Thuốc không thể được bán như hàng hóa thông thường
Bán thuốc trực tuyến là hoạt động đưa thuốc đến người mua qua nền tảng số, trong đó việc xác minh người bán, tư vấn chuyên môn, truy xuất nguồn gốc và bảo quản khi giao hàng đều ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh. Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội ngày 21/10 về dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của sáu luật thuộc lĩnh vực y tế, đại biểu Tô Ái Vang cho rằng thuốc liên quan trực tiếp đến tính mạng nên không thể miễn trách nhiệm cho sàn như với hàng hóa thông thường. Nhận định ấy nên là điểm xuất phát của quản lý thuốc online: tiện lợi không thể được đánh đổi bằng sự mơ hồ về ai chịu trách nhiệm khi có sự cố. Dự thảo sửa Luật Dược hướng đến cấm kinh doanh thuốc qua livestream; đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn tán thành vì cách bán này có thể khiến thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc len vào không gian mạng.
Cấm livestream là cần, nhưng chưa đủ
Livestream bán thuốc biến một quyết định liên quan đến sức khỏe thành màn giới thiệu nhanh, nơi lời quảng cáo dễ lấn át đánh giá chuyên môn. Đại biểu Tô Ái Vang đề nghị nghiêm cấm kinh doanh, tư vấn và giới thiệu thuốc qua livestream; đồng thời không để AI chưa được Bộ Y tế thẩm định thay thế dược sĩ. Lý do rất thực tế: người phát trực tiếp có thể không có chuyên môn nhưng vẫn quảng cáo, thổi phồng công dụng, trong khi người mua cần được tư vấn phù hợp với tình trạng và loại thuốc. Tuy nhiên, lệnh cấm chỉ xử lý một hình thức bán hàng. Nếu thuốc vẫn được rao bằng bài đăng, video thu sẵn hoặc quảng cáo đánh lạc hướng, nguy cơ không biến mất. Quy định cần phân biệt rõ quảng bá thông tin với tư vấn và kinh doanh thuốc, đồng thời bảo đảm người mua biết ai chịu trách nhiệm về lời khuyên họ nhận được.
Sàn phải xác minh người bán và nguồn thuốc
Không thể để sàn thương mại điện tử đứng ngoài khi thuốc giả trên mạng gây thiệt hại. Đại biểu đề nghị chỉ cho phép cơ sở có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược mở gian hàng; sàn phải định danh điện tử người bán, công khai giấy chứng nhận và số đăng ký lưu hành thuốc, đồng thời liên đới bồi thường nếu để xảy ra kinh doanh thuốc giả hoặc không rõ nguồn gốc. Đây là hướng đi hợp lý: người mua khó tự kiểm tra giấy tờ hay xác định một sản phẩm có được phép lưu hành, nên nền tảng không thể chỉ nhận đăng bán rồi chuyển hết rủi ro cho khách hàng. Các nền tảng cũng cần kết nối, chia sẻ dữ liệu với Hệ thống đơn thuốc quốc gia, hệ thống truy xuất nguồn gốc thuốc và hệ thống định danh, xác thực điện tử để hỗ trợ truy vết khi xảy ra sự cố. Quản lý thuốc online chỉ có tác dụng khi dữ liệu ấy được dùng để kiểm tra, không chỉ lưu trữ trên giấy.
Trách nhiệm phải theo thuốc đến tận cửa
Bảo vệ người bệnh không dừng ở lúc bấm mua. Thuốc có thể giảm chất lượng nếu bị vận chuyển trong điều kiện không phù hợp; đại biểu Tô Ái Vang đề nghị giao trách nhiệm về chất lượng trong khâu vận chuyển cho cơ sở kinh doanh dược, kể cả khi họ dùng dịch vụ giao hàng thông thường khiến thuốc gặp nắng nóng, phân hủy hoặc biến chất. Vì vậy, quy định cần yêu cầu bảo quản và phân phối theo thực hành tốt, đồng thời xác định rõ trách nhiệm giữa nhà thuốc, nền tảng và đơn vị giao hàng. Bước tiếp theo được đề xuất là quy định cụ thể điều kiện bán thuốc trên sàn, từ định danh điện tử đến kết nối dữ liệu y tế và tuân thủ tiêu chuẩn bảo quản. Hướng sửa luật sẽ thuyết phục người dân nếu trách nhiệm được nối liền từ tư vấn, xác minh nguồn thuốc đến giao nhận. Cấm livestream là một hàng rào; an toàn thật sự đòi hỏi cả chuỗi bán hàng phải chịu kiểm soát.
