Giám sát là tuyến phòng thủ cấp bách
NATO Biển Đen là nỗ lực tăng cường giám sát và phòng thủ của liên minh nhằm bảo vệ tàu thuyền, tuyến vận tải và các quốc gia thành viên trước những mối đe dọa trên biển. Sau cuộc họp khẩn của Hội đồng Bắc Đại Tây Dương tại Brussels ngày 20/10, NATO thông báo sẽ lập tức đưa thêm tài sản quân sự tới khu vực, tập trung vào giám sát, trinh sát trên không và điều tra kỹ thuật. Quyết định này là phản ứng cần thiết, nhưng cũng cho thấy những vụ việc vốn có thể bị xem là rủi ro cục bộ đang tạo sức ép lên an ninh hàng hải rộng hơn. Theo người phát ngôn quân sự NATO Martin O'Donnell, các nước thành viên đã hoặc sẽ điều máy bay tuần tra biển, radar, UAV, nhân sự tình báo và đội phân tích vật liệu nổ tới Biển Đen. Trọng tâm trước mắt là phát hiện nguy cơ sớm, thay vì đợi sự cố tiếp theo mới phản ứng.
Chuỗi vụ tấn công biến lo ngại thành hành động
Từ đầu tháng 10, các sự cố liên tiếp xảy ra trong vùng đặc quyền kinh tế của Romania và Bulgaria; một số vụ việc còn chạm tới lãnh hải Romania. Ngày 13/10, hai tàu thương mại bị UAV tấn công ngoài khơi Bulgaria. Tàu Chelsea 3 bị ba UAV đánh trúng gần Byala, còn HS Dignity chìm gần Krapets, khiến 11 thành viên thủy thủ đoàn mất tích. Hai ngày sau, tàu chở hóa chất Wine Trader bốc cháy gần cảng Sulina của Romania; bảy thủy thủ được xác định mất tích. Ngày 17/10, F-16 Romania bắn hạ hai UAV trên vùng biển thuộc lãnh hải nước này. Các vụ việc cho thấy rủi ro không còn dừng ở thiệt hại vật chất: sinh mạng thủy thủ và an toàn của tàu dân sự đang bị đe dọa trực tiếp. NATO chưa công bố bên chịu trách nhiệm, nhưng nguy cơ xung đột Nga–Ukraine lan sang các nước láng giềng đã làm mức cảnh giác tăng cao.
Radar và tuần tra nhằm bảo vệ tuyến vận tải
Tăng máy bay tuần tra biển, radar và UAV có ý nghĩa nhất khi các năng lực này được kết nối thành một hệ thống cảnh báo và chia sẻ thông tin. Máy bay có thể mở rộng giám sát, radar hỗ trợ phát hiện mục tiêu bay thấp, còn UAV và nhân sự trinh sát góp phần theo dõi, xác minh sự cố. Các đội thu thập, phân tích vật liệu nổ cũng giúp điều tra dấu vết sau tấn công. Đây là hướng đi thiết thực hơn một màn phô trương lực lượng: ưu tiên là nhận biết tình hình và phát hiện mối đe dọa sớm. Tuy nhiên, tuyên bố tăng hiện diện chưa đồng nghĩa mọi tàu thương mại đã được bảo vệ tuyệt đối. Giá trị của kế hoạch sẽ phụ thuộc vào khả năng phối hợp, tốc độ chia sẻ dữ liệu và việc biến cảnh báo thành hành động. Mục tiêu NATO nêu rõ là bảo vệ hạ tầng hàng hải, hoạt động thương mại quốc tế và những tuyến vận tải phục vụ Ukraine cùng các nước trong khu vực.
Phòng thủ NATO cần phối hợp dài hơi
Romania và Bulgaria đề nghị tham vấn khẩn, còn NATO khẳng định sẽ siết chặt phòng thủ ở sườn phía Đông, đặc biệt là năng lực đối phó UAV. Bulgaria đề xuất hỗ trợ gồm máy bay chiến đấu, tên lửa phòng không mặt đất, thiết bị tác chiến điện tử và radar tầm xa. Pháp đã đề nghị các gói hỗ trợ kỹ thuật; Mỹ, Italia, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Slovakia được dự kiến công bố phương án chi viện tiếp theo. Những bước này cho thấy bảo vệ hàng hải không thể chỉ trông vào một đợt điều động: cần phối hợp giữa giám sát, phòng không, điều tra và chia sẻ tình báo. Với người dân và doanh nghiệp, an toàn của tàu thuyền ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận tải phục vụ Ukraine và các quốc gia lân cận. NATO đã kích hoạt biện pháp khẩn cấp; thước đo thành công tiếp theo là liệu các năng lực mới có ngăn được những vụ tấn công và giảm nguy hiểm cho thủy thủ hay không.
