AI chỉ có ý nghĩa khi chạm được vào đời sống
Hành trình đưa trí tuệ nhân tạo từ phòng lab ra đời sống là quá trình các nữ tiến sĩ công nghệ biến sáng kiến công nghệ thành công cụ cụ thể, giúp giảm thao tác thủ công, nâng độ chính xác trong công việc và lan tỏa công nghệ số đến cộng đồng, thay vì để AI nằm trên slide hội thảo hay trong các bản báo cáo nghiên cứu khô khan. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là lựa chọn về cách chúng ta tổ chức lại lao động, đào tạo và phục vụ người dân trong kỷ nguyên số.
Nhìn vào hành trình của TS. Dương Thị Thùy Vân – Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và chuyển giao khoa học công nghệ, Trưởng Ban Nữ công tại Công đoàn cơ sở Trường ĐH Tôn Đức Thắng – có thể thấy rõ: nữ lãnh đạo AI không đứng sau màn hình máy tính, mà đứng giữa tập thể, dẫn dắt đồng nghiệp cùng thay đổi. Cốt lõi ở đây không phải là “có AI hay không”, mà là “AI phục vụ ai” và “ai được trao quyền sử dụng AI”.
Từ quy trình thủ công đến hệ sinh thái sáng kiến công nghệ
Trước khi có các sáng kiến công nghệ, việc rà soát chương trình đào tạo tại trường được làm chủ yếu bằng tay, dữ liệu phân tán, mất thời gian và dễ sai sót. Kiểm định chất lượng là khâu tốn nhiều công sức vì quy mô đào tạo lớn và quy trình rà soát thủ công dễ sai sót. Nói thẳng, nếu cứ làm theo cách cũ, mọi nỗ lực nâng chất lượng chỉ quay vòng trong giấy tờ.
Chính thực tế đó buộc những nữ tiến sĩ công nghệ như TS. Dương Thị Thùy Vân phải bước vào vai trò kiến trúc sư của các sáng kiến công nghệ. Đến nay, chị đã có 8 sáng kiến công nghệ nổi bật, làm lợi hàng tỉ đồng mỗi năm cho nhà trường. Một trong những giải pháp tiêu biểu là mô hình ứng dụng công nghệ số trong công tác kiểm định chất lượng giáo dục và trợ lý ảo Chatbot AI T-CORA, mỗi giải pháp mang lại giá trị làm lợi đáng kể cho đơn vị. Đây là minh chứng rõ ràng rằng khi nữ lãnh đạo AI nắm quyền thiết kế hệ thống, AI không còn là “mốt” mà trở thành hạ tầng vận hành.
Khi nữ lãnh đạo AI biến giảng đường thành phòng thí nghiệm sống
Điểm khác biệt của những nữ lãnh đạo AI như TS. Vân là họ không dừng ở việc xây hệ thống, mà kéo cả tập thể vào hành trình chuyển đổi. Trong phòng họp, chị say mê hướng dẫn các nữ đồng nghiệp cách đưa AI vào giảng dạy. Mỗi năm, đơn vị tổ chức từ 2 đến 4 hoạt động như hội thảo chuyển đổi số, ứng dụng AI trong chuyên môn, thiết kế video bài giảng, thao giảng chuyên đề, thu hút khoảng 200 lượt người tham gia mỗi đợt.
Đó không phải là những buổi “nghe cho biết”, mà là mô hình “vừa học, vừa làm”, nơi mỗi giảng viên phải tạo ra sản phẩm thực tế ngay trong công việc. Mô hình AI do chị phát triển đã được thử nghiệm với gần 1.000 giảng viên, viên chức, sau đó nhân rộng tới 10 trường đại học, nhiều sở, ngành, doanh nghiệp và 20 phường, xã tại TPHCM. Câu chuyện ở đây là: khi nữ tiến sĩ công nghệ đứng lớp, AI trở thành kỹ năng nghề nghiệp chứ không phải đặc quyền của một nhóm nhỏ chuyên gia.
Lan tỏa công nghệ số ra cộng đồng: từ phường, xã đến người dân
Điểm đáng nói nhất trong hành trình này là AI không bị “nhốt” trong khuôn viên trường. Mô hình ứng dụng AI do TS. Thùy Vân khởi xướng không dừng lại trong phạm vi giảng đường mà đã lan tỏa mạnh mẽ ra cộng đồng. Sau khi thử nghiệm thành công cho gần 1.000 giảng viên, viên chức và thu hút 187 thí sinh tham gia cuộc thi cấp trường, chương trình được nhân rộng đến 10 trường đại học, nhiều sở, ngành, doanh nghiệp lớn và 20 phường, xã trên địa bàn TPHCM.
Ở cấp cơ sở, chương trình hỗ trợ cán bộ phường, xã ứng dụng AI để soạn thảo văn bản, tóm tắt tài liệu và trả lời người dân. Đây là nơi AI chạm trực tiếp vào trải nghiệm công dân: thời gian xử lý hồ sơ, chất lượng trả lời, mức độ minh bạch. TS. Vân nhấn mạnh nguyên tắc bảo mật thông tin, con người phải kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả. Cách tiếp cận này cho thấy nữ lãnh đạo AI không chạy theo “tự động hóa bằng mọi giá”, mà đặt chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm lên hàng đầu khi lan tỏa công nghệ số.
Hình mẫu nữ tiến sĩ công nghệ: lãnh đạo, đồng hành và truyền cảm hứng
Đằng sau các con số là một phong cách lãnh đạo rất “đời”. TS. Dương Thị Thùy Vân có 5 năm liên tiếp đạt danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” và “Công đoàn viên xuất sắc”. Gánh nhiều vai trò – từ Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Trưởng Ban Nữ công đến Ủy viên Ban Thường vụ Công đoàn cơ sở – chị không tách mình thành nhiều “phiên bản”, mà xem mọi nhiệm vụ đều hướng đến một mục tiêu chung: xây dựng tập thể vững mạnh, hỗ trợ đồng nghiệp và phát triển nhà trường.
Điều đáng quý là chị chọn cách lãnh đạo bằng việc bồi dưỡng đội ngũ, giao đúng người, đúng việc và tạo điều kiện để viên chức phát huy năng lực. Ban Nữ công dưới sự dẫn dắt của chị chú trọng chăm lo cả chuyên môn lẫn đời sống tinh thần, sức khỏe cho nữ viên chức và con em người lao động. Khi một nữ lãnh đạo AI vừa làm khoa học, vừa làm công đoàn, vừa làm người thầy, hình mẫu nữ tiến sĩ công nghệ trở nên gần gũi: không phải “siêu nhân”, mà là người dám học, dám chia sẻ và dám kéo người khác cùng đi.
