Cà phê giảm mỡ, tăng cơ: câu chuyện không chỉ là tỉnh táo
Cà phê giảm mỡ và caffeine tăng cơ là khái niệm chỉ mối liên hệ giữa thói quen uống cà phê thường xuyên với tỷ lệ mỡ thấp hơn, khối cơ xương cao hơn và các chỉ dấu chuyển hóa thuận lợi, từ đó gợi ý rằng cà phê có thể góp phần cải thiện thành phần cơ thể và sức khỏe chuyển hóa ở người trưởng thành, dù chưa chứng minh được quan hệ nhân quả tuyệt đối. Một nghiên cứu mới từ Đại học Oulu (Phần Lan) phân tích 2.264 người 46 tuổi trong cùng một đoàn hệ sinh ra tại Bắc Phần Lan, cho thấy những người uống nhiều cà phê có ít mỡ hơn, nhiều cơ hơn và hồ sơ chuyển hóa – hormone khác biệt so với người uống ít hoặc không uống cà phê. Đây là một phát hiện đáng chú ý, vì nó dịch chuyển hình ảnh cà phê từ đồ uống “chống buồn ngủ” sang một yếu tố có thể liên quan tới cấu trúc cơ thể và sức khỏe lâu dài.
Cơ thể người hay uống cà phê: ít mỡ nội tạng, nhiều cơ xương hơn
Nhóm nghiên cứu đã chia người tham gia thành các nhóm: không uống, uống 1–2 ly, 3–4 ly và từ 5 ly cà phê trở lên mỗi ngày, sau đó đo tỷ lệ mỡ toàn thân, mỡ nội tạng và khối cơ xương. Kết quả cho thấy người ở nhóm uống nhiều cà phê có tỷ lệ mỡ toàn thân thấp hơn, ít mỡ nội tạng hơn và đồng thời sở hữu nhiều cơ xương hơn. Nói cách khác, cùng một chỉ số BMI, một người uống nhiều cà phê có thể thon hơn về mặt mỡ và “nặng ký” hơn về mặt cơ. Đây là câu nói đáng trích dẫn: “Những người uống nhiều cà phê có xu hướng sở hữu lượng mỡ toàn thân và mỡ nội tạng thấp hơn, đồng thời khối lượng cơ xương cao hơn”. Điều này củng cố thêm hình ảnh tích cực của cà phê và sức khỏe: nó không chỉ liên quan tới tỉnh táo, mà còn tới một cấu trúc cơ thể có lợi hơn.
Hormone, axit amin và sức khỏe chuyển hóa: cà phê đang nói gì với cơ thể?
Đi sâu hơn vào sinh học, nghiên cứu ghi nhận người uống nhiều cà phê có nồng độ axit amin chuỗi nhánh (BCAA) trong máu thấp hơn ở cả nam và nữ. BCAA cao kéo dài được liên hệ với kháng insulin và tăng nguy cơ đái tháo đường type 2, nên mô hình này có thể là một mảnh ghép giải thích vì sao cà phê và sức khỏe chuyển hóa thường xuất hiện cùng nhau trong các nghiên cứu quan sát. Ở nam giới, bức tranh hormone phức tạp hơn: uống nhiều cà phê liên quan tới tổng testosterone và testosterone khả dụng sinh học cao hơn, đồng thời SHBG cũng cao hơn, trong khi testosterone tự do lại thấp hơn nhẹ. Điều này phá vỡ lối nghĩ “cà phê làm tăng testosterone” theo kiểu đơn giản. Cà phê dường như chạm vào nhiều trục hormone khác nhau, nhưng cách nó dịch chuyển toàn bộ hệ thống này theo hướng có lợi hay không vẫn là câu hỏi mở.
Uống cà phê có đủ để giảm mỡ, tăng cơ mà không cần tập luyện?
Điểm hấp dẫn của nghiên cứu là hiệu ứng về mỡ nội tạng, mỡ toàn thân và khối cơ xuất hiện mà không cần một chương trình ăn kiêng hay tập luyện có chủ đích đi kèm: các nhà khoa học chỉ quan sát thói quen uống cà phê và các chỉ dấu sức khỏe tại cùng một thời điểm. Tuy vậy, chính thiết kế này cũng là điểm yếu lớn. Đây là nghiên cứu quan sát, nên không thể kết luận cà phê trực tiếp làm giảm mỡ hay tăng cơ; những người uống nhiều cà phê có thể khác hẳn về kiểu sống hoặc yếu tố sinh học mà mô hình thống kê chưa kiểm soát hết. Họ có thể năng động hơn, ngủ ít hơn, ăn uống khác, hoặc mang các biến thể gen ảnh hưởng đồng thời đến chuyển hóa và sở thích với cà phê. Nếu bỏ qua yếu tố “tương quan không phải nhân quả”, chúng ta rất dễ biến cà phê giảm mỡ thành một lời hứa ảo.
Cà phê nên đứng ở đâu trong chiến lược giảm mỡ và tăng cơ?
Kết quả từ Phần Lan – một trong những quốc gia uống cà phê nhiều nhất thế giới với mức trung bình 11,8kg mỗi người mỗi năm – tạo ra bối cảnh độc đáo để quan sát người dùng cà phê lâu dài. Nhưng bản thân các tác giả cũng thừa nhận: hiện chưa đủ bằng chứng để khuyên mọi người tăng lượng cà phê nhằm giảm mỡ, tăng cơ hay điều chỉnh hormone. Họ đang tiếp tục kiểm tra giả thuyết trên động vật, với mục tiêu dài hạn là các nghiên cứu can thiệp ở người để xem cà phê có thực sự tạo ra các thay đổi sinh học hay không, và nếu có, thành phần nào trong cà phê chịu trách nhiệm. Trong khi chờ đợi, điều hợp lý là xem cà phê như một phần có thể phù hợp trong chế độ ăn, chứ không phải “vũ khí chủ lực” cho thay đổi hình thể. Các nền tảng vẫn không thay đổi: tập kháng lực, đủ protein, vận động thường xuyên, ăn uống cân bằng và ngủ đều đặn mới là trụ cột cho mục tiêu giảm mỡ và giữ cơ.
