Gia Lai và bước chuyển sang năng lượng tái tạo quy mô lớn
Năng lượng tái tạo Gia Lai là quá trình tỉnh này chủ động thu hút và triển khai nhiều dự án thủy điện, điện gió có công suất từ vài MW đến hàng chục MW, nhằm cung cấp điện sạch cho hệ thống điện quốc gia, giảm phát thải khí nhà kính và hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội địa phương trên nền tảng hạ tầng hiện đại và nguồn vốn đầu tư ngày càng đa dạng. Từ một địa phương chủ yếu gắn với nông nghiệp và thủy điện vừa và nhỏ, Gia Lai đang tự đặt mình vào bản đồ đầu tư năng lượng Việt Nam bằng tầm nhìn rõ ràng với điện gió và thủy điện vận hành song song. Động thái chấp thuận chủ trương đầu tư dự án thủy điện Đăk Pô Kei cùng việc chọn liên danh Levanta – SCI cho nhà máy điện gió Ia Dreng 1 cho thấy tỉnh không còn đi theo lối cũ, mà đẩy mạnh mô hình năng lượng đa dạng, gắn an ninh năng lượng với tăng trưởng xanh.
Thủy điện Đăk Pô Kei: mắt xích mới trong chuỗi điện sạch
Quyết định 3627/QĐ-UBND chấp thuận chủ trương đầu tư thủy điện Đăk Pô Kei cho thấy Gia Lai xem các dự án quy mô vừa là nền tảng ổn định lưới điện chứ không chỉ là nguồn thu ngân sách. Nhà máy do Công ty Cổ phần Thủy điện Đăk Pô Kei đầu tư, công suất thiết kế 6 MW, sản lượng khoảng 21,02 triệu kWh/năm, trên diện tích hơn 31 ha ở Gia Lai và Quảng Ngãi. Việc dự án được đấu nối với trạm 110 kV Kon Tum 2 cho thấy tư duy liên vùng, tránh tình trạng "điện sạch nhưng cô lập". Tuy vậy, yêu cầu nghiêm ngặt về chuyển mục đích sử dụng rừng, trồng rừng thay thế, quan trắc và xả lũ an toàn phản ánh đúng sức ép dư luận: thủy điện chỉ có chỗ đứng nếu chứng minh được rằng giá điện rẻ không đánh đổi bằng rủi ro môi trường và đời sống hạ du.
Nhà máy điện gió Ia Dreng 1: tín hiệu nâng cấp tiêu chuẩn đầu tư
Nếu Đăk Pô Kei là bước đi củng cố, thì nhà máy điện gió Ia Dreng 1 lại là thông điệp nâng cấp tiêu chuẩn đầu tư năng lượng tái tạo Gia Lai. Dự án công suất 40 MW, tổng vốn hơn 1.859 tỷ đồng, đặt tại Ia Hrú, Chư Sê và Ia Ko, với sản lượng kỳ vọng khoảng 120 triệu kWh mỗi năm – tương đương nhu cầu của khoảng 60.000 hộ gia đình và giảm khoảng 80.000 tấn CO₂. Việc đấu nối lên lưới 220 kV qua trạm 220 kV Chư Sê cho thấy tầm nhìn không giới hạn ở địa phương mà hướng tới vai trò nguồn điện khu vực. Quan trọng hơn, sự có mặt của Levanta Thailand Pte. Ltd. thuộc nền tảng Levanta Renewables cùng SCI Quảng Trị cho thấy Gia Lai không chấp nhận các dự án "thử nghiệm", mà đòi hỏi nhà đầu tư có danh mục dự án, năng lực tài chính và kinh nghiệm triển khai rõ ràng.
Một câu nói đáng chú ý là: "Dự án Ia Dreng 1 - Chư Pưh có công suất 40 MW, tổng vốn đầu tư hơn 1.859 tỷ đồng, được triển khai tại các khu vực Ia Hrú, Chư Sê và Ia Ko". Đây không chỉ là dữ liệu kỹ thuật, mà còn là dấu mốc cho thấy những dự án điện gió cỡ trung đang dịch chuyển từ vùng ven biển sang Tây Nguyên, nơi có tiềm năng gió và quỹ đất nhưng lâu nay bị bỏ qua trong chiến lược đầu tư năng lượng Việt Nam.
Sự tham gia của Levanta, Actis và SCI: vốn ngoại đổi lấy trách nhiệm dài hạn
Việc Levanta Renewables – nền tảng phát triển năng lượng tái tạo tại Đông Nam Á – chọn mở rộng danh mục bằng cả một dự án điện gió 50 MW đang vận hành và dự án mới Ia Dreng 1 tại Gia Lai trong cùng năm cho thấy tỉnh đã bước qua ngưỡng "thí điểm" và trở thành điểm đến chiến lược. Đứng phía sau Levanta là Actis, công ty đầu tư hạ tầng bền vững đang quản lý hàng chục tỷ USD tài sản; ở phía Việt Nam là SCI Quảng Trị thuộc một tập đoàn đã quen với thủy điện, điện gió, điện mặt trời. Quan hệ này không đơn thuần là tiền vốn đổ về, mà là cam kết tiêu chuẩn công nghệ, quản trị rủi ro và báo cáo bền vững theo chuẩn quốc tế. Khi nhà đầu tư nước ngoài hiện diện, Gia Lai có thêm cơ hội học hỏi cách thiết kế dự án, quản lý phát thải và vận hành nhà máy, nhưng đồng thời phải nâng mức yêu cầu về minh bạch, giám sát cộng đồng và chia sẻ lợi ích với người dân.
Điện gió và thủy điện: cơ hội cho mô hình phối hợp, không phải cuộc đua
Điều đáng nói ở Gia Lai không phải việc có thêm một dự án thủy điện hay nhà máy điện gió Ia Dreng, mà là cách tỉnh chọn phát triển song song điện gió và thủy điện thay vì đặt hai nguồn này vào thế cạnh tranh. Thủy điện Đăk Pô Kei cung cấp nguồn điện ổn định, có thể hỗ trợ cân bằng lưới khi điện gió biến thiên, trong khi Ia Dreng 1 mang lại lượng điện lớn và giảm phát thải rõ rệt. Nếu được quy hoạch tốt, kết hợp với 10 dự án điện gió tổng công suất khoảng 430 MW đã được lựa chọn nhà đầu tư, việc phối hợp nguồn nước và nguồn gió sẽ cho Gia Lai một hệ thống năng lượng đa dạng, vừa giảm rủi ro thiếu điện mùa khô vừa tận dụng tiềm năng tự nhiên. Thách thức không nhỏ là bảo đảm môi trường rừng, nguồn nước và quyền lợi cộng đồng, nhưng đây chính là bài kiểm tra để Gia Lai chứng minh mình xứng đáng vị trí mới trên bản đồ năng lượng tái tạo.
