Hợp tác AI đang đi theo hai nhịp
Hợp tác AI Việt Trung là các hoạt động trao đổi, nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo giữa cơ quan, địa phương, trường học và doanh nghiệp hai nước, với mức độ triển khai khác nhau tùy từng lĩnh vực. Điểm đáng chú ý hiện nay là sự song hành giữa việc chia sẻ kinh nghiệm đã có nội dung nghiệp vụ cụ thể và đề xuất hợp tác dài hạn vẫn đang được nghiên cứu. Ngày 26/10 tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước Việt Nam và Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc tổ chức hội thảo chung lần thứ 8, tập trung vào chuyển đổi số, dữ liệu lớn kiểm toán và ứng dụng AI. Hai ngày sau, lãnh đạo Quảng Ninh làm việc với đoàn công tác Quảng Tây về khả năng hợp tác khoa học, công nghệ và phát triển trung tâm nghiên cứu AI. Đây là những bước đi có tiềm năng, nhưng không nên đánh đồng trao đổi chuyên môn với một dự án trung tâm đã thành hình.
Kiểm toán: ứng dụng cụ thể, con người vẫn chịu trách nhiệm
Trong lĩnh vực kiểm toán, trao đổi tập trung vào cách xây dựng kho dữ liệu, phát triển công cụ phân tích và dùng AI để sàng lọc thông tin, phát hiện dấu hiệu bất thường, hỗ trợ xác định trọng tâm và đánh giá rủi ro. Việt Nam cho biết kho dữ liệu kiểm toán tập trung đang được xây dựng, kết nối với nhiều hệ thống quản lý nhà nước và đã có hơn 100 triệu bản ghi. Quy mô này tạo nền tảng cho việc đối chiếu thông tin rộng hơn, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng, khả năng kết nối và quy tắc quản trị dữ liệu. Trung Quốc chia sẻ hệ thống tích hợp thông tin từ 16 lĩnh vực, khoảng 29.400 cơ sở dữ liệu và 8,18 nghìn tỷ bản ghi; cơ quan này cũng phát triển 164 tác nhân AI phục vụ năm giai đoạn kiểm toán. AI có thể rút ngắn khâu xử lý, không thay kiểm toán viên đánh giá bằng chứng hay đưa ra kết luận. Bảo mật, phân quyền và đào tạo nhân lực kết hợp nghiệp vụ với công nghệ vì thế phải đi cùng ứng dụng.
Hướng tiếp theo của Kiểm toán nhà nước Việt Nam là tiếp tục phát triển nền tảng dữ liệu tập trung, tăng kết nối, hoàn thiện công cụ phân tích dùng chung và đưa AI vào những khâu có giá trị thiết thực. Hai bên cũng bày tỏ mong muốn trao đổi về quản trị dữ liệu và ứng dụng trong kiểm toán ngân sách, đầu tư công, tài chính – ngân hàng, mua sắm công, kiểm soát chất lượng, cùng hoạt động trao đổi chuyên gia và đào tạo. Đây là chương trình hợp tác có phạm vi chuyên môn rõ hơn đề xuất xây trung tâm, dù việc mở rộng vẫn cần bảo đảm cơ sở pháp lý và an toàn thông tin.
Hội thảo AI mở rộng phạm vi ứng dụng
Hội thảo Việt Nam-Trung Quốc về nghiên cứu và ứng dụng AI quy tụ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ, tạo diễn đàn kết nối các nhóm có thể biến trao đổi thành thử nghiệm. Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông nêu mong muốn hợp tác thử nghiệm giải pháp AI, mô hình ngôn ngữ lớn và AI tác nhân, lập nhóm nghiên cứu chuyên sâu, đồng thời đào tạo nhân lực. Phía Trung Quốc đề cập đổi mới sáng tạo mở, thu hẹp khoảng cách AI và phát triển AI gắn với lợi ích con người. Quảng Tây nêu các hướng phối hợp gồm kết nối hạ tầng số, mở rộng ứng dụng trong nông nghiệp, y tế, giáo dục và du lịch, đối thoại thường xuyên và đào tạo nhân lực số. Đây là danh mục hợp tác đáng quan tâm vì trải từ hạ tầng đến dịch vụ, nhưng vẫn cần dự án, đối tác và tiêu chí đánh giá cụ thể.
Giá trị của hợp tác không chỉ nằm ở các kế hoạch cấp cơ quan. Những mô hình được giới thiệu tại hội thảo cho thấy AI có thể hỗ trợ trợ giảng cá nhân hóa việc học, nhận diện hơn 260 loài gỗ phục vụ các đơn vị kiểm lâm và hải quan, hoặc giúp cộng đồng người Việt ở nước ngoài tra cứu pháp luật. Các ví dụ này đem công nghệ đến gần nhu cầu thiết thực, nhưng không có nghĩa mọi giải pháp đã được triển khai rộng rãi ở cả hai nước. Thử nghiệm, kiểm chứng hiệu quả và bảo vệ dữ liệu vẫn là những bước cần thiết trước khi nhân rộng.
Trung tâm nghiên cứu AI: đề xuất chưa phải dự án
Cuộc làm việc ngày 28/10 giữa lãnh đạo Quảng Ninh và đoàn công tác Cục Phát triển Dữ liệu lớn Quảng Tây tập trung vào khả năng mở rộng hợp tác về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, AI và kinh tế số. Hai bên trao đổi kinh nghiệm về hạ tầng số, ứng dụng AI, chuyển đổi số và các lĩnh vực có thể phối hợp; trong đó có khả năng hỗ trợ hợp tác phát triển trung tâm nghiên cứu, ứng dụng AI tại Quảng Ninh. Tuy nhiên, nội dung này hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu và xác định phương hướng. Mô hình, nguồn lực và cách thực hiện vẫn cần được làm rõ, nên chưa thể mô tả đây là trung tâm đã được thành lập hay dự án đã triển khai. Hai cơ quan đã thống nhất đầu mối liên hệ và cơ chế phối hợp để tiếp tục nghiên cứu nội dung phù hợp với điều kiện thực tế.
Quảng Ninh xem khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, quản lý và chất lượng tăng trưởng. Trong bối cảnh địa phương đẩy mạnh kinh tế số, hợp tác với Quảng Tây có thể mở cơ hội kết nối cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu và đối tác công nghệ, đồng thời hỗ trợ chuyển giao công nghệ và đào tạo. Nhưng để ý tưởng trung tâm nghiên cứu AI có sức nặng, bước kế tiếp phải là xác định nhu cầu ứng dụng, đối tác, cơ chế vận hành và nguồn lực, thay vì chỉ dừng ở tuyên bố thiện chí.
Kết luận: đo tiến triển bằng việc làm
Bức tranh hợp tác AI hiện có hai cấp độ rõ rệt: trao đổi kiểm toán đã đi vào dữ liệu, công cụ, bảo mật và đào tạo; còn trung tâm nghiên cứu tại Quảng Ninh mới là khả năng đang được hai bên xem xét. Phân biệt hai trạng thái này giúp nhìn nhận đúng tiến độ, đồng thời tránh biến đề xuất thành thành quả trên giấy. Cơ hội hợp tác là đáng kể nếu được chuyển thành thử nghiệm có mục tiêu, quy trình quản trị dữ liệu an toàn và cơ chế đánh giá kết quả. Thước đo thuyết phục nhất sẽ không phải số cuộc gặp, mà là những công cụ hữu ích được kiểm chứng và các dự án có mô hình, nguồn lực, trách nhiệm thực hiện rõ ràng.
