Một thành phố nhìn từ phía sau xe máy
Bộ ảnh Sài Gòn trên những bánh xe là tư liệu đen trắng về đời sống đường phố TP.HCM năm 1994, được Ed Kashi ghi lại trong hai tuần rong ruổi trên xe máy cùng một tài xế trẻ. Hơn 30 năm sau, những khung hình ấy bất ngờ được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội Việt Nam, nhắc người xem rằng lịch sử thành phố không chỉ nằm trong những sự kiện lớn. Khi lần đầu đến Việt Nam, Kashi bị cuốn hút bởi dòng xe hai bánh và chọn quan sát những gì diễn ra ngay trên đường phố thay vì bám sát dự định ban đầu. Với gần 50 năm làm nhiếp ảnh tài liệu, ông đưa máy ảnh vào giữa chuyển động thường nhật: người đi làm, người chở hàng, những chuyến xe chen qua phố. Sức hấp dẫn của ảnh TP.HCM 1994 nằm ở góc nhìn nhập cuộc ấy; thành phố hiện ra qua những điều người ta làm mỗi ngày, chứ không phải một khung cảnh được sắp đặt.
Nhịp phố được kể bằng những chi tiết nhỏ
Trong loạt ảnh, xe máy không chỉ là phương tiện mà còn là phần nối dài của sinh hoạt: người dân chở hàng hóa, vật liệu và nhiều thứ khác qua những con đường đông nghẹt. Những cảnh tượng khác thường khiến ảnh dễ gây chú ý, nhưng chính sự đa dạng của các chuyến đi mới làm nên chân dung đường phố: mỗi chiếc xe mở ra một câu chuyện riêng giữa dòng chuyển động. Cách chụp cũng góp phần tạo nên cảm giác gần gũi. Kashi ngồi sau xe, liên tục đổi tư thế để tìm góc nhìn và bấm máy giữa lúc xe đang chạy. Trải nghiệm ấy có cái giá rất đời thường: ông kể mình đau ê ẩm sau nhiều giờ ngồi trên xe máy, vì chưa quen với việc đó. Nhưng chính sự nhọc nhằn này giúp bộ ảnh tránh cảm giác đứng ngoài quan sát. Người xem như được đưa vào dòng phố, nơi khoảnh khắc có thể vụt qua chỉ trong một lần bấm máy.
Ảnh xưa không cần lời khẳng định thay đổi
Nhìn lại ảnh Sài Gòn xưa, dễ bị thôi thúc so sánh từng con đường với hiện tại. Nhưng nếu không có thông tin cụ thể về địa điểm và những đổi thay của chúng, bộ ảnh nên được đọc như một lát cắt của đời sống năm 1994, thay vì bằng chứng để kết luận nơi nào đã biến mất hay đổi khác ra sao. Những chợ, góc phố, gương mặt và sinh hoạt thường nhật cũng là chất liệu của ký ức đô thị. Tại triển lãm Nhiếp ảnh cộng đồng với chủ đề “Từ ký ức đô thị đến Công nghiệp văn hóa”, diễn ra sáng 31/10/2026 ở Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh, ảnh về chợ Bến Thành, chợ Bình Tây và các tuyến đường được giới thiệu như những dấu vết thị giác của thành phố trong quá khứ. Đặt cạnh mạch quan tâm ấy, bộ ảnh của Kashi không chỉ gợi hoài niệm: nó nhắc rằng những chi tiết bình dị cũng đáng được lưu giữ.
Một lời mời dành cho người xem hôm nay
Ed Kashi, phóng viên ảnh và nhà làm phim người Mỹ hiện sống tại Amsterdam, cho biết ông vui khi những tác phẩm được thực hiện từ nhiều thập kỷ trước vẫn còn sức sống. Ông cũng hy vọng người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thể cảm nhận niềm tự hào về xã hội, văn hóa và lối sống của TP.HCM năm 1994. Mong muốn ấy khiến bộ ảnh trở thành lời mời nhìn quá khứ bằng sự chú ý, không chỉ bằng hoài niệm. Sau hơn ba thập kỷ, những bức ảnh vẫn cuốn hút bởi chúng không cố biến Sài Gòn thành một biểu tượng xa vời. Chúng giữ lại nhịp xe, cách mưu sinh và những khoảnh khắc thoáng qua trên đường phố. Giá trị của bộ ảnh nằm ở đó: cho người hôm nay một cơ hội nhìn thành phố qua mắt người từng đi giữa dòng đời thường, và tự hỏi những gì ta đang thấy cũng sẽ trở thành ký ức nào mai sau.
