TP.HCM chọn con đường “thử trước, mở rộng sau” với AI
Trung tâm nghiên cứu AI gắn với mô hình thử nghiệm có kiểm soát là hướng tiếp cận mà TP.HCM lựa chọn để phát triển trí tuệ nhân tạo một cách an toàn, lấy dữ liệu và bài toán thực tế làm trục, thay vì chạy theo phong trào hay đầu tư dàn trải vào các ứng dụng rời rạc thiếu kiểm chứng. Mô hình này đặt trọng tâm vào thử nghiệm vật thật – việc thật, trong không gian sandbox giới hạn, để đo lường hiệu quả, soi rõ rủi ro, rồi mới quyết định đầu tư ở quy mô lớn hơn.
UBND TP.HCM đã làm việc với Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số cùng Mạng lưới tri thức Rồng Xanh toàn cầu về phát triển hạ tầng tính toán AI, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và giải pháp dữ liệu, fintech cho Trung tâm Tài chính Quốc tế tại thành phố. Trọng tâm là đề xuất xây dựng Trung tâm Nghiên cứu và Sáng tạo AI (AI R&I Center) hoạt động theo mô hình thử nghiệm AI có kiểm soát, với sandbox 90 ngày về an toàn và chủ quyền AI. Đây là bước chuyển quan trọng: TP.HCM không chỉ “ứng dụng AI”, mà muốn trở thành nơi thử nghiệm và quản trị AI tiên phong.
Sandbox 90 ngày: Không phải “thử chơi” mà là chiến lược giảm rủi ro
Cốt lõi của mô hình thử nghiệm AI mà TP.HCM đang nghiên cứu là sandbox 90 ngày: chọn một bài toán cụ thể, giới hạn phạm vi, dữ liệu, thời gian và điều kiện triển khai để đánh giá kết quả. Thay vì đổ nguồn lực vào những hệ thống trí tuệ nhân tạo quy mô lớn chưa được kiểm chứng, thành phố chấp nhận đi đường vòng: thử nhỏ, phân tích kỹ, rồi mới nhân rộng. Đây là cách tiếp cận thận trọng nhưng hợp lý trong bối cảnh AI đang phát triển nhanh hơn khả năng quản trị của nhiều đô thị.
Mô hình thử nghiệm AI này đặc biệt nhắm tới AI Agent – các hệ thống có quyền truy cập dữ liệu, dùng công cụ và thực hiện hành động trong thế giới thực. Điều đó buộc thành phố phải đưa yêu cầu an toàn dữ liệu AI ngay từ khâu thiết kế: xác thực danh tính, phân quyền, cơ chế thu hồi, giám sát hoạt động, kiểm tra chính sách, lưu vết và bắt buộc có phê duyệt của con người khi cần. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Sandbox 90 ngày cho phép thành phố thử nghiệm AI trên một vấn đề cụ thể, trong phạm vi và thời gian được kiểm soát, để đánh giá hiệu quả và nhận diện rủi ro trước khi đầu tư lớn”. Đây là bước đệm cần thiết nếu TP.HCM muốn bảo vệ chủ quyền công nghệ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng bên ngoài.
Liên kết Nhà nước – viện trường – doanh nghiệp: Cơ chế vận hành trung tâm nghiên cứu AI
Trung tâm nghiên cứu AI của TP.HCM không được thiết kế như một phòng lab khép kín, mà như một “bàn tròn” của ba chủ thể: Nhà nước – viện, trường – doanh nghiệp. Theo đề xuất, thành phố là bên nêu bài toán và giám sát; viện nghiên cứu, trường đại học đảm trách nghiên cứu, thử nghiệm và đào tạo; doanh nghiệp cung cấp công nghệ và triển khai giải pháp. Cách tổ chức này giúp mô hình thử nghiệm AI luôn bám sát nhu cầu quản lý đô thị và thị trường, thay vì sa vào nghiên cứu hàn lâm xa rời thực tế.
Việc hợp tác với Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số cùng Mạng lưới tri thức Rồng Xanh toàn cầu mở thêm một tầng kết nối: huy động chuyên gia trong và ngoài nước tham gia thiết kế sandbox, đánh giá rủi ro, tư vấn chính sách và đào tạo nguồn nhân lực. Thành phố không giấu tham vọng: nếu vận hành thành công, mô hình này có thể đưa TP.HCM từ vị thế “thành phố ứng dụng AI” trở thành nơi dẫn dắt thử nghiệm và quản trị AI, qua đó hút nhân tài, doanh nghiệp và dòng vốn công nghệ cao. Vấn đề còn lại không phải ý tưởng, mà là kỷ luật thực thi và khả năng điều phối lợi ích giữa ba bên.
Hạ tầng dữ liệu và nhân lực: Hai trụ cột quyết định thành bại
Không có hạ tầng dữ liệu mạnh, mọi kế hoạch trung tâm nghiên cứu AI chỉ nằm trên giấy. Vài năm qua, TP.HCM đã đẩy nhanh phát triển hạ tầng dữ liệu, hiện có khoảng 20 trung tâm dữ liệu lớn nhỏ và đang triển khai, kêu gọi đầu tư thêm 9 dự án mới. Thành phố đồng thời thu hút các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn như CMC Hyperscale, Viettel Data Center, FPT Fornix HCM02 và thúc đẩy những dự án “mega data center” phục vụ AI. Đây là nền móng vật chất để xây dựng hạ tầng dữ liệu TP.HCM đáp ứng nhu cầu tính toán và lưu trữ cho các mô hình thử nghiệm AI.
Trên lớp hạ tầng đó là bài toán con người. Thành phố đã triển khai kế hoạch đào tạo nhân lực đạt chuẩn quốc tế giai đoạn 2020–2035, trong đó có ngành AI, và từ 2025 đến nửa đầu 2026 đã tổ chức 9 khóa đào tạo AI cho hơn 33.000 cán bộ, công chức, đồng thời bồi dưỡng AI cho hơn 200 học sinh đoạt giải tin học. Cùng lúc, từ năm 2022, TP.HCM nghiên cứu và triển khai nhiều nhiệm vụ về hạ tầng tính toán hiệu năng cao (HPC) để phục vụ nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng AI. Một phát biểu đáng chú ý là: “Để AI đi từ thử nghiệm đến ứng dụng thực tế, TP.HCM xác định cần đồng thời chuẩn bị năng lực tính toán, dữ liệu, nhân lực và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo”. Đây là tầm nhìn đúng, nhưng sẽ đòi hỏi đầu tư bền bỉ trong nhiều năm.
An toàn dữ liệu AI và bước tiếp theo: Thành phố dám nói “không” với phát triển nóng?
Trong câu chuyện AI, TP.HCM đặt an toàn dữ liệu lên hàng đầu – và đó là lựa chọn khôn ngoan. Đề xuất trung tâm nghiên cứu AI yêu cầu xử lý vấn đề an toàn, an ninh và chủ quyền AI ngay từ khâu thiết kế, đặc biệt với các hệ thống agent có quyền truy cập dữ liệu và công cụ thực thi ngoài đời thực. Thành phố nhấn mạnh phải nghiên cứu sâu về bảo mật, quyền truy cập, bảo vệ dữ liệu cá nhân và cơ chế chia sẻ dữ liệu, nhất là các dự án có yếu tố quốc tế. Đây là điểm phân biệt TP.HCM với hướng “chạy nhanh rồi sửa sau” mà nhiều nơi đang theo đuổi.
Về bước đi cụ thể, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường giao Sở Khoa học và Công nghệ làm đầu mối, phối hợp với Công an thành phố và các đơn vị liên quan tiếp tục làm việc với Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, Mạng lưới tri thức Rồng Xanh toàn cầu, xây dựng phương án, báo cáo UBND thành phố xem xét chủ trương trước khi triển khai các bước tiếp theo. Điều đó cho thấy trung tâm nghiên cứu AI với mô hình thử nghiệm có kiểm soát vẫn còn trên bàn thiết kế. Câu hỏi đặt ra là: khi phải lựa chọn giữa tăng tốc ứng dụng AI và giữ vững an toàn dữ liệu AI, TP.HCM có đủ kiên nhẫn để ưu tiên quản trị rủi ro? Nếu giữ được cam kết “thử nghiệm có kiểm soát”, thành phố có cơ hội trở thành hình mẫu khu vực về phát triển AI có trách nhiệm, thay vì chỉ là một người dùng công nghệ hạng nặng.
