Phim hình sự chính luận: Từ vùng trũng trở lại vị trí trung tâm
Phim hình sự chính luận là dòng phim hình sự Việt kết hợp các chuyên án đấu trí, truy bắt tội phạm với những chủ đề chính trị – xã hội, qua đó phản ánh các vấn đề “nóng” của đời sống, lý giải nguyên nhân tội phạm và khắc họa sâu những giằng co đạo đức của cả người thực thi pháp luật lẫn kẻ phạm tội, chứ không dừng ở giải trí thuần túy.
Trong vài năm gần đây, khung giờ vàng trên màn ảnh nhỏ Việt Nam gần như bị bao phủ bởi phim gia đình, tâm lý tình cảm và đời sống phố thị. Nhưng nửa đầu năm nay đánh dấu sự trở lại đáng chú ý của phim hình sự chính luận với sự xuất hiện liên tiếp của hai tác phẩm: Lửa trắng và Trời cao nguyên xanh, được sản xuất theo định hướng phim truyền hình chất lượng cao của VFC. Đây không phải cuộc “thử nghiệm hương vị lạ”, mà là một bước xoay trục thể loại, khi các nhà làm phim đang chủ động đưa dòng phim từng là thương hiệu của truyền hình Việt trở lại vị trí trung tâm trên sóng.
“Lửa trắng”: Nhịp phim nhanh, trinh thám gắn với bóng tối ma túy
Lửa trắng phim là ví dụ rõ nhất cho cách làm phim hình sự Việt kiểu mới: nhịp kể nhanh, nhiều nút thắt, giàu yếu tố trinh thám nhưng không hi sinh chiều sâu tâm lý. Bộ phim chọn đề tài phòng, chống tội phạm ma túy – một “mỏ” kịch tính vốn đã hấp dẫn – song không dừng ở cảnh truy bắt hay đấu súng. Thay vào đó, phim tập trung khắc họa hành trình của những trinh sát bí mật, sự giằng xé giữa vỏ bọc và đời sống riêng, giữa lý trí nhiệm vụ và cảm xúc cá nhân.
Kịch bản Lửa trắng được xây dựng với sự phối hợp của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy để bảo đảm tính xác thực về nghiệp vụ và bối cảnh. Nhờ đó, cuộc chiến phá đường dây ma túy không chỉ là màn rượt đuổi tội phạm mà còn mở rộng thành bức tranh về những góc khuất đời sống, sự hy sinh của lực lượng làm nhiệm vụ và những lựa chọn đầy giằng co của từng nhân vật. Khi một bộ phim biết kết hợp câu chuyện điều tra hấp dẫn với hơi thở thời sự, chiều sâu xã hội và tính chân thực nghề nghiệp, nó có lợi thế tự nhiên để hút khán giả hơn bằng cả giá trị phản ánh lẫn giải trí.
“Trời cao nguyên xanh”: Chính luận từ đại ngàn và thế trận lòng dân
Nếu Lửa trắng đại diện cho nhịp phim nhanh, đậm màu sắc trinh thám, thì Trời cao nguyên xanh lại nghiêng về chiều sâu chính luận cùng những vấn đề xã hội gắn với thực tiễn. Lấy cảm hứng từ một chuyên án có thật tại Tây Nguyên năm 2001, phim không chỉ kể câu chuyện bảo vệ an ninh mà còn chạm tới vấn đề văn hóa, dân tộc, tôn giáo và công tác vận động quần chúng ở địa bàn đặc thù. Trời cao nguyên xanh đưa khán giả đến vùng Tây Nguyên qua các câu chuyện về đồng bào dân tộc, bảo vệ rừng và cuộc chiến với tội phạm lợi dụng địa hình, phong tục để hoạt động.
Điểm đáng nói là phim chọn góc nhìn đời sống, xây dựng hình ảnh cán bộ an ninh vừa bản lĩnh, vừa gần gũi, đời thường. Trọng tâm không đặt vào những màn đối đầu căng thẳng, mà vào mối quan hệ giữa lực lượng an ninh với người dân, nhấn mạnh vai trò của “thế trận lòng dân” trong giữ gìn bình yên đại ngàn. Những khuôn hình ghi tại nhiều địa điểm ở Tây Nguyên, trong điều kiện địa hình phức tạp, giúp phim có chất liệu chân thực. Đó là lựa chọn làm mới phim chính luận: thay vì diễn giải khô khan, phim để người xem cảm nhận chính sách, an ninh qua đời sống cụ thể.
Sự chuyển mình của dòng phim hình sự Việt và tác động tới khán giả
Phim hình sự Việt từng gây “sốt” với Cảnh sát hình sự, Chạy án, Bí mật tam giác vàng, Sinh tử… nhờ những chuyên án kịch tính và cuộc đấu trí nghẹt thở. Tuy nhiên, điểm nhấn trước đây vẫn là hành trình phá án, đối đầu chính – tà. Hiện nay, phim hình sự chính luận thay đổi đáng kể: tội phạm không còn là kẻ phản diện một chiều mà là mắt xích trong những vấn đề lớn hơn như ma túy, buôn lậu, tội phạm công nghệ cao, tham nhũng, tội phạm xuyên biên giới.
Nhịp kể cũng thay đổi rõ rệt: bớt dàn trải họp chuyên án, giải thích nghiệp vụ, thay bằng mạch phim nhanh, nhiều tình huống bất ngờ, đan xen điều tra, hành động và đời sống nhân vật. Điều này giúp phim dễ tiếp cận hơn với khán giả trẻ vốn quen tiết tấu nhanh của nền tảng số. Với người xem nói chung, việc phim hình sự được đầu tư bài bản và kể chuyện theo cách mới cho thấy thể loại này vẫn có khả năng thu hút đông đảo khán giả trên sóng màn ảnh nhỏ. Khi khán giả bàn luận sôi nổi sau mỗi tập, đó là tín hiệu chứng tỏ họ đã “chán no” phim gia đình an toàn và sẵn sàng cho những câu chuyện gai góc hơn.
Từ khung giờ vàng hôm nay đến tương lai của phim chính luận
Sự trở lại của phim hình sự chính luận không chỉ nằm ở việc thêm vài chuyên án trên sóng. Điều quan trọng là cách các nhà làm phim đang mở rộng biên độ thể loại: kết hợp điều tra với tâm lý, chính luận và đời sống, để kể những câu chuyện giàu tính thời sự nhưng vẫn gần gũi. Theo hệ thống đo lường khán giả mà VTV công khai, nhiều bộ phim Việt đã đạt mức theo dõi ấn tượng, chứng tỏ nếu được đầu tư nghiêm túc, phim chính luận hình sự vẫn có sức hút lớn trên màn ảnh nhỏ.
Vấn đề không còn là “khán giả có thích phim chính luận hay không”, mà là “họ có được xem những phim đủ hay hay không”. Khán giả hiện chờ không chỉ cái kết bất ngờ của các chuyên án, mà còn chờ sự xuất hiện của nhiều tác phẩm chất lượng, đủ sức đưa phim hình sự trở lại vị trí vốn có trên sóng. Khi một dòng phim biết làm mới mình, biết nói thẳng vào những mối quan tâm xã hội, nó có quyền cạnh tranh sòng phẳng – và thậm chí thay thế – xu hướng phim gia đình, tình cảm đang bão hòa. Đó là cơ hội, nhưng cũng là áp lực, để mọi dự án mới phải vượt qua cái bóng của Lửa trắng và Trời cao nguyên xanh, thay vì chỉ lặp lại công thức cũ.
