Thời gian là đòn bẩy, nhưng không phải lợi thế an toàn
Sức ép thời gian trong xung đột Mỹ Iran là cách mỗi bên trì hoãn hoặc đặt điều kiện đàm phán để buộc đối phương nhượng bộ trước, đồng thời chấp nhận rằng cái giá của sự chờ đợi có thể tăng dần. Những tín hiệu ngoại giao chưa đủ đưa hai nước ra khỏi thế đối đầu; cả Washington lẫn Tehran đều muốn giữ thế chủ động thay vì là bên xuống nước đầu tiên. Bởi vậy, thời gian không còn là khoảng trống giữa các vòng thương lượng mà trở thành một phần của cuộc mặc cả. Nhưng đây là chiến thuật dễ phản tác dụng: càng kéo dài, rủi ro hàng hải và sức ép chính trị càng có thể thu hẹp lựa chọn của cả hai. Lợi thế chỉ tồn tại khi đối phương chịu tổn thất nhiều hơn; nếu chi phí chờ đợi cùng tăng, không bên nào chắc chắn kiểm soát được nhịp leo thang.
Bất đồng nằm ở thứ tự nhượng bộ
Nút thắt không chỉ là nội dung thỏa thuận mà còn là câu hỏi ai phải hành động trước. Mỹ muốn đưa chương trình hạt nhân Iran vào đàm phán ngay từ đầu. Iran lại ưu tiên eo biển Hormuz, yêu cầu Mỹ dỡ phong tỏa các cảng, bỏ trừng phạt xuất khẩu dầu và chấm dứt giao tranh trên các mặt trận trong khu vực. Hai chương trình nghị sự này khiến mỗi nhượng bộ có vẻ như một dấu hiệu yếu thế, nhất là khi hai bên chưa thống nhất được trình tự và cơ chế bảo đảm thực hiện. Ngày 21/10, Reuters dẫn lời ba quan chức cấp cao Iran và một nguồn nội bộ giấu tên nói Tehran đang kéo dài đàm phán để gây bất lợi cho Tổng thống Donald Trump trước cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ ngày 3/11. Đây là thông tin từ các nguồn được dẫn lại, chưa được Iran công khai xác nhận; Nhà Trắng và giới chức Iran cũng chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Cái giá của chờ đợi đã hiện trên biển
Sức ép không dừng ở bàn đàm phán. Reuters dẫn dữ liệu Kpler ghi nhận ít nhất 18 vụ tấn công tàu trong hai tuần; các nhà phân tích cảnh báo rủi ro với tàu dầu đã lan tới vịnh Oman, đe dọa hoạt động bốc hàng và chuyển tải. Hệ quả thực tế là vận tải qua tuyến huyết mạch khó trở lại bình thường chỉ nhờ một tín hiệu ngoại giao tích cực, nếu an ninh vẫn chưa được bảo đảm. Điều đó biến bế tắc thành vấn đề vượt khỏi tính toán của hai chính phủ: bất ổn kéo dài có thể làm gián đoạn hành trình hàng hóa và năng lượng, trong khi mỗi sự cố mới lại tạo thêm áp lực phải đáp trả. Khi thông điệp răn đe đi song song với lời mời đối thoại, nguy cơ leo thang không nằm ở một quyết định lớn duy nhất mà còn ở khả năng hiểu sai một động thái trên biển.
Lối thoát cần được chia thành từng bước
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi nói đề xuất khôi phục lưu thông qua eo biển trong vòng bảy ngày vẫn còn hiệu lực, nhưng phụ thuộc vào việc Mỹ đáp ứng các điều kiện. Mốc này tạo ra một cửa sổ ngoại giao, chứ chưa phải cam kết chắc chắn về việc mở lại tuyến hàng hải. Tehran đồng thời cảnh báo sẽ đáp trả nếu bị Mỹ tấn công, nhưng cũng nói các cơ quan ngoại giao vẫn phải theo đuổi cơ hội giảm căng thẳng; những tín hiệu trái chiều ấy cho thấy bất đồng chưa được thu hẹp. Một thỏa thuận từng bước, có cơ chế kiểm chứng và bảo đảm thực hiện, thực tế hơn kỳ vọng về đột phá tức thì. Kết luận đáng lo nhất là thời gian không thể tự buộc bên nào nhượng bộ: nếu bế tắc kéo dài mà thiếu kênh kiểm soát khủng hoảng, sức ép chính trị và rủi ro trên biển có thể khiến một tính toán sai biến căng thẳng Mỹ Iran thành đối đầu rộng hơn.
