Smartphone giá rẻ đang biến mất vì chi phí nhớ phình to
Smartphone giá rẻ là dòng điện thoại có giá dưới 400 USD (tương đương nhóm điện thoại dưới 10 triệu đồng) nhắm đến người dùng phổ thông, vốn chấp nhận cấu hình vừa phải để đổi lấy mức giá dễ tiếp cận, nhưng hiện đang bị đe dọa biến mất vì chi phí linh kiện bộ nhớ tăng vọt và các hãng sản xuất không còn động lực giữ biên lợi nhuận gần như bằng 0.
Điểm mấu chốt không phải do hãng keo kiệt, mà vì khủng hoảng chip nhớ đang bẻ gãy toàn bộ mô hình kinh doanh dựa trên giá rẻ. Giá chip nhớ tăng hàng chục phần trăm khiến biên lợi nhuận của dòng điện thoại dưới 400 USD bị bóp nghẹt và các hãng không còn muốn sản xuất. Theo một báo cáo, sản lượng điện thoại giá dưới 400 USD ước tính giảm tới 22%, kéo theo thị trường di động toàn cầu giảm 12% so với cùng kỳ. Nói cách khác, nếu bạn còn thấy điện thoại dưới 10 triệu với cấu hình “ngon – bổ – rẻ”, hãy xem đó là cơ hội cuối, không phải chuẩn mực tương lai.
Khi chip nhớ chiếm 2/3 chiếc máy: mô hình giá rẻ tự sụp
Cốt lõi của khủng hoảng chip nhớ nằm ở việc giá hợp đồng DRAM và NAND Flash liên tục tăng phi mã. Với smartphone giá rẻ, đây là cú đánh chí mạng: giai đoạn từ quý III/2025 đến quý I/2026, tỷ trọng chi phí dành cho chip nhớ trong thiết bị dưới 400 USD đã tăng gần gấp đôi, lên tới 60% tổng chi phí cấu thành máy. Ở phân khúc siêu rẻ dưới 99 USD, linh kiện lưu trữ chiếm tới 64% ngân sách sản xuất. Một chiếc điện thoại mà riêng bộ nhớ đã nuốt gần 2/3 giá trị phần cứng thì mọi nỗ lực “tối ưu chi phí” còn lại gần như vô nghĩa.
Trước đây, nhà sản xuất có thể cắt giảm màn hình, camera, khung vỏ để giữ giá thấp. Nhưng các mẫu smartphone giá rẻ từ những “vua cấu hình” đã bị bào mòn đến mức không còn gì để cắt nữa. Theo phân tích, việc tăng giá bán lẻ sẽ giết chết nhu cầu: một chiếc điện thoại từ 150 USD đột ngột lên 220 USD khiến người dùng bình dân lập tức quay lưng. Kết quả hợp lý dưới góc nhìn doanh nghiệp nhưng khó chấp nhận với người tiêu dùng: các hãng âm thầm khai tử dòng siêu rẻ để dồn lực cho phân khúc sinh lời tốt hơn.
Cơn sốt AI: ưu tiên trung tâm dữ liệu, bỏ rơi người dùng phổ thông
Lý do “vĩ mô” khiến smartphone giá rẻ hứng chịu thiệt hại lớn nằm ở cơn sốt AI toàn cầu. Tình trạng khan hiếm chip nhớ cực đoan đến từ việc các ông lớn bán dẫn đồng loạt quay lưng với dòng chip thương mại thông thường để chuyển dây chuyền sang bộ nhớ băng thông cao phục vụ trung tâm dữ liệu AI, nơi biên lợi nhuận khổng lồ. Nói thẳng, RAM/ROM cho điện thoại dưới 10 triệu không còn là ưu tiên khi mỗi thanh nhớ cho AI có thể mang về lợi nhuận gấp nhiều lần.
Trong khi đó, xu hướng smartphone AI lại dịch chuyển nhiều tác vụ lên nền tảng đám mây, thay vì lưu trữ hay tính toán cục bộ. Điều trớ trêu là người dùng phổ thông đang phải trả giá đắt hơn cho bộ nhớ, trong khi tầm quan trọng của lưu trữ nội bộ có thể giảm dần về dài hạn. Nguồn cung chip nhớ cho thiết bị tiêu dùng được dự đoán chỉ có thể được giải tỏa sớm nhất giữa 2027 và phải đến 2028 thị trường mới bình ổn. Đến lúc đó, khủng hoảng “RAMaggedon” vẫn sẽ tiếp diễn và điện thoại giá rẻ khó có cửa quay lại thời hoàng kim.
Thẻ nhớ MicroSD: giải pháp tạm thời cho người dùng thắt lưng buộc bụng
Khi chi phí lưu trữ tăng cao, thẻ nhớ MicroSD – phụ kiện từng bị xem là “lỗi thời” trên smartphone – bắt đầu được quan tâm trở lại. Thay vì trả thêm tiền cho phiên bản bộ nhớ trong lớn, người dùng có xu hướng quay lại bài toán cũ: mua điện thoại dung lượng thấp hơn rồi mở rộng bằng thẻ nhớ. Dù đã biến mất nhiều năm, khe cắm thẻ nhớ được dự đoán có thể xuất hiện lại trên một số smartphone Android, nhất là phân khúc giá rẻ và tầm trung, để giảm áp lực chi phí cho nhà sản xuất.
Việc bổ sung khe cắm MicroSD giúp hãng bớt phụ thuộc vào bộ nhớ tích hợp dung lượng lớn và tạo thêm lựa chọn linh hoạt cho người dùng. Về nguyên tắc, thẻ nhớ ngoài vẫn là giải pháp kinh tế cho nhiều thiết bị, từ máy chơi game cầm tay đến camera hành trình. Tuy vậy, đây không phải “cứu tinh” hoàn hảo: Android hạn chế cài app lên thẻ để tránh tốc độ chậm làm tụt trải nghiệm, nên MicroSD chủ yếu dùng lưu ảnh, video, tài liệu. Tệ hơn, bản thân giá thẻ nhớ cũng chịu chung áp lực khan hiếm chip NAND. MicroSD có thể hồi sinh, nhưng chỉ như chiếc phao tạm cho người dùng muốn kéo dài tuổi thọ điện thoại dưới 10 triệu.
Người dùng nên làm gì trong kỷ nguyên hậu smartphone giá rẻ?
Thực tế khó nuốt là smartphone giá rẻ, đặc biệt nhóm điện thoại dưới 10 triệu, đang dần nhường chỗ cho phân khúc trung – cao cấp có biên lợi nhuận tốt hơn. Ở đầu kia, các mẫu trên 400 USD được dự báo vẫn tăng trưởng ổn định; ngay cả khi giá chip nhớ tăng, phần chênh lệch chỉ bị cộng thẳng vào giá bán – biến việc tăng giá flagship trở thành “bình thường mới”. Vậy người dùng phổ thông nên ứng xử thế nào khi bị kẹp giữa điện thoại giá rẻ biến mất và điện thoại cao cấp đắt hơn?
Ngắn hạn, giải pháp hợp lý là kéo dài vòng đời thiết bị hiện có, ưu tiên máy vẫn còn hỗ trợ cập nhật và tận dụng thẻ nhớ MicroSD nếu còn khe cắm. Trung hạn, nên chuẩn bị tâm lý rằng “giá sàn” cho smartphone chấp nhận được sẽ cao hơn hẳn giai đoạn trước khủng hoảng chip nhớ. Dài hạn, khi xu hướng AI và lưu trữ đám mây trưởng thành hơn, mô hình sử dụng smartphone có thể thay đổi: thay vì đòi hỏi quá nhiều dung lượng cục bộ, người dùng sẽ chuyển sang trả tiền cho dịch vụ đám mây. Đến lúc đó, khái niệm “smartphone giá rẻ” có thể không còn được định nghĩa bằng số gigabyte, mà bằng mức độ thông minh và những dịch vụ đi kèm.
