Nhận diện cám dỗ được ngụy trang
Ma túy núp bóng là các chất gây nghiện được che giấu trong sản phẩm có vẻ quen thuộc, như kẹo hoặc tinh dầu, khiến học sinh khó nhận biết nguy cơ nếu chỉ dựa vào hình thức bên ngoài. Bên cạnh thuốc lá điện tử, những sản phẩm này đang len vào học đường và đòi hỏi nhà trường dạy học sinh cách nhận diện, thay vì chỉ nhắc chung rằng ma túy nguy hiểm. Tại Nghệ An, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” ở Trường THPT Lê Viết Thuật ngày 27/10/2026. Hơn 1.000 học sinh tham gia chương trình. Con số ấy cho thấy hoạt động tuyên truyền có thể đưa chủ đề tới đông đảo học sinh; thách thức tiếp theo là biến thông tin thành phản xạ an toàn trong những tình huống thực tế.
Vì sao chỉ cấm đoán là chưa đủ
Nguy cơ không nằm riêng ở một sản phẩm. Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An Đặng Xuân Quang, việc sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới có xu hướng trẻ hóa, gây hại cho sức khỏe và sự phát triển của thanh thiếu niên. Một bộ phận học sinh, kể cả học sinh nữ, có thể xem các sản phẩm này như trào lưu; tâm lý tò mò và muốn khẳng định bản thân càng đáng lo khi kiến thức phòng tránh còn thiếu. Mạng xã hội cũng khiến thông tin và việc mua bán trở nên dễ tiếp cận hơn. Bởi vậy, phòng chống ma túy học đường không thể chỉ dừng ở nội quy hay lời cảnh báo. Nếu học sinh không biết từ chối lời mời, nhận ra sản phẩm không rõ thành phần và tìm người lớn đáng tin cậy, lệnh cấm khó giúp các em ứng phó khi cám dỗ xuất hiện ngoài tầm kiểm soát của nhà trường.
Kỹ năng tự bảo vệ phải gắn với tình huống
Diễn đàn đặt trọng tâm vào việc giúp học sinh nhận diện nguy cơ, rèn bản lĩnh nói không và xây dựng môi trường học đường lành mạnh. Phần hỏi đáp và xử lý tình huống là hướng đi thiết thực: học sinh được trao đổi về cách ứng phó khi bị rủ dùng thuốc lá điện tử, ma túy hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc. Thông điệp “Không thử - Không dùng - Không tiếp tay” chuyển cảnh báo thành nguyên tắc dễ nhớ, nhưng kỹ năng tự bảo vệ còn bao gồm biết lên tiếng, tìm trợ giúp và không để bạn gặp nạn một mình. Trong một tình huống giả định, học sinh có biểu hiện co giật hoặc ảo giác sau khi dùng sản phẩm lạ cần được báo ngay cho giáo viên, nhân viên y tế hoặc người lớn có trách nhiệm. Khi khẩn cấp, hãy gọi cấp cứu; không tự xử lý theo kinh nghiệm và không để người gặp nạn ở một mình.
Từ diễn đàn đến nếp phòng ngừa lâu dài
Một buổi tuyên truyền chỉ có ý nghĩa nếu được nối tiếp bằng hỗ trợ thường xuyên. Lãnh đạo ngành giáo dục đề nghị các trường tăng cường giáo dục về tác hại của thuốc lá, lồng ghép nội dung vào bài giảng và hoạt động ngoại khóa. Báo Tiền Phong và Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cũng dự kiến tiếp tục phối hợp nhân rộng câu lạc bộ, sân chơi kỹ năng sống lành mạnh và đồng hành lâu dài với học sinh. Đây là lựa chọn đúng hướng: thay vì chỉ trừng phạt sau vi phạm, người lớn cần lắng nghe, giúp học sinh tháo gỡ áp lực và tạo nơi các em có thể tìm đến khi gặp rủi ro. Học sinh cũng cần biết rằng báo cho thầy cô khi bạn có dấu hiệu nguy hiểm không phải là mách lẻo, mà là hành động bảo vệ sức khỏe và tính mạng. Kết luận rất rõ: nhận diện sớm, từ chối dứt khoát và gọi trợ giúp kịp thời phải trở thành kỹ năng được luyện tập, không chỉ là khẩu hiệu.
