Tiếng nói của trẻ cần được xem là một phần của quyết định
Lắng nghe trẻ em là việc tạo điều kiện an toàn, phù hợp với lứa tuổi để các em bày tỏ suy nghĩ, nguyện vọng về những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống và nhận được phản hồi có trách nhiệm từ người lớn. Đây không nên là nghi thức hỏi han để hoàn tất một buổi sinh hoạt, mà là cách nhìn nhận trẻ em như những chủ thể có quyền tham gia. Tại buổi đối thoại với lãnh đạo phường Bàn Thạch, học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi và Trường Tiểu học Võ Thị Sáu hỏi về học tập, vui chơi, sử dụng internet an toàn và bảo vệ thông tin cá nhân. Các em cũng nêu nguy cơ mất an toàn giao thông trước cổng trường giờ tan học, bạo lực học đường và xâm hại trẻ em. Những câu hỏi ấy cho thấy trẻ có thể chỉ ra vấn đề rất cụ thể trong môi trường sống của mình; người lớn cần coi đó là thông tin có giá trị, không phải lời than phiền vụn vặt.
Đối thoại có giá trị khi dẫn đến phản hồi
Ở Bàn Thạch, lãnh đạo địa phương ghi nhận, tiếp thu ý kiến, giải đáp những điều học sinh quan tâm và xem xét xử lý kiến nghị thuộc thẩm quyền. Đây là bước cần thiết, nhưng thước đo của một cuộc đối thoại không chỉ là số câu hỏi được nêu hay câu trả lời được phát biểu tại chỗ. Trẻ cần biết đề xuất nào sẽ được xem xét, ai phụ trách và khi nào có thông tin tiếp theo. Nếu không có hồi âm, những lần tham gia sau dễ biến thành hình thức. Học sinh tại buổi gặp cũng mong địa phương và nhà trường tổ chức thêm tọa đàm, tập huấn kỹ năng tự bảo vệ, sử dụng mạng xã hội an toàn, cùng các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ. Những mong muốn này nối trực tiếp việc lắng nghe với thay đổi trong đời sống: đường đến trường an toàn hơn, có nơi vui chơi lành mạnh và có người lớn hỗ trợ khi các em gặp rủi ro.
Diễn đàn và hộp thư mở thêm lối để trẻ lên tiếng
Diễn đàn trẻ em tạo không gian để các em chia sẻ trải nghiệm, thảo luận vấn đề và gửi kiến nghị đến cơ quan chức năng; hộp thư “Điều em muốn nói” cho phép các em bày tỏ riêng tư hơn về chuyện học tập, bạn bè hay gia đình. Hai hình thức này bổ trợ cho nhau: diễn đàn giúp tiếng nói chung đi vào trao đổi công khai, còn hộp thư có thể mở ra cuộc trò chuyện cá nhân khi trẻ chưa sẵn sàng nói trước tập thể. Tại Trường Tiểu học Hùng Sơn 1 ở Thái Nguyên, hộp thư được đặt tại từng lớp; giáo viên chủ nhiệm tiếp nhận, đọc và phản hồi chia sẻ của học sinh. Mô hình tương tự được triển khai tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chương Dương từ năm 2019. Theo số liệu Bộ Y tế, giai đoạn 2021–2025 có hơn 3,39 triệu lượt trẻ tham gia trực tiếp và trực tuyến tại các diễn đàn ở nhiều cấp. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng giá trị của quyền tham gia trẻ em nằm ở việc ý kiến được xử lý, không phải chỉ được thu thập.
Lắng nghe phải đi cùng an toàn và trách nhiệm
Không phải trẻ nào cũng chờ được đến ngày có diễn đàn mới nói ra điều khiến mình lo lắng; vì thế, những kênh thường xuyên, gần gũi trong lớp học và gia đình có vai trò thiết thực. Một lá thư cần được tiếp nhận kín đáo, phản hồi tôn trọng và chuyển thành hỗ trợ phù hợp; khi cần, giáo viên có thể gặp riêng học sinh hoặc thận trọng trao đổi với gia đình. Cùng lúc, trẻ cần được hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân, nhận biết nguy cơ trên mạng và tìm người lớn đáng tin cậy khi gặp sự cố. Với hoạt động trực tuyến, đơn vị tổ chức cần có biện pháp bảo đảm an toàn và phương án hỗ trợ khi phát sinh sự cố. Thông tư 41/2026/TT-BYT, ban hành ngày 14/10/2026, đặt thêm cơ sở hướng dẫn tổ chức diễn đàn; quy định cũng nhấn mạnh việc tiếp nhận và phản hồi ý kiến đầy đủ, kịp thời. Kết luận rất rõ: tạo chỗ cho trẻ nói là khởi đầu; lắng nghe bằng hành động mới khiến các em tin rằng tiếng nói của mình có ý nghĩa.
