Sách ảnh mẹ như một lời báo hiếu bằng ánh sáng
Sách ảnh mẹ mới của nhiếp ảnh gia Trần Thế Phong là một photobook Việt Nam gồm 108 khoảnh khắc đời thường về những người mẹ trên nhiều vùng miền, được ông âm thầm chụp trong hơn 20 năm cầm máy, và ra mắt kèm triển lãm nhiếp ảnh đúng mùa Vu Lan như một hình thức báo hiếu bằng nghệ thuật. Đây không phải dự án ngẫu hứng, mà là kết quả của một ám ảnh đẹp: ghi lại mọi biểu hiện của tình mẫu tử, từ đôi tay chai sần đến dáng ngồi lặng lẽ giữa cuộc mưu sinh. Việc chọn đúng mùa Vu Lan để trình làng sách ảnh Mẹ cho thấy tác giả không nhìn nhiếp ảnh như trò chơi thị giác; ông dùng nó để nối cá nhân với truyền thống, để câu chuyện nhỏ của từng bà mẹ đối thoại với ý niệm lớn về lòng hiếu thảo trong văn hóa Việt.
Con số 108 và một hành trình bền bỉ hiếm thấy
Việc Trần Thế Phong chốt sách ảnh mẹ ở con số 108 không ngẫu nhiên: đó là 108 khung hình được ông chắt lọc từ kho tư liệu tích lũy trong hơn 20 năm đi và chụp về đề tài mẹ. Theo Thượng tọa Thích Tâm Hải, con số 108 gợi liên tưởng trực tiếp đến triết lý phương Đông và Phật giáo, nơi 108 thường tượng trưng cho vô số phiền não nhưng cũng là hành trình thanh lọc tâm thức. Ở đây, 108 tấm ảnh là 108 lần người xem được "gạn lọc" lại ký ức, cảm xúc về mẹ của chính mình. Quan trọng hơn, sự kiên trì theo đuổi một chủ đề trong hai thập kỷ cho thấy một tầm nhìn nhất quán: nhiếp ảnh không chỉ để săn giải, mà để bồi đắp một luận đề nhân văn về con người bình thường. Những bà mẹ trong ảnh không phải nhân vật lớn, nhưng chính sự nhỏ bé đó làm dự án trở nên lớn trong chiều sâu.
Từ Vu Lan đến bảo tàng: khi nghệ thuật bước ra đời sống
Triển lãm nhiếp ảnh và lễ ra mắt sách ảnh Mẹ diễn ra chiều 22/8 tại Bảo tàng TP.HCM, mở cửa hai ngày 22 và 23/8, thu hút văn nghệ sĩ, nhà báo, nhiếp ảnh gia và đông đảo công chúng yêu nghệ thuật đến xem. Đặt sự kiện vào đúng không khí mùa Vu Lan, tác giả và những người đồng hành đã biến một phòng trưng bày thành không gian tưởng niệm sống động: người xem bước vào không chỉ để thưởng thức ảnh, mà để lặng lại với chính tình cảm dành cho mẹ. Theo lời Thượng tọa Thích Tâm Hải, đây là một triển lãm và tập sách "có ý nghĩa trong mùa báo hiếu", vì mỗi bức ảnh hoạt động như một lời nhắc nhẹ nhưng dai dẳng rằng hiếu đạo phải được thực hành khi mẹ còn hiện diện, chứ không đợi tới lúc chỉ còn ký ức. Sự kiện cho thấy khi photobook Việt Nam gắn với nhịp lễ nghi truyền thống, nó có thể chạm đến công chúng rộng hơn, vượt khỏi phạm vi giới chuyên môn.
Chân dung người cầm máy: sức làm việc và lựa chọn đề tài
Đằng sau 108 khung hình là một tác giả kiên định với những gì bình dị. Sinh năm 1969 tại TP.HCM, bắt đầu làm nghề nhiếp ảnh chuyên nghiệp từ năm 2000, Trần Thế Phong được đánh giá là một trong những người có sức làm việc bền bỉ nhất trong giới, với 25 lần triển lãm ảnh cá nhân, 16 tập sách ảnh và hơn 200 giải thưởng ảnh nghệ thuật, báo chí trong và ngoài nước. Các dự án trước đây của ông – từ Bão Chanchu, Gánh, Những nẻo đường tuổi thơ, Vượt qua bóng tối, đến Sài Gòn Covid-19 hay Nghề truyền thống – đều xoay quanh thân phận, đời sống thường nhật của người lao động. Việc chọn sách ảnh mẹ làm cuốn photobook thứ 16 không chỉ bổ sung thêm một đề tài, mà củng cố rõ ràng hướng đi của ông: xây một "bảo tàng" về người Việt bình thường bằng ảnh. Sự nhất quán này đáng lưu ý ở thời phong trào ảnh nghệ thuật dễ chạy theo chủ đề lạ, kiếm view hơn là theo đuổi chiều sâu nhân văn.
Tác động với người xem: từ ký ức riêng đến ký ức chung
Các nhân vật trong sách ảnh mẹ đều là những người mẹ không được sắp đặt, không phông nền cầu kỳ: một phụ nữ đang chăm con, một bà mẹ lam lũ giữa chợ, một dáng lưng còng trên đường mưu sinh. Chính sự đời thường đó khiến ảnh mang đồng thời hai lớp: dấu ấn cá nhân của nhiếp ảnh gia và ký ức chung của xã hội. Tổ chức đúng mùa Vu Lan, triển lãm tạo một khoảng lặng cho người xem tự soi lại mối quan hệ với mẹ mình – điều mà các hình thức giải trí nhanh ít khi làm được. Về thực tế, đây là dạng photobook Việt Nam có thể được dùng như tài liệu giáo dục cảm xúc ở trường học, câu lạc bộ thanh thiếu niên, hay trong gia đình: mỗi trang là một gợi ý đối thoại về hiếu thảo. Nếu có điều gì đáng mong đợi từ dự án này, đó là việc nó khuyến khích thêm những sách ảnh mẹ và các dự án dài hơi khác, nơi nhiếp ảnh trở lại chức năng ghi nhớ và nuôi dưỡng lòng biết ơn.
