Cà phê và thành phần cơ thể: câu chuyện không chỉ là tỉnh táo
Cà phê và thành phần cơ thể là khái niệm nói về cách thói quen uống cà phê mỗi ngày có thể liên quan đến tỷ lệ mỡ toàn thân, mỡ nội tạng, khối lượng cơ xương và các chỉ dấu chuyển hóa trong máu, qua đó gợi ý cà phê không chỉ là thức uống giúp tỉnh táo mà còn có thể phản ánh cả một phong cách sống và tình trạng sức khỏe chuyển hóa tổng thể. Nghiên cứu đoàn hệ tại Bắc Phần Lan, công bố trên một tạp chí dinh dưỡng châu Âu, đã phân tích dữ liệu của 2.264 người trưởng thành sinh năm 1966 để xem người uống nhiều cà phê khác gì so với người uống ít hoặc không uống. Thay vì nhìn cà phê như “thủ phạm” hay “thuốc thần”, kết quả buộc chúng ta phải coi nó như một mắt xích trong hệ sinh thái lối sống gồm chế độ ăn, vận động và giấc ngủ.
Ít mỡ nội tạng, nhiều cơ xương: tín hiệu đáng chú ý nhưng không phải phép màu
Điểm gây tò mò nhất trong nghiên cứu Phần Lan là người uống nhiều cà phê có tỷ lệ mỡ toàn thân và mỡ nội tạng thấp hơn, đồng thời sở hữu khối lượng cơ xương cao hơn nhóm uống ít. Ở nhóm uống từ 5 cốc cà phê mỗi ngày trở lên, tỷ lệ mỡ cơ thể trung bình khoảng 27,14%, trong khi nhóm không uống là 29,67%; khối lượng cơ xương lần lượt là 32,46 kg so với 30,88 kg. Đây là con số đủ lớn để khiến những ai ám ảnh BMI phải suy nghĩ lại: hai người có chỉ số BMI giống hệt nhau vẫn có thể khác biệt đáng kể về cấu trúc cơ – mỡ. Tuy vậy, thiết kế cắt ngang của nghiên cứu cho thấy đây chỉ là mối liên hệ, không chứng minh được người uống nhiều cà phê sẽ “tự động” giảm mỡ nội tạng hay tăng cơ. Nếu bỏ qua điều này và vội vã nâng số tách lên mỗi ngày, bạn đang hiểu sai hoàn toàn thông điệp khoa học.
Từ ly cà phê buổi sáng đến nguy cơ sa sút trí tuệ giảm 28%
Khi nói về uống cà phê mỗi ngày, chúng ta thường nghĩ đến sự tỉnh táo tức thời, nhưng dữ liệu lớn lại gợi ý một lớp tác động sâu hơn lên não bộ. Nghiên cứu dùng dữ liệu của hơn 365.000 người trong một biobank châu Âu, công bố năm 2021, cho thấy nhóm uống 2–3 tách cà phê hoặc lượng trà tương đương mỗi ngày có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn 28%. Một nghiên cứu khác trên tạp chí thần kinh lão khoa, theo dõi chế độ ăn kiểu Australia trong 126 tháng, cũng ghi nhận uống 2–3 tách cà phê liên quan đến việc làm chậm suy giảm nhận thức và giảm tích tụ amyloid-beta – chất gắn với bệnh Alzheimer – trong não. Đây là lý do nhiều chuyên gia thần kinh học coi ly cà phê sáng như một thói quen đáng được cân nhắc trong chiến lược bảo vệ trí nhớ dài hạn, dù họ vẫn thận trọng nhắc lại rằng đó là liên hệ quan sát, không phải bằng chứng phòng bệnh chắc chắn.
Liều lượng cà phê tối ưu: giữa lợi ích tiềm năng và ảo tưởng ‘uống càng nhiều càng tốt’
Các dữ liệu hiện có đang hội tụ về một điểm hợp lý: liều lượng cà phê tối ưu với não bộ dường như nằm ở khoảng 2–3 tách mỗi ngày. Chính ở mức này, nghiên cứu biobank ghi nhận mức giảm nguy cơ sa sút trí tuệ rõ nhất, trong khi nghiên cứu thần kinh lão khoa cũng cho thấy tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn ở người uống 2–3 tách. Nhưng điều này không đồng nghĩa rằng tăng lên 5–6 tách sẽ nhân đôi lợi ích cho trí nhớ hay cơ bắp. Nghiên cứu Phần Lan về cà phê và thành phần cơ thể cho thấy người uống nhiều có ít mỡ nội tạng và nhiều cơ xương hơn, song bản thân tác giả cũng nhấn mạnh chưa thể kết luận cà phê là nguyên nhân. Nếu biến cà phê thành “chiến lược giảm mỡ nội tạng” duy nhất, bạn sẽ bỏ qua những yếu tố quan trọng hơn như ăn uống cân bằng, vận động đều và ngủ đủ – các mảnh ghép quyết định hình dáng cơ thể và sức khỏe lâu dài.
Cần thêm nghiên cứu, nhưng cà phê xứng đáng được nhìn bằng con mắt mới
Các kết quả không hoàn toàn đồng nhất – chẳng hạn một nghiên cứu dùng quét DXA trên 528 người lớn tuổi không tìm thấy liên hệ có ý nghĩa giữa lượng cà phê và thành phần cơ thể – cho thấy khoa học về cà phê vẫn đang ở giai đoạn mở, chưa đến lúc đưa ra khuyến nghị cứng. Ngay cả ở mảng não bộ, những nghiên cứu đoàn hệ lớn chỉ nói rằng uống 2–3 tách cà phê hoặc trà mỗi ngày có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn và tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn, chứ không chứng minh cà phê cải thiện trí nhớ trực tiếp hoặc ngăn Alzheimer. Tuy nhiên, khi đặt tất cả mảnh ghép lại, một bức tranh rõ ràng hiện ra: cà phê không phải “kẻ xấu” như nhiều người lo sợ, mà là chỉ báo thú vị về lối sống có thể gắn với cơ thể ít mỡ nội tạng hơn, nhiều cơ xương hơn và chức năng nhận thức tốt hơn. Phần còn lại, khoa học sẽ phải trả lời bằng các thử nghiệm dài hạn và can thiệp thực sự.
