Mâm cơm chay Vu Lan: không chỉ là nghi lễ mà còn là lối sống
Mâm cơm chay Vu Lan là bữa ăn thuần thực vật gồm rau củ, nấm, đậu hũ và các loại đậu, được sắp xếp đủ món mặn – canh – xào – kho nhằm nuôi dưỡng thân thể nhẹ nhàng và nuôi dưỡng lòng biết ơn trong mùa báo hiếu. Ở góc nhìn của người đã ăn chay 17 năm, tôi tin mâm cơm này không nên là buổi “nhịn ăn” thiếu chất, mà là cơ hội làm mới khẩu vị, làm nhẹ tâm và học lại cách trân trọng món ăn giản dị. Dương Yến Nhi – người xây dựng kênh “Ăn chay cùng Nhi” – đã chứng minh điều đó bằng loạt mâm cơm chay nhiều màu sắc, chủ yếu từ rau củ, nấm, đậu hũ, phù hợp những ngày muốn đổi vị trong tháng Vu Lan.
Theo tôi, điểm quan trọng nhất là không chạy theo món chay “giả mặn” cầu kỳ, mà quay về mâm cơm gia đình, dùng rau củ nấu ăn sao cho ngon, đẹp và đủ chất. Nhi chia sẻ phần lớn mâm cơm cô nấu theo kiểu gia đình, không cần nhiều công đoạn, thời gian chuẩn bị thường khoảng 15-30 phút, những bữa ăn chay đơn giản ít chế biến có thể hoàn thành trong khoảng 10 phút. Đó là câu trả lời rõ ràng cho nỗi sợ phổ biến: ăn chay mất thời gian, phức tạp. Vu Lan là dịp tốt để mỗi nhà thử một tuần, hoặc vài ngày, xem cơ thể và tâm trí thay đổi thế nào khi thay thịt bằng rau, nấm, đậu hũ nấu nướng khéo léo.
Ăn chay đơn giản vẫn đủ màu sắc: bí quyết nằm ở rau, nấm và đậu hũ
Người ta hay than ăn chay nhạt, toàn rau luộc và đậu chiên. Thật ra vấn đề không nằm ở món chay, mà ở cách ta lười đổi món. Nhi chia sẻ những mâm cơm chủ yếu từ rau củ, các loại đậu, nấm và đậu hũ – toàn nguyên liệu quen thuộc, dễ tìm – nhưng nhờ thay đổi cách chế biến nên bữa cơm chay bớt đơn điệu. Nghe thì rau củ, đậu, nấm và đậu hũ có vẻ không đa dạng, nhưng chỉ cần kết hợp khéo là sẽ có rất nhiều món mới mẻ.
Tôi cho rằng, nếu muốn mâm cơm chay Vu Lan đẹp mắt, bạn cần một nguyên tắc: mỗi mâm phải có ít nhất 4 màu – xanh từ rau lá, cam/đỏ từ cà rốt, bí đỏ, vàng từ bắp, đậu hũ chiên, và trắng/nâu từ nấm, bún, cơm. Chỉ vài thay đổi nhỏ: rau củ nấu ăn theo kiểu xào nhanh với tỏi, hấp rồi rưới nước sốt, hay nướng lò với chút dầu và muối, bạn đã có món lạ miệng. Đậu hũ nấu nướng cũng không nên dừng ở kho đậu. Hãy thử đậu hũ sốt cà, đậu hũ xào nấm, đậu hũ hấp gừng, hoặc chiên giòn rồi trộn gỏi.
Ứng dụng kinh nghiệm 17 năm ăn chay vào mâm cơm Vu Lan
Dương Yến Nhi bắt đầu ăn chay trường từ năm 2009, khi còn học cấp ba. Tức là đến nay, cô đã gắn bó với lối sống này 17 năm – con số đủ để mọi lời khuyên không dừng ở lý thuyết. Từ trải nghiệm đó, cô tập trung vào mâm cơm chay theo kiểu gia đình, ít công đoạn nhưng cân bằng giữa tinh bột, đạm thực vật và rau xanh. Theo tôi, đây là điểm nhiều người mới ăn chay hay bỏ qua: chỉ ăn rau cho “thanh đạm” mà quên bổ sung đạm từ đậu, nấm, đậu hũ.
Qua những nội dung đã chia sẻ, Nhi kết nối được với nhiều người ở các nơi khác nhau; có người phản hồi cảm thấy khỏe hơn khi thay đổi chế độ ăn, số khác tìm được niềm vui từ việc tự nấu nướng và xây dựng lối sống đơn giản. Câu chuyện đó cho thấy ăn chay không chỉ là chuyện kiêng thịt, mà là tạo lại nhịp sống nhẹ nhàng: đi chợ, chuẩn bị mâm cơm chay Vu Lan đúng giờ, ăn cùng gia đình. Bạn không cần mâm cỗ hoành tráng; chỉ cần vài món đậu hũ nấu nướng đúng vị, thêm nồi canh rau, đĩa nấm xào, là đủ để cả nhà cảm nhận sự khác biệt trong người.
Giữ nét truyền thống Việt với nguyên liệu gần gũi, dễ tìm
Điều tôi thích ở cách Nhi gợi ý mâm cơm chay Vu Lan là cô không xa rời căn bếp Việt. Nhân tháng Vu Lan, Nhi giới thiệu những mâm cơm chủ yếu từ rau củ, các loại đậu, nấm và đậu hũ; theo cô, đây đều là nguyên liệu quen thuộc, dễ tìm nhưng nếu kết hợp và thay đổi cách chế biến có thể tạo ra nhiều món, giúp bữa cơm chay bớt đơn điệu. Phần lớn các mâm cơm cô chia sẻ theo kiểu món ăn gia đình, không cần nhiều công đoạn.
Trong bối cảnh mạng xã hội tràn ngập món chay “fusion”, tôi nghĩ những mâm cơm giản dị này mới là thứ người Việt cần: một bữa ăn chay đơn giản, không quá xa lạ với cha mẹ, ông bà. Nhi vẫn tham khảo công thức chay châu Á, châu Âu trên các nền tảng bằng từ khóa “vegan”, rồi điều chỉnh bằng thực phẩm và gia vị quen thuộc tại Việt Nam để phù hợp khẩu vị. Nhờ vậy, bạn có thể thêm chút phong cách mới (như salad ngũ cốc, súp kem nấm) nhưng vẫn dùng rau củ nấu ăn, đậu hũ nấu nướng, nấm theo cách hợp khẩu vị nhà mình.
Biến việc nấu chay thành niềm vui mỗi ngày, không chỉ trong tháng Vu Lan
Vu Lan là cái cớ tốt để bắt đầu, nhưng sẽ uổng nếu sau tháng này ta lại quay về với mâm cơm nặng thịt và thiếu rau. Theo tôi, mục tiêu không phải ép mình ăn chay trường ngay, mà là học cách ăn chay đơn giản vài bữa mỗi tuần, để cơ thể nghỉ ngơi, túi tiền nhẹ gánh, và tâm bớt nặng. Với các mâm cơm trong tháng Vu Lan, Nhi muốn người xem có thêm gợi ý để đổi món mà không cần chuẩn bị quá cầu kỳ. Thông điệp đó không nên dừng ở mùa lễ, mà có thể trở thành thói quen lâu dài.
Tôi đồng ý sâu sắc với câu nói của Nhi: “Hãy biến việc nấu ăn thành niềm vui, niềm hạnh phúc và trải nghiệm mới mẻ mỗi ngày”. Mâm cơm chay Vu Lan không chỉ là mâm cơm đặt lên bàn thờ, mà là cách ta tập lại thói quen lắng nghe cơ thể, tôn trọng thức ăn, và giảm bớt tham lam trên bàn ăn. Bắt đầu từ những thứ gần gũi: bó rau muống, mớ nấm, miếng đậu hũ, bạn có thể nấu nên cả một lối sống mới. Và khi nấu bằng sự trìu mến, bất kỳ món chay nào cũng đủ màu sắc và đủ ấm lòng.
