Nâng hạng chỉ là điểm xuất phát cho tham vọng thị trường mới nổi
Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ Thị trường Cận biên lên Thị trường Mới nổi, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, đánh dấu bước chuyển từ một sân chơi hạn chế sang giai đoạn hội nhập sâu hơn vào dòng vốn quốc tế, đòi hỏi chiến lược hợp tác dài hạn, cải cách thể chế và phát triển sản phẩm để duy trì thứ hạng và hướng tới chuẩn mực cao hơn trong hệ thống phân loại thị trường quốc tế. Điểm đáng chú ý là Việt Nam không xem FTSE Russell nâng hạng như “đích đến”, mà như một nền tảng để đặt mục tiêu tham vọng hơn về phát triển thị trường vốn. Trong buổi làm việc chiều 18/9 tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn và Tổng Giám đốc điều hành FTSE Russell Fiona Bassett thống nhất cùng xây dựng lộ trình hợp tác chiến lược cho giai đoạn sau nâng hạng. Đây là lựa chọn có tính chủ động: nếu không nhanh chóng củng cố chất lượng thị trường, vị thế thị trường mới nổi thứ cấp sẽ khó giữ vững trước cạnh tranh khu vực.
Lộ trình hai giai đoạn: từ sản phẩm chỉ số đến quản trị rủi ro
Trọng tâm của hợp tác FTSE Russell – Việt Nam không nằm ở danh hiệu nâng hạng, mà ở lộ trình phát triển thị trường một cách có chiều sâu. Lãnh đạo FTSE Russell đề xuất hợp tác theo hai giai đoạn: giai đoạn đầu phối hợp xây dựng các sản phẩm chỉ số cho thị trường chứng khoán Việt Nam, phục vụ cả nhà đầu tư trong nước lẫn quốc tế; giai đoạn tiếp theo tập trung phát triển các công cụ quản trị rủi ro, góp phần hình thành một thị trường chuyên nghiệp với hệ sinh thái sản phẩm phong phú. Đây là định hướng mang tính "trụ cột sản phẩm" cho giai đoạn thị trường mới nổi: chỉ số là hạ tầng tham chiếu cho dòng vốn thụ động, còn công cụ phòng vệ rủi ro là điều kiện để thu hút vốn chủ động dài hạn. Mục tiêu được nêu rõ là hình thành công cụ phòng vệ rủi ro hiệu quả cho nhà đầu tư quốc tế, hỗ trợ quá trình xác lập giá, kết nối thanh khoản hai chiều và mở rộng sự tham gia của dòng vốn nước ngoài. Nếu không nhanh chóng bổ sung lớp sản phẩm này, việc nâng hạng có nguy cơ chỉ dừng lại ở danh nghĩa mà chưa chuyển hóa thành dòng vốn bền vững.
Chiến lược cải cách nội địa: ba trụ cột và lộ trình pháp lý mới
Hợp tác quốc tế tài chính chỉ có ý nghĩa khi đi cùng cải cách trong nước, và Việt Nam đang tỏ ra khá thẳng thắn về yêu cầu này. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định Việt Nam cam kết cải thiện chất lượng thị trường trên ba trụ cột: tăng cường quản trị, kỷ luật thị trường và hiệu quả thực thi; tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư, đặc biệt nhà đầu tư nước ngoài; và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để phát triển các mô hình, sản phẩm, công cụ mới phù hợp với xu hướng quốc tế. Điều này không chỉ là tuyên bố chính trị. Dự án sửa đổi, bổ sung pháp luật về chứng khoán dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026, song song với việc rà soát chiến lược phát triển thị trường chứng khoán cho giai đoạn 5–10 năm tới. Nếu sửa luật không đi cùng nâng chuẩn giám sát và thực thi, thị trường mới nổi sẽ chỉ là “bảng hiệu đẹp” che phủ những bất cập cũ. Vì vậy, cách Bộ Tài chính chủ đích gắn nâng hạng với cải cách pháp lý là tín hiệu tích cực cho nhà đầu tư.
Vai trò Nhật Bản và bài học về minh bạch, giám sát theo rủi ro
Nâng hạng FTSE Russell không chỉ là câu chuyện song phương với Anh, mà còn phản ánh một hành trình hợp tác quốc tế tài chính dài hơn với Nhật Bản. Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) khẳng định việc Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng là kết quả của nhiều năm cải cách mạnh mẽ nhằm nâng cao tính minh bạch, khả năng tiếp cận thị trường và mức độ hội nhập quốc tế. Kể từ khi ODA Nhật Bản được nối lại năm 1992, JICA đã đồng hành qua đối thoại chính sách, hợp tác kỹ thuật, nghiên cứu và đào tạo nhân lực, trong đó nhiều học viên hiện giữ vai trò chủ chốt tại cơ quan quản lý và các sở giao dịch. Dự án hợp tác kỹ thuật giai đoạn 2019–2023 về nâng cao tính công bằng và minh bạch thị trường cổ phiếu đã trực tiếp góp phần tăng cường giám sát thị trường, nâng chuẩn niêm yết, công bố thông tin và bảo vệ nhà đầu tư. Giai đoạn hợp tác tiếp theo 2024–2027 tập trung vào hiệu quả thị trường, giám sát trên cơ sở rủi ro và nâng năng lực thực thi. Đây là nền tảng thực chất để thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ “đẹp trong mắt tổ chức xếp hạng”, mà còn đáng tin với nhà đầu tư nhỏ lẻ trong nước.
Tác động tới nhà đầu tư, doanh nghiệp và câu hỏi “giữ hạng hay tiến hạng?”
Đối với nhà đầu tư và doanh nghiệp, FTSE Russell nâng hạng là tấm vé mời vào một sân chơi rộng hơn, nhưng cũng khắt khe hơn. Việc Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi được kỳ vọng sẽ nâng cao vị thế thị trường chứng khoán Việt Nam trong mắt nhà đầu tư quốc tế, thu hút dòng vốn toàn cầu và tạo thêm cơ hội phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, các giải pháp mà Bộ Tài chính đặt ra – từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, xử lý vướng mắc để tăng độ mở và thanh khoản, đến đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư – nếu thực thi nhất quán, sẽ trực tiếp cải thiện trải nghiệm của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức. Vấn đề lớn hơn là chiến lược dài hạn: Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành nước có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045, với nhu cầu huy động vốn rất lớn cho đầu tư phát triển. Câu hỏi không chỉ là "giữ hạng thị trường mới nổi" mà là liệu thị trường chứng khoán có thể tiến lên nhóm chuẩn mực cao hơn trong hệ thống của FTSE Russell hay không. Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào việc các cam kết hợp tác với FTSE Russell, Nhật Bản và các tổ chức quốc tế khác có được chuyển hóa thành cải cách cụ thể, đo lường được, hay chỉ dừng lại ở diễn ngôn.
