TP.HCM chi hơn 12.100 tỷ hoàn thiện khu xử lý chất thải Tây Bắc

Khoản đầu tư hơn 12.100 tỷ đồng: thông điệp chiến lược về quản lý rác thải thành phố

Dự án hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc là chương trình đầu tư bằng ngân sách thành phố với tổng mức hơn 12.106 tỷ đồng, triển khai giai đoạn 2026-2031, nhằm mở rộng năng lực xử lý rác và tạo quỹ đất sạch trên quy mô hàng trăm hecta để thu hút các dự án xử lý chất thải công nghệ cao, giảm chôn lấp và hướng đến kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải thành phố. Điểm đáng nói không phải chỉ là con số hơn 12.106 tỷ đồng, mà là tầm nhìn quản trị rác thải của TP.HCM: coi hạ tầng rác thải là “xương sống” của phát triển đô thị bền vững, chứ không phải chi phí phụ trợ. Ngày 21/9, tại kỳ họp thứ năm HĐND TP.HCM khóa XI, UBND thành phố đã trình Quyết định chủ trương đầu tư dự án tại xã Tân An Hội và xã Thái Mỹ. Việc dùng ngân sách để chủ động chuẩn hóa hạ tầng khu xử lý chất thải Tây Bắc cho thấy thành phố muốn nắm tay lái trong một lĩnh vực lâu nay thường bị xem là chuyện "hậu trường". Theo UBND TP.HCM, dân số hiện khoảng 14 triệu người, phát sinh trung bình 14.000 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày. Trong bối cảnh khối lượng chất thải rắn dự báo có thể tăng lên gần 58.000 tấn/ngày vào năm 2030 và tiếp tục đến 72.000 tấn/ngày vào năm 2050, quyết định chi mạnh cho hạ tầng rác thải TP.HCM là chọn đi trước một bước, thay vì chờ khủng hoảng xử lý rác đô thị mới phản ứng.

Quy mô khu xử lý chất thải Tây Bắc: từ quá tải đến hạt nhân vùng xử lý rác

Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc hiện có quy mô khoảng 822 ha, công suất xử lý khoảng 6.500 tấn rác/ngày đêm. Với 3 nhà đầu tư đang hoạt động, khu này tiếp nhận lượng rác tương đương 46,43% tổng lượng rác được xử lý tại 4 khu liên hợp của TP.HCM, nên luôn trong tình trạng quá tải. Nói cách khác, hạ tầng rác thải TP.HCM hiện đang “đè” lên vai Tây Bắc nhiều hơn mức thiết kế chịu đựng. Theo quy hoạch, Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc không chỉ là một bãi rác mở rộng, mà là khu xử lý chất thải rắn tập trung quy mô lớn, đảm nhiệm nhiều loại chất thải: sinh hoạt, công nghiệp thông thường, chất thải nguy hại, xây dựng, bùn thải và các loại chất rắn khác cho TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ. Điều này biến khu xử lý chất thải Tây Bắc thành hạt nhân của chuỗi xử lý rác cấp vùng, chứ không dừng ở vai trò "thùng rác" của thành phố. Vấn đề là, nếu vẫn vận hành với hạ tầng chưa hoàn chỉnh, một hạt nhân vùng như vậy sẽ trở thành điểm nghẽn: quá tải, khó thu hút công nghệ hiện đại, nguy cơ ô nhiễm lan rộng. Khoản đầu tư hơn 12.106 tỷ đồng chính là nỗ lực tháo nút thắt này bằng cách nâng cấp đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, tạo điều kiện cho các dòng vốn đầu tư xử lý chất thải bước vào đúng vai trò.

Hạ tầng rác thải TP.HCM: đầu tư hạng mục nào để tránh khủng hoảng?

Theo tờ trình, tổng mức đầu tư dự án hơn 12.106 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 6.790–6.791 tỷ đồng, chi phí xây dựng 3.632 tỷ đồng, còn lại là chi phí thiết bị, quản lý dự án, tư vấn và chi phí khác. Đây không phải là dự án "rót tiền vào chôn lấp" mà là hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật khung cho toàn khu xử lý chất thải Tây Bắc. Dự án sẽ đầu tư hệ thống đường giao thông nội bộ dài khoảng 12,3 km, nền đường rộng 15–24 m, đủ tải cho xe chở rác và thiết bị công nghiệp nặng. Song hành là hệ thống cấp nước, thoát nước, chiếu sáng, hào kỹ thuật ngầm cho điện và viễn thông, đường dây truyền tải điện, trạm biến áp phục vụ đấu nối bán điện lên lưới quốc gia. Đáng chú ý, khu xử lý nước rỉ rác tập trung, ô lưu chứa tro xỉ trơ sau đốt quy mô 14 ha, bãi chôn lấp tro xỉ tái chế bằng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh cũng nằm trong gói đầu tư. UBND TP.HCM cảnh báo: "Nếu không khẩn trương đầu tư hoàn chỉnh hạ tầng Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc, thành phố sẽ đối mặt với nguy cơ khủng hoảng xử lý rác đô thị". Câu nói này cho thấy chính quyền nhìn nhận hạ tầng rác thải TP.HCM như một rủi ro an ninh môi trường, cần ưu tiên tương tự hạ tầng giao thông hay điện nước.

Làn sóng đầu tư xử lý chất thải và tham vọng kinh tế tuần hoàn

Đi cùng hạ tầng là dòng vốn tư nhân cho đầu tư xử lý chất thải. Hiện có khoảng 23 nhà đầu tư trong và ngoài nước đăng ký nhu cầu đầu tư tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc. Trong số này, 14 nhà đầu tư quan tâm các nhà máy đốt rác phát điện quy mô lớn, 9 đơn vị quan tâm xử lý chất thải nguy hại. Con số này cho thấy thị trường đang chờ "đường, điện, nước" được chuẩn hóa để triển khai công nghệ. Thành phố dự kiến, sau khi hoàn thiện hạ tầng, sẽ tạo thêm hơn 480 ha đất sạch để thu hút các dự án xử lý rác công nghệ hiện đại. Bản chất đây là một quỹ đất công nghiệp đặc biệt, dành cho ngành xử lý chất thải rắn, với tham vọng giảm chôn lấp, tăng tái chế và tái sử dụng chất thải. Nếu thành phố kiên định hướng kinh tế tuần hoàn, khu xử lý chất thải Tây Bắc có thể trở thành "công viên công nghiệp tái chế": nơi rác là đầu vào của các chuỗi sản xuất năng lượng, vật liệu, sản phẩm tái chế. Tuy nhiên, để kinh tế tuần hoàn không chỉ là khẩu hiệu, TP.HCM phải siết chặt tiêu chuẩn công nghệ, môi trường đối với các nhà đầu tư xử lý chất thải, tránh việc biến khu liên hợp thành nơi gom công nghệ lạc hậu. Ở chiều ngược lại, thành phố cần cơ chế giá xử lý rác, mua điện từ rác, ưu đãi thuế đủ hấp dẫn để những dự án đốt rác phát điện và xử lý chất thải nguy hại có thể vận hành bền vững.

Kết luận: quản lý rác thải thành phố bằng tầm nhìn dài hạn hay giải pháp chữa cháy?

Tiến độ dự án được xác định từ năm 2026 đến 2031: giai đoạn 2026–2027 chuẩn bị dự án, giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu; 2028–2030 thi công các hạng mục xây dựng; năm 2031 đưa vào vận hành, chạy thử, nghiệm thu và bàn giao công trình. Đây là một khung thời gian dài, tương thích với bản chất hạ tầng rác thải – vốn cần tính toán theo chu kỳ 10–20 năm, chứ không phải theo nhiệm kỳ ngắn hạn. TP.HCM hiện có 4 khu xử lý rác tập trung, trong đó khu xử lý chất thải Tây Bắc đang gánh hơn 46% khối lượng xử lý và quy mô 822 ha. Trong bối cảnh tổng lượng chất thải rắn toàn thành phố dự báo tăng mạnh đến 58.000 tấn/ngày vào 2030, 65.000 tấn vào 2040 và 72.000 tấn vào 2050, nếu không đầu tư sớm, mọi giải pháp về sau sẽ chỉ là chữa cháy. Có thể tranh luận về chi tiết kỹ thuật, về ưu tiên ngân sách, nhưng khó phủ nhận rằng việc coi hạ tầng rác thải TP.HCM là dự án ưu tiên giai đoạn 2026–2030 thuộc Chương trình hành động của Thành ủy là một bước chuyển nhận thức. Đầu tư lớn cho khu xử lý chất thải Tây Bắc vừa là hành động phòng ngừa khủng hoảng rác thải, vừa là lựa chọn chiến lược để quản lý rác thải thành phố bằng kinh tế tuần hoàn, thay vì bằng chôn lấp và thói quen "giấu rác dưới thảm".