Đối thoại là quyền được góp tiếng nói
Đối thoại với học sinh tiểu học là hoạt động để trẻ trực tiếp nêu suy nghĩ, nhu cầu và điều khiến mình lo lắng, đồng thời để người lớn lắng nghe, giải đáp và xem xét cách xử lý. Những cuộc gặp tại An Khê và Bàn Thạch cho thấy đối thoại học sinh có thể mở ra một kênh trao đổi thiết thực giữa trẻ, nhà trường và chính quyền địa phương. Đây không nên là nghi thức để người lớn nói thay trẻ; giá trị của nó nằm ở việc các em được hỏi về chính những điều tác động đến đời sống hằng ngày. Lãnh đạo phường An Khê nhấn mạnh địa phương tôn trọng quyền bày tỏ và quan tâm lắng nghe trẻ em bên cạnh việc chăm lo điều kiện vật chất. Khi tiếng nói thiếu nhi được coi trọng, trẻ có cơ hội tham gia vào những quyết định liên quan đến môi trường học tập, vui chơi và an toàn của mình.
Từ lớp học đến cổng trường và không gian mạng
Tại buổi đối thoại với lãnh đạo phường Bàn Thạch, học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi và Trường Tiểu học Võ Thị Sáu đặt câu hỏi về học tập, rèn luyện, vui chơi, giải trí, sử dụng internet an toàn và bảo vệ thông tin cá nhân. Các em còn nêu tình trạng xe dừng, đỗ gây mất an toàn trước cổng trường giờ tan học, cũng như lo ngại về bạo lực học đường và xâm hại trẻ em. Những vấn đề ấy cho thấy trẻ không chỉ cần lời khuyên chung chung về việc giữ an toàn; các em có thể chỉ ra nơi nào, lúc nào và điều gì khiến mình bất an. Ở An Khê, thiếu nhi cũng đề cập đến sân chơi an toàn, không gian đọc sách, hoạt động thể thao và cách ứng xử khi bị bắt nạt. Lắng nghe trẻ em vì thế phải bắt đầu từ trải nghiệm cụ thể của chính các em.
Lắng nghe phải đi kèm phản hồi
Một buổi gặp gỡ chỉ tạo được niềm tin nếu học sinh thấy ý kiến của mình được tiếp nhận và có hồi âm. Tại Bàn Thạch, lãnh đạo địa phương ghi nhận, trao đổi, giải đáp những nội dung học sinh quan tâm và cho biết sẽ xem xét các kiến nghị thuộc thẩm quyền. Ở An Khê, địa phương cam kết ghi nhận ý kiến và phản hồi kịp thời bằng hành động thiết thực. Đây là phần quyết định: nếu đề xuất về giao thông trước cổng trường, kỹ năng tự bảo vệ hay sân chơi chỉ được ghi vào biên bản, trẻ khó tin rằng lên tiếng có ích. Nhà trường và chính quyền nên cho các em biết việc nào sẽ được giải quyết, ai phụ trách và khi nào có phản hồi. Cách làm đó vừa biến lời góp ý thành giải pháp, vừa giúp học sinh hiểu rằng tham gia đối thoại cũng là một cách cùng người lớn cải thiện môi trường sống.
Từ cuộc gặp đến môi trường an toàn hơn
Nhu cầu của trẻ không dừng ở việc học tốt hơn: các em còn muốn có nơi vui chơi lành mạnh, hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ và cơ hội rèn kỹ năng tự bảo vệ, dùng mạng xã hội an toàn. Những mong muốn ấy cần được nối với việc làm cụ thể, từ xem xét tình hình giao thông quanh trường đến tổ chức tập huấn, bổ sung hoạt động và không gian phù hợp. An Khê cho biết trong năm học 2025–2026, mô hình “Học tập và sáng tạo cùng AI” được triển khai tại 9/9 liên đội, gắn với giáo dục kỹ năng số và STEM. Mô hình cho thấy việc phát triển năng lực số có thể đi cùng giáo dục kỹ năng, nhưng cũng cần lắng nghe trẻ về cách sử dụng internet và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đối thoại không tự giải quyết mọi vấn đề; nó tạo điểm khởi đầu để người lớn chọn đúng việc cần làm và kiểm tra xem giải pháp có hữu ích với trẻ hay không.
Kết quả của đối thoại không nên được đo bằng số câu hỏi đã trả lời, mà bằng những thay đổi trẻ có thể nhận ra trong lớp học, sân chơi, cổng trường và trên môi trường mạng. Khi người lớn tiếp nhận kiến nghị, giải thích giới hạn và phản hồi bằng hành động, các em có thêm lý do để mạnh dạn bày tỏ. Vì vậy, các địa phương cần duy trì đối thoại như một phần của công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em, chứ không xem đó là sự kiện riêng lẻ. Lắng nghe trẻ em là bước đầu; thực hiện điều đã cam kết mới là cách chứng minh tiếng nói thiếu nhi có trọng lượng.
