Từ công trình phục vụ APEC đến cửa ngõ mới
Sân bay Gia Bình là dự án cảng hàng không quốc tế tại Bắc Ninh, được định hướng vừa phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027, vừa trở thành cửa ngõ hàng không mới cho Hà Nội và miền Bắc. Đây là bước đi có ý nghĩa lớn hơn việc bổ sung một đường băng: khu vực cần thêm năng lực kết nối khi nhu cầu đi lại, giao thương và vận chuyển hàng hóa tăng lên. Quốc hội thông qua dự án theo Nghị quyết 256/2025/QH15 ngày 11/12/2025, với thời hạn hoạt động 70 năm. Giai đoạn 1 hướng tới hoàn thành để phục vụ APEC 2027, biến hội nghị thành mốc kiểm chứng khả năng tổ chức và vận hành của hạ tầng mới.
Thời hạn dài cho thấy Gia Bình không thể được đánh giá chỉ bằng việc có kịp đón một sự kiện hay không. Theo kế hoạch, công suất dự kiến đạt 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào 2030, rồi tăng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn vào 2050. Quy mô ấy đặt ra yêu cầu phải xây dựng sân bay như một phần của mạng lưới giao thông và kinh tế vùng, thay vì một công trình biệt lập. Nếu kết nối mặt đất, khai thác đường bay và dịch vụ được chuẩn bị đồng bộ, mục tiêu APEC có thể là điểm khởi đầu chứ không phải đích đến.
Nội Bài cần một đối tác, không phải một bản sao
Định vị Gia Bình là cửa ngõ quốc tế mới chỉ thuyết phục nếu sân bay bổ trợ cho Nội Bài, thay vì tranh giành cùng một vai trò. Nhu cầu kết nối quốc tế của miền Bắc còn khoảng trống đáng kể: khoảng 892.000 lượt hành khách đi hoặc đến Hà Nội trong năm 2025 phải nối chuyến qua các trung tâm như Doha, Istanbul, Quảng Châu và Dubai. Con số này gợi ra cơ hội mở thêm đường bay thẳng, nhưng không bảo đảm các hãng sẽ tự động chọn Gia Bình. Cảng hàng không Gia Bình cần một kế hoạch khai thác rõ ràng, phối hợp với Nội Bài và phân định được thế mạnh về hành khách, hàng hóa hoặc dịch vụ.
Lợi thế của mô hình hai cửa ngõ nằm ở khả năng phục vụ các nhu cầu khác nhau và mở rộng lựa chọn đi lại. Nếu Nội Bài giữ mạng khai thác hiện hữu, Gia Bình có thể phát triển theo hướng chuyên biệt hơn, trong khi kết nối với Vân Đồn và Cát Bi tạo nên mạng lưới bổ trợ cho hàng không miền Bắc. Với hành khách, giá trị thực tế không chỉ là thêm một sân bay trên bản đồ mà là hành trình thuận tiện hơn, ít phải nối chuyến và dễ tiếp cận hơn từ các địa phương. Điều đó đòi hỏi giao thông đường bộ, phương án trung chuyển và lịch bay phải được tính cùng nhau.
Tham vọng trung tâm kinh tế hàng không
Tham vọng đáng chú ý nhất của Gia Bình là vượt khỏi chức năng đón và tiễn máy bay. Tầm nhìn được công bố hướng tới mô hình trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới, kết nối vận tải với logistics, thương mại, dịch vụ, công nghệ và các ngành có giá trị gia tăng cao. Định hướng này phù hợp với xu thế sân bay trở thành điểm tụ của các dòng hàng hóa, vốn và dịch vụ quốc tế, nhưng cũng khó hơn nhiều so với xây dựng hạ tầng nhà ga hay đường băng. Một trung tâm kinh tế hàng không chỉ hình thành khi doanh nghiệp, chuỗi cung ứng và nhân lực chuyên môn thực sự đến hoạt động.
Gia Bình được kỳ vọng có thể phát triển dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng và sửa chữa tàu bay bên cạnh vận tải hành khách, hàng hóa. Nếu những mắt xích này được triển khai, sân bay có thể giúp Việt Nam giữ lại nhiều hoạt động giá trị cao trong chuỗi hàng không, đồng thời tạo thêm việc làm và dịch vụ cho vùng lân cận. Nhưng khẩu hiệu về một trung tâm mới sẽ không đủ: cần chính sách đất đai, kết nối logistics và khả năng thu hút nhà khai thác quốc tế. Bản sắc và trải nghiệm hành khách cũng có vai trò riêng; thiết kế thuận tiện, số hóa và dịch vụ tốt là điều người dùng có thể cảm nhận trực tiếp, chứ không chỉ là thông điệp thương hiệu.
Cơ hội nâng vị thế hàng không Việt Nam đi kèm phép thử
Ở tầm quốc gia, Gia Bình có thể bổ sung một đầu mối chiến lược phía Bắc, tạo thế cân bằng với Long Thành ở phía Nam và tăng sức chống chịu của mạng lưới hàng không trước nhu cầu dài hạn. Kỳ vọng ấy có cơ sở, nhưng vị thế quốc tế không đến từ công suất thiết kế đơn thuần. Sân bay cần đường bay hiệu quả, kết nối liên vùng, dịch vụ đáng tin cậy và sự phối hợp thực chất với các cảng khác. Nếu các điều kiện này hội tụ, Gia Bình có thể giúp Hà Nội và miền Bắc kết nối trực tiếp hơn với thị trường toàn cầu, đồng thời mở rộng vai trò của Việt Nam trong vận tải và logistics khu vực.
Tiến độ trước mắt vẫn là phép thử quan trọng. Hơn 1.800 ha trong tổng diện tích hơn 1.900 ha đã được giải phóng mặt bằng, đạt trên 94%; phần còn lại dự kiến bàn giao trong năm 2026. Nhà khách VIP được lên kế hoạch hoàn thành đầu năm 2027, trong khi các hạng mục khu bay, tháp kiểm soát và hệ thống điều hành đang được triển khai. Hoàn thành đúng hạn để phục vụ APEC sẽ tạo dấu mốc, nhưng thành công lâu dài phải được đo bằng mức độ bổ trợ cho Nội Bài, lợi ích thiết thực với hành khách và khả năng hình thành hệ sinh thái kinh tế. Gia Bình có cơ hội trở thành cửa ngõ mới của miền Bắc; điều quyết định là biến tầm nhìn thành kết nối và hoạt động thực.
