Phân loại tại nguồn: chìa khóa giảm khí mê-tan rác thải hay chỉ là khẩu hiệu?
Phân loại rác tại nguồn nhằm tách riêng chất thải hữu cơ khỏi các loại rác khác ngay từ hộ gia đình, sau đó tổ chức thu gom và xử lý riêng, được xem là giải pháp trọng tâm để giảm khí mê-tan rác thải bằng cách hạn chế chôn lấp chất hữu cơ và chuyển chúng sang các hình thức tái sử dụng hoặc tái chế an toàn hơn cho môi trường. Đà Nẵng đang thử chứng minh điều đó bằng một dự án thí điểm khá táo bạo: kết hợp phân loại rác tại nguồn với xử lý chất thải hữu cơ để cắt giảm phát thải khí nhà kính từ bãi chôn lấp. Vấn đề không chỉ là thêm vài thùng rác màu sắc khác nhau, mà là thay đổi cách cả hệ thống – từ hộ dân đến chính quyền – nhìn nhận rác như một nguồn tài nguyên.
Ngày 15/10/2026, Chi cục Bảo vệ Môi trường Đà Nẵng phối hợp với Pacific Environment and Resources Center tổ chức hội thảo khởi động dự án “Thúc đẩy phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn và xử lý chất thải hữu cơ”, thí điểm tại phường Hòa Khánh và Hội An. Đây không phải một hoạt động truyền thông đơn lẻ, mà là bước mở màn cho chiến lược dài hơi: chuyển trọng tâm quản lý rác từ “thu gom – chôn lấp” sang “giảm thiểu – tái sử dụng – tái chế” ngay từ gốc. Nếu Đà Nẵng muốn giữ hình ảnh Đà Nẵng môi trường xanh, thành phố không thể tiếp tục phụ thuộc vào bãi rác và xe ép rác như hiện nay.
Chất thải hữu cơ: thủ phạm chính của khí mê-tan từ bãi rác
Điểm xuất phát của chiến lược giảm khí mê-tan rác thải nằm ở chỗ: chất thải hữu cơ chiếm tới 50–70% trong rác sinh hoạt. Khi bị chôn lấp chung với rác hỗn hợp, phần hữu cơ này phân hủy trong điều kiện yếm khí và phát sinh khí mê-tan – loại khí nhà kính có tác động mạnh hơn CO₂ nhiều lần. Nói cách khác, nếu không xử lý chất thải hữu cơ, mọi khẩu hiệu giảm phát thải chỉ là bề nổi. Cắt giảm mê-tan bắt đầu từ việc không để thức ăn thừa, lá cây, bùn hữu cơ… nằm yên trong bãi rác.
Dự án của Đà Nẵng đi đúng vào điểm yếu này khi gắn phân loại rác tại nguồn với xử lý chất thải hữu cơ thành phân compost. Đây là cách tiếp cận “hai trong một”: vừa giảm lượng rác phải chôn lấp, vừa tái sử dụng tài nguyên hữu cơ cho nông nghiệp hoặc cây xanh đô thị. Một phát biểu đáng chú ý là: “Chất thải hữu cơ sau phân loại có thể được xử lý thành phân compost, góp phần tận dụng tài nguyên, giảm lượng chất thải phải xử lý cuối cùng và thúc đẩy các mô hình quản lý chất thải bền vững”. Về lý thuyết, chuỗi này đủ chặt để biến rác hữu cơ từ gánh nặng thành nguồn lực.
Thí điểm 500 hộ: bước đi nhỏ cho tham vọng Đà Nẵng môi trường xanh
Thay vì ôm đồm toàn thành phố, Đà Nẵng chọn cách bắt đầu bằng hai phường Hòa Khánh và Hội An, với mục tiêu vận động hơn 500 hộ gia đình phân loại rác tại nguồn. Đây là quyết định thực tế: thay đổi hành vi không thể áp đặt trên hàng trăm nghìn hộ cùng lúc. Ở Hội An, dự án kế thừa mô hình phân loại, thu gom riêng và xử lý chất thải hữu cơ đã triển khai tại Cẩm Kim; còn ở Hòa Khánh, thành phố thử xây dựng chuỗi đồng bộ từ phân loại, thu gom, vận chuyển đến xử lý từng dòng chất thải.
Điểm đáng khen là dự án không coi người dân là “khán giả” mà là chủ thể: họ vừa thực hành phân loại, vừa tham gia giám sát cộng đồng. Đồng thời, ít nhất 30 cán bộ từ 15 phường/xã sẽ được tập huấn về mô hình Cộng đồng Không rác và quản lý chất thải theo hướng giảm phát thải. Một câu nói nên được trích lại: “Mục tiêu đặt ra là vận động hơn 500 hộ gia đình tại hai phường thực hiện phân loại rác tại nguồn”. Tuy nhiên, 500 hộ chỉ là phép thử; câu hỏi lớn là làm sao nhân rộng lên hàng chục nghìn hộ mà không đánh mất chất lượng thực hiện.
Giảm mê-tan không chỉ là phân loại: bài toán hạ tầng và chuỗi xử lý
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng phân loại rác tại nguồn tự động dẫn đến giảm khí mê-tan rác thải. Thực tế, nếu rác đã phân loại mà vẫn bị trộn lại trên xe thu gom hoặc đổ chung vào bãi chôn lấp, mọi nỗ lực của người dân sẽ bị vô hiệu. Dự án Đà Nẵng thừa nhận điều này khi nhấn mạnh: phân loại chỉ hiệu quả khi chất thải sau phân loại được thu gom và xử lý đúng cách. Vì vậy, thành phố đang nghiên cứu hai mô hình thu gom rác tái chế: do các hội, đoàn thể tổ chức và do doanh nghiệp hoặc đơn vị thu gom được lựa chọn thực hiện.
Việc tách riêng chất thải hữu cơ ngay tại hộ gia đình được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả thu gom, tái chế và xử lý, giảm lượng rác phải chôn lấp, hạn chế phát sinh khí mê-tan và giảm áp lực lên hệ thống xử lý đô thị. Tuy nhiên, để chuỗi này vận hành trơn tru, Đà Nẵng phải đầu tư hạ tầng xử lý hữu cơ (như trạm compost), điều chỉnh lịch và tuyến thu gom, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng giữa chính quyền, đoàn thể và đơn vị thu gom. Nếu không, phân loại tại nguồn sẽ bị người dân xem như “trò hình thức” và niềm tin vào các chương trình Đà Nẵng môi trường xanh sẽ suy giảm.
Từ thí điểm đến nhân rộng: Đà Nẵng dám đặt cược vào kinh tế tuần hoàn?
Dự án được triển khai từ tháng 9/2026 đến tháng 11/2027, với mục tiêu không chỉ dừng ở thí điểm mà còn xây dựng kế hoạch hành động và đề xuất kế hoạch quản lý chất thải rắn gắn với giảm phát thải khí mê-tan từ chất thải hữu cơ trên toàn thành phố. Tinh thần chung là chuyển từ tư duy “thu gom – xử lý sau khi phát sinh” sang “phòng ngừa, giảm thiểu chất thải ngay từ nguồn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn”. Nếu thành phố kiên định với hướng đi này, phân loại rác tại nguồn và xử lý chất thải hữu cơ sẽ trở thành nền tảng, chứ không phải chiến dịch ngắn hạn.
Tuy vậy, để chiến lược giảm khí mê-tan rác thải thực sự hiệu quả, Đà Nẵng phải đối mặt với ba bài toán: duy trì kỷ luật phân loại của người dân, đảm bảo chuỗi thu gom – xử lý không “phản bội” nỗ lực tại nguồn, và tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm compost. Nếu giải được ba bài toán này, Đà Nẵng có cơ hội trở thành hình mẫu Đà Nẵng môi trường xanh, nơi rác hữu cơ không còn là gánh nặng mà là tài nguyên của một đô thị hướng tới phát triển bền vững. Ngược lại, nếu thí điểm dừng lại ở vài phường, thành phố sẽ bỏ lỡ một cơ hội quan trọng trong cuộc đua giảm phát thải khí nhà kính.
