dữ liệu đáng tin cậy và quy trình xử lý thực sự liền mạch.
Trong sản xuất, tự động hóa, robot và trí tuệ nhân tạo có thể giúp giảm hàng lỗi, tiết kiệm nguyên liệu và tăng sản lượng trên cùng dây chuyền. Song doanh nghiệp nhỏ và vừa thường thiếu vốn, nhân lực kỹ thuật và khả năng tiếp nhận công nghệ. Chính sách vì thế cần nối viện nghiên cứu với nhu cầu nhà máy, hỗ trợ thử nghiệm và giúp giải pháp có thể nhân rộng thay vì chỉ tạo vài mô hình trình diễn.
Nghị quyết 57 đã đặt ra hướng đi và nguồn lực ngày càng lớn; phần khó nhất là biến chúng thành năng lực nghiên cứu, sản phẩm có thị trường và năng suất cao hơn. Nếu hiệu quả được đo bằng giá trị kinh tế và lợi ích thực tế, đầu tư khoa học công nghệ mới có thể trở thành động lực tăng trưởng kinh tế. Nếu không, con số ngân sách tăng sẽ nổi bật hơn những thay đổi mà nền kinh tế thực sự cần.







