Từ tỉnh nông nghiệp thành trung tâm xuất khẩu năng lượng: bước ngoặt chiến lược
Định hướng Vĩnh Long trở thành trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo là chiến lược phát triển kinh tế xanh, trong đó tỉnh đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái công nghiệp – năng lượng sạch, xuất khẩu điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối và năng lượng mới như hydrogen xanh, amoniac xanh, gắn với cảng biển và logistics, nhằm chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào nông nghiệp sang một cực tăng trưởng công nghiệp – năng lượng có sức cạnh tranh vùng và quốc gia. Điểm đáng chú ý là tỉnh không nói về năng lượng tái tạo Vĩnh Long như một lĩnh vực phụ trợ, mà chọn nó làm trụ cột cho chiến lược tăng trưởng hai con số. Tại buổi làm việc với Bộ Công Thương, lãnh đạo tỉnh khẳng định đang tập trung xây dựng Đề án “Phát triển tỉnh Vĩnh Long thành Trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo của vùng và cả nước đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”. Tham vọng này cho thấy Vĩnh Long muốn thoát khỏi hình ảnh một tỉnh thuần nông, chấp nhận bước vào cuộc cạnh tranh mới trong chuỗi cung ứng năng lượng xanh, thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô. Đây là lựa chọn mang tính chủ động, nhưng cũng đặt tỉnh trước áp lực phải thay đổi toàn diện về quy hoạch, hạ tầng công nghiệp Vĩnh Long và chất lượng đầu tư.
Không gian phát triển mới và nền công nghiệp làm bệ phóng cho năng lượng tái tạo
Lý do Vĩnh Long tự tin đặt mục tiêu trung tâm xuất khẩu năng lượng nằm ở sự thay đổi cấu trúc và không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh: tỉnh nay hội tụ lợi thế về công nghiệp chế biến, vùng nguyên liệu nông sản – thủy sản – dừa, cảng biển, logistics và năng lượng. Công nghiệp chế biến, chế tạo đã hình thành tương đối rõ nét với khu kinh tế Định An và các khu công nghiệp sở hữu 210 dự án thứ cấp, tổng vốn đăng ký trên 81.096 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hơn 105.500 lao động. Nhiều khu công nghiệp như Long Đức, Giao Long, An Hiệp, Hòa Phú đạt tỷ lệ lấp đầy từ trên 99% đến 100%, Bình Minh đạt trên 91%. Đây không chỉ là con số đẹp trong báo cáo, mà là nền tảng để Vĩnh Long dùng công nghiệp như bệ phóng cho năng lượng tái tạo: từ chế biến sâu, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp công nghệ cao đến các chuỗi sản xuất thiết bị, dịch vụ cho dự án điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối. Nếu không gắn năng lượng với công nghiệp, tham vọng trung tâm xuất khẩu năng lượng sẽ khó đi xa.
Bộ Công Thương chỉ rõ điểm nghẽn: hạ tầng và chất lượng đầu tư phải được xử lý
Thông điệp đáng chú ý từ Bộ Công Thương là tham vọng của Vĩnh Long chỉ có ý nghĩa nếu tỉnh đối mặt thẳng thắn với các điểm nghẽn về hạ tầng, năng lượng và chất lượng đầu tư. Thứ trưởng Trương Thanh Hoài đã trao đổi, định hướng nội dung trọng tâm về phát triển công nghiệp, năng lượng trên địa bàn, đồng thời yêu cầu UBND tỉnh làm rõ tiến độ dự án nguồn điện, lưới điện, tình hình rà soát, điều chỉnh quy hoạch để xác định danh mục dự án điện phù hợp. Đặc biệt, Bộ yêu cầu tỉnh chỉ ra các khó khăn với dự án điện quy mô lớn, điện nền, chuyện bố trí quỹ đất và thủ tục đầu tư theo thẩm quyền. Điều này không phải sự “soi xét”, mà là cảnh báo: nếu không tháo nút thắt về quy hoạch và thủ tục, năng lượng tái tạo Vĩnh Long sẽ mắc kẹt trong vòng lặp chậm tiến độ, dự án chuyển tiếp kéo dài, nhà đầu tư chiến lược e ngại. Ở góc độ tăng trưởng hai con số, việc Bộ Công Thương cam kết “tiếp tục ủng hộ, đồng hành cùng tỉnh Vĩnh Long trong phát triển công nghiệp, năng lượng, góp phần tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số trong thời gian tới” là một phát biểu có tính trấn an, nhưng không thay thế được trách nhiệm chủ động của địa phương.
Hệ sinh thái năng lượng xanh: từ điện gió, điện mặt trời đến hydrogen và cảng biển
Tham vọng trung tâm xuất khẩu năng lượng không dừng ở vài dự án điện gió ven biển. Vĩnh Long đang nhắm tới một hệ sinh thái công nghiệp – năng lượng xanh đồng bộ: điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), hydrogen xanh, amoniac xanh, gắn với phát triển logistics và cảng biển. Tỉnh hiện có tổng công suất các nguồn điện đang vận hành khoảng 5.517 MW – một nền tảng để bước sang giai đoạn năng lượng mới, thay vì vẫn loay hoay với bài toán thiếu điện. Theo lãnh đạo Tỉnh ủy, “năng lượng tái tạo là lĩnh vực giàu tiềm năng, có vai trò quan trọng trong định hướng phát triển xanh, bền vững của tỉnh. Vĩnh Long sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các dự án phù hợp, phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế địa phương”. Điểm mạnh của Vĩnh Long là hơn 130 km bờ biển trải dài qua 9 cửa sông lớn đổ ra Biển Đông, tạo điều kiện lý tưởng để phát triển các loại hình năng lượng tái tạo. Nhưng nếu không gắn với chiến lược trung tâm xuất khẩu năng lượng, ưu thế tự nhiên này dễ bị khai thác manh mún, không tạo thành cực tăng trưởng mới cho vùng.
Kết luận: tăng trưởng hai con số chỉ đến khi dám giải bài toán điểm nghẽn
Điều dễ nhận thấy là Vĩnh Long đã có tầm nhìn rõ: dùng năng lượng tái tạo và công nghiệp làm động lực mới, đặt mục tiêu trung tâm xuất khẩu năng lượng của vùng và cả nước đến năm 2030, định hướng đến 2050. Tỉnh cũng chủ động kiến nghị Bộ Công Thương hỗ trợ thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển công nghiệp hỗ trợ, cụm công nghiệp sinh thái, công nghiệp vật liệu, hoàn thiện cơ chế năng lượng mới và đầu tư hạ tầng điện. Tuy vậy, tăng trưởng hai con số sẽ không đến chỉ vì có đề án đẹp hay khẩu hiệu “phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long”. Điều quyết định là cách Vĩnh Long xử lý ba bài toán: quy hoạch điện gắn với Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, chất lượng lựa chọn nhà đầu tư, và tốc độ triển khai các dự án năng lượng trọng điểm giai đoạn 2026–2027. Nếu tỉnh biến được lợi thế thành dự án cụ thể, hạ tầng công nghiệp Vĩnh Long thành bệ phóng cho năng lượng tái tạo, thì tham vọng trung tâm xuất khẩu năng lượng không còn là khẩu hiệu, mà có thể trở thành trụ cột mới cho tăng trưởng kinh tế – xã hội của địa phương và cả vùng.
