Từ “cơn khát” năng lượng đến tầm nhìn trung tâm năng lượng TP.HCM
Trung tâm năng lượng TP.HCM là đề án xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tích hợp khí, LNG, điện, lọc hóa dầu, hóa dầu và năng lượng tái tạo, nhằm vừa bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, vừa tạo động lực tăng trưởng kinh tế bền vững cho vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Với quy mô 14 triệu dân và GRDP hơn 3 triệu tỉ đồng, TP.HCM đang đối mặt với một “cơn khát” năng lượng sạch để duy trì đà tăng trưởng và giữ chân các nhà đầu tư lớn. Nhu cầu hiện tại của thành phố khoảng 9.600 MW, trong khi chỉ một nhà đầu tư chiến lược đã đặt điều kiện phải có sẵn nguồn công suất 2.000 MW, tương đương gần 1/5 tổng nhu cầu năng lượng hiện nay. Đây không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà là bài toán chiến lược: hoặc thành phố chủ động kiến tạo hạ tầng năng lượng quốc gia, hoặc chấp nhận đánh mất cơ hội trở thành trái tim năng lượng Đông Nam Á.
Mô hình đa cực: Hạ tầng năng lượng quốc gia gắn với logistics và công nghệ
Điểm mạnh của đề án là cách tiếp cận không coi năng lượng như một cụm nhà máy rời rạc, mà như một mạng lưới đa cực kết nối hạ tầng năng lượng quốc gia với cảng biển, logistics và khoa học – công nghệ. Dự án xây dựng trung tâm tích hợp được quy hoạch quanh các cực Long Sơn, Phú Mỹ – Cái Mép – Thị Vải, Rạch Dừa – Sao Mai – Bến Đình cùng hệ thống khu công nghiệp, trung tâm công nghệ và viện nghiên cứu. Mỗi cực đảm nhiệm một mắt xích trong chuỗi giá trị: Long Sơn tập trung lọc hóa dầu, hóa chất chuyên dụng và vật liệu mới; Phú Mỹ – Cái Mép – Thị Vải phát triển LNG, điện khí, kho cảng chuyên dụng và logistics năng lượng quy mô lớn; Rạch Dừa – Sao Mai – Bến Đình hướng vào dịch vụ kỹ thuật dầu khí, cơ khí nặng và điện gió ngoài khơi. Cách tổ chức này biến hạ tầng năng lượng thành “xương sống” cho chuỗi sản xuất – vận tải – dịch vụ kỹ thuật, chứ không chỉ là nguồn cung điện đơn thuần.
Tài chính xanh Việt Nam: Mắt xích quyết định trong chiến lược tăng trưởng kinh tế bền vững
Nếu coi năng lượng là động cơ, thì tài chính xanh Việt Nam chính là nhiên liệu để động cơ đó vận hành bền vững. Đề án trung tâm năng lượng TP.HCM không chỉ nói về nhà máy và đường dây, mà hướng đến kết nối tài chính xanh theo chuỗi giá trị năng lượng. Các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức tài chính được thiết kế như lớp hỗ trợ, cung cấp nghiên cứu phát triển, đào tạo nhân lực, quản trị dữ liệu và giải pháp tài chính xanh cho các dự án khí, LNG, điện và năng lượng tái tạo. “Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM sẽ tạo ra cú hích lớn, thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế mạnh mẽ cho hệ sinh thái năng lượng mới”. Nếu thành phố biến được lời khẳng định này thành thực tiễn, trung tâm năng lượng sẽ không chỉ là cụm công nghiệp, mà là nền tảng để tăng trưởng kinh tế bền vững thay vì tăng trưởng dựa trên phát thải cao.
Lắng nghe chuyên gia để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số
Điểm đáng chú ý là TP.HCM không xây dựng chiến lược trên giấy mà đang chủ động mở quá trình tham vấn rộng. Ngày 31/7, Sở Công Thương tổ chức các tọa đàm để lấy góp ý cho đề án trung tâm công nghiệp – năng lượng quốc gia, với sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, nhằm hoàn thiện khung đề án trước khi trình cấp thẩm quyền. Theo bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, bảo đảm an ninh năng lượng là điều kiện để hướng tới tăng trưởng hai con số và chuyển dịch xanh của thành phố. Theo ông Nguyễn Khắc Hiếu, dự án đặt mục tiêu hoàn thiện nền tảng đến năm 2030, mở rộng đến 2035 và cạnh tranh tầm khu vực vào năm 2045. Việc tham vấn sớm cho thấy lãnh đạo thành phố hiểu rằng an ninh năng lượng và tăng trưởng kinh tế bền vững không thể đạt được nếu coi trung tâm năng lượng là một dự án xây dựng đơn lẻ, mà phải là một chương trình chính sách dài hạn, có đồng thuận của giới chuyên môn và cộng đồng doanh nghiệp.
Kết luận: Trung tâm năng lượng TP.HCM có đủ sức trở thành “trái tim” Đông Nam Á?
Tham vọng xây dựng trung tâm năng lượng TP.HCM là bước đi mang tính chủ động hiếm hoi: thay vì bị động giải quyết thiếu điện từng mùa, thành phố muốn thiết kế lại toàn bộ không gian phát triển quanh một hệ sinh thái năng lượng xanh, tích hợp hạ tầng, logistics, khoa học – công nghệ và tài chính xanh. Với thị trường tiêu thụ lớn, hệ thống cảng nước sâu, cụm khí – điện – lọc hóa dầu và mạng lưới đường dây chiến lược được tích lũy qua nhiều giai đoạn, thành phố không bắt đầu từ con số 0. Câu hỏi không còn là “có làm được hay không”, mà là “làm nhanh và thông minh đến mức nào” để bắt kịp khung thời gian 2030–2045 mà đề án đặt ra. Nếu TP.HCM gắn chặt chiến lược năng lượng với tài chính xanh Việt Nam, chuyển dịch xanh và đổi mới công nghệ, trung tâm năng lượng không chỉ giúp bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, mà còn có cơ hội trở thành trái tim năng lượng của cả khu vực Đông Nam Á.
