Vành đai 1 Hà Nội: cuộc đại phẫu hạ tầng gắn với số phận người dân
Vành đai 1 Hà Nội là trục hạ tầng giao thông được mở rộng giữa khu vực nội đô đông đúc, gắn với quá trình giải phóng mặt bằng phức tạp, tái định cư hàng trăm hộ dân và sự thay đổi mạnh mẽ về không gian đô thị, từ những con ngõ chật hẹp đến các tuyến đường nhiều làn xe cùng các công trình phụ trợ như bãi đỗ xe, cây xanh và vườn hoa. Đây không chỉ là một dự án xây đường, mà là cuộc "đại phẫu" làm lại cấu trúc khu trung tâm, với cái giá xã hội rất cụ thể: di dời, chia tay nơi chốn quen thuộc, chấp nhận sống xa trung tâm để đổi lấy diện mạo mới cho đô thị. Câu hỏi không phải có nên làm hay không, mà là chúng ta chấp nhận trả mức giá nào, và có cư xử công bằng với những người phải nhường đất hay không.
Từ Hoàng Cầu đến Voi Phục: con đường 50m mở ra diện mạo mới
Đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục của Vành đai 1 là biểu tượng rõ nhất cho tham vọng "mở toang" không gian giao thông nội đô. Dự án dài khoảng 2,274 km, mặt cắt ngang 50 m, tổng mức đầu tư khoảng 7.210 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Ngay 2/9, sau 8 tháng thi công, đoạn đầu tuyến tại Hoàng Cầu đã thông xe kỹ thuật với quy mô tới 8 làn xe, khiến khu vực vốn chật chội, kẹt xe thành không gian lưu thông thoáng rộng, khang trang. Những dãy nhà san sát, mật độ xây dựng dày đặc giờ nhường chỗ cho mặt đường, vỉa hè, đảo giao thông và hệ thống tổ chức giao thông mới. Người đi qua dễ choáng trước tốc độ thay đổi, nhưng đằng sau là nhiều năm đẩy nhanh giải phóng mặt bằng từ cuối năm 2025 – quá trình ít khi được nhắc đến bằng sự hồ hởi như những buổi lễ thông xe.
Bãi đỗ xe Vành đai 1 trên khu đất xen kẹt: ai trả giá cho sự đồng bộ hạ tầng?
Giữa Vành đai 1 và đường La Thành, đoạn Hoàng Cầu – Láng Hạ, dải đất xen kẹt lâu nay là nơi bám trụ của những căn nhà nhỏ, ngõ hẹp nay trở thành mặt bằng cho dự án bãi đỗ xe – nhà để xe kết hợp cây xanh, vườn hoa. Dự án triển khai trên khoảng 6.803 m², tổng mức đầu tư hơn 2.900 tỷ đồng từ ngân sách. Để có quỹ đất này, thành phố phải thu hồi 166 thửa đất, gồm 164 hộ dân và 2 tổ chức. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Thành phố dự kiến bố trí 151 suất đất tái định cư tại khu GS1, phường Thượng Cát và 151 căn hộ tại khu CT1 Xuân La, phường Nghĩa Đô". Người dân đang khẩn trương thu dọn đồ đạc, tháo dỡ nhà cửa, có người phải tìm nơi kinh doanh mới ngay lập tức. Hạ tầng giao thông, cảnh quan sẽ đồng bộ hơn khi Vành đai 1 hoàn thiện, nhưng đời sống hàng trăm hộ gia đình sẽ bị xáo trộn theo cách không thể đo bằng chiều rộng mặt cắt đường.
Giải phóng mặt bằng và tái định cư: Hà Nội đang chấp nhận cuộc đổi vai
Hà Nội không chỉ mở rộng Vành đai 1 mà còn đồng thời đẩy nhanh giải phóng mặt bằng ở các dự án trọng điểm khác. Thành phố đã hoàn thành khâu này cho toàn bộ 7 cầu vượt sông Hồng – Hồng Hà, Mễ Sở, Vân Phúc, Ngọc Hồi, Thượng Cát, Tứ Liên, Trần Hưng Đạo – cùng 7 tuyến đường giao thông xử lý điểm nghẽn, trong đó có chính Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục. Điều này cho thấy một lựa chọn chính sách rõ ràng: ưu tiên hạ tầng giao thông, chấp nhận các cuộc di dời quy mô lớn. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát tổng nhu cầu quỹ tái định cư, trong đó có cả phục vụ cải tạo chung cư cũ. Thành phố yêu cầu các khu tái định cư phải đồng bộ hạ tầng, giao thông thuận tiện, tạo điều kiện ổn định cuộc sống. Nhưng giữa các tiêu chí trên giấy và cảm nhận của người dân rời nội đô ra Thượng Cát, Xuân La vẫn còn khoảng cách – khoảng cách ấy sẽ quyết định họ coi mình là người hy sinh hay là người đồng hành với quá trình phát triển.
Hạ tầng giao thông rộng mở: lợi ích không thể phủ nhận và cái giá cần minh bạch
Không thể phủ nhận lợi ích thực tế mà Vành đai 1 Hà Nội mang lại. Từ không gian giao thông vốn đông đúc, chật hẹp, khu vực Hoàng Cầu – Đê La Thành – Voi Phục đang dần mở ra một trục đường rộng rãi, tăng khả năng kết nối và giảm áp lực giao thông nội đô. Cùng với đó, bãi đỗ xe và mảng xanh mới khi hoàn thành được kỳ vọng bổ sung quỹ đỗ xe, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, giao thông và cảnh quan, chỉnh trang diện mạo đô thị dọc tuyến. Theo kế hoạch, dự án bãi đỗ xe này dự kiến hoàn thành trong năm 2027, còn nhiều dự án khác đặt mục tiêu hoàn tất giải phóng mặt bằng trong quý IV/2026. Vấn đề không nằm ở việc có nên mở rộng hạ tầng hay không, mà ở chỗ mọi bước giải phóng mặt bằng, tái định cư phải được đối xử như một phần trung tâm của dự án: minh bạch, lắng nghe, và bảo đảm những người rời đi không bị bỏ lại phía sau bức tranh đô thị khang trang.
