Gia Bình – nhà ga của những khu vườn nước và tham vọng khu vực
Sân bay Gia Bình là một cảng hàng không quốc tế mới tại Bắc Ninh, được quy hoạch với nhà ga hiện đại mang tên "The Terminal of Water Gardens", tổng mức đầu tư dự kiến 196.378 tỷ đồng, hướng tới công suất tối đa 50 triệu hành khách mỗi năm và trở thành trung tâm vận tải hàng hóa, logistics và bảo dưỡng máy bay cho vùng Thủ đô cùng khu kinh tế trọng điểm phía Bắc. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng hàng không lớn, mà còn là tuyên ngôn về vị thế mới mà Việt Nam muốn nắm giữ trong bản đồ hàng không khu vực. Điểm nhấn đầu tiên nằm ở việc phương án kiến trúc sân bay Gia Bình được một tập đoàn kiến trúc Mỹ hàng đầu – Skidmore, Owings & Merrill (SOM) – thiết kế và mang đi giới thiệu tại Passenger Terminal Expo Asia ở Singapore ngày 23/9/2026. Việc một thiết kế sân bay Việt Nam xuất hiện trong chương trình các dự án hạ tầng hàng không mới của châu Á cho thấy tham vọng rõ ràng: Gia Bình không chỉ phục vụ nhu cầu nội địa, mà được định vị như một cửa ngõ hàng không mang tầm khu vực.
Kiến trúc sân bay mang bản sắc Việt Nam dưới bàn tay SOM
Khác với hình ảnh nhà ga công nghiệp quen thuộc, SOM gọi thiết kế sân bay Gia Bình là "Nhà ga của những khu vườn nước", lấy cảm hứng từ hệ thống sông ngòi, cảnh quan và các yếu tố văn hóa Việt Nam. Nước không chỉ là chi tiết trang trí mà trở thành trục tổ chức không gian, dẫn dắt hành trình hành khách từ lúc đặt chân đến sân bay cho tới khi lên máy bay. Kiến trúc và cảnh quan được kết nối thành chuỗi không gian trong nhà – ngoài trời liên tục, tạo trải nghiệm thay đổi theo từng chặng di chuyển. Điều đáng nói là bản sắc này được đặt trong khung kỹ thuật của một nhà ga hiện đại. SOM tích hợp kiến trúc và kỹ thuật ngay từ đầu, dùng công cụ thiết kế số tiên tiến và quy hoạch theo mô-đun để tối ưu xây dựng, vận hành, đồng thời cho phép nhà ga thích ứng khi lưu lượng hành khách hoặc công nghệ hàng không thay đổi. Việc một đơn vị từng đứng sau Burj Khalifa và One World Trade Center đảm nhiệm kiến trúc sân bay Gia Bình cho thấy Việt Nam muốn bước vào cuộc chơi hạ tầng hàng không khu vực bằng những công trình có ngôn ngữ thiết kế riêng, nhưng đạt chuẩn quốc tế về hiệu quả và linh hoạt.
Quy mô gần 200.000 tỷ đồng và chiến lược hạ tầng hàng không mới
Với tổng mức đầu tư dự kiến 196.378 tỷ đồng qua hai giai đoạn, sân bay Gia Bình nằm trong nhóm dự án hạ tầng hàng không có quy mô vốn lớn nhất tại Việt Nam hiện nay. Giai đoạn đầu đến năm 2030, dự án hướng tới hoàn thiện hai đường cất hạ cánh, nhà ga hành khách, nhà ga VIP cùng hệ thống kỹ thuật và logistics, đáp ứng công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đến năm 2050, quy mô được định hướng mở rộng lên bốn đường cất hạ cánh, nâng công suất lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Theo hồ sơ, Gia Bình được quy hoạch đạt cấp 4F theo tiêu chuẩn ICAO, đủ điều kiện phục vụ các dòng máy bay thân rộng, kể cả siêu máy bay như Airbus A380 nếu đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật liên quan. Việc một dự án hạ tầng hàng không như vậy được giới thiệu tại triển lãm quốc tế ở Singapore, với phiên riêng mang chủ đề "Gia Binh International Airport – Uplift Vietnam's Aviation Infrastructure", cho thấy Việt Nam không còn nhìn sân bay như hạ tầng đơn lẻ, mà như một mắt xích chiến lược trong mạng lưới kết nối khu vực.
Bài học từ Vân Đồn và bước nhảy vọt về nhà ga hiện đại
Để hiểu tham vọng của sân bay Gia Bình, cần nhìn lại câu chuyện Vân Đồn – cảng hàng không quốc tế tư nhân đầu tiên của Việt Nam. Ý tưởng sân bay Vân Đồn được nhen nhóm từ đầu những năm 2000, nhưng phải đến khi địa phương chủ động quy hoạch lại từ sân bay nội địa lên sân bay quốc tế, dự án mới được mở đường. Sau khi các nhà đầu tư nước ngoài rút lui, một nhà đầu tư trong nước đã triển khai dự án với số vốn ban đầu hơn 7.000 tỷ đồng, thi công từ tháng 3/2016 đến tháng 12/2018 và đưa vào khai thác với công suất thiết kế 5 triệu lượt hành khách mỗi năm. Vân Đồn "sinh sau, đẻ muộn" nhưng lại là lợi thế để tích hợp công nghệ hàng đầu thế giới, từ hệ thống soi chiếu đạt chuẩn dò chất nổ lỏng Euro Standard 3 đến hạ tầng thông tin dùng công nghệ mạng của Cisco System. Bài học ở đây là: khi dám đi theo mô hình nhà ga hiện đại, Việt Nam có thể rút ngắn khoảng cách công nghệ với khu vực. Gia Bình kế thừa tinh thần đó, nhưng ở quy mô lớn hơn nhiều, với tham vọng trở thành trung tâm logistics và bảo dưỡng máy bay cho toàn vùng.
APEC 2027 và vị thế cửa ngõ hàng không mới của miền Bắc
Một mục tiêu quan trọng trong giai đoạn trước mắt của sân bay Gia Bình là hoàn thành các hạng mục cần thiết để phục vụ Hội nghị APEC 2027 tại Việt Nam. Điều này đặt dự án vào áp lực thời gian, nhưng cũng là cơ hội để khẳng định năng lực tổ chức và vận hành một nhà ga hiện đại trong bối cảnh đón lượng lớn khách quốc tế, nguyên thủ và doanh nghiệp. Nếu Gia Bình đáp ứng tốt vai trò này, hình ảnh Việt Nam trên bản đồ hạ tầng hàng không khu vực sẽ thay đổi đáng kể. Về lâu dài, Gia Bình được định hướng không chỉ vận chuyển hành khách mà còn trở thành trung tâm vận tải hàng hóa, logistics và bảo dưỡng, sửa chữa máy bay, góp phần hình thành một đầu mối hàng không mới cho vùng Thủ đô và khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc. Trong bối cảnh nhu cầu kết nối khu vực ngày càng tăng, một cửa ngõ hàng không như vậy sẽ tác động trực tiếp tới người dân và doanh nghiệp: hành trình bay thuận tiện hơn, chuỗi cung ứng hàng hóa nhanh hơn, và cơ hội thu hút đầu tư, du lịch, dịch vụ cao cấp đến miền Bắc được mở rộng. Nhìn từ Gia Bình, có thể thấy Việt Nam đang chuyển từ tư duy "đủ dùng" sang tư duy "dẫn dắt" trong phát triển hạ tầng hàng không. Nếu dự án giữ được bản sắc kiến trúc sân bay gắn với cảnh quan nước, đồng thời vận hành hiệu quả như một nhà ga hiện đại, Gia Bình hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu mới của phát triển hạ tầng hàng không Đông Nam Á.
