Miễn phí phải đi cùng kế hoạch khả thi
Giáo dục tăng cường là những hoạt động được tổ chức ngoài thời lượng chính khóa để bổ sung nội dung cần thiết, tăng thực hành, trải nghiệm và khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống. Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT quy định việc tổ chức hoạt động này cùng hoạt động theo nhu cầu người học tại cơ sở giáo dục phổ thông; văn bản có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Đây là hướng đi đáng ủng hộ nếu trường bảo đảm mọi học sinh có cơ hội tham gia nội dung tăng cường phù hợp mà không phải đóng tiền. Nhưng nguyên tắc miễn phí không thể chỉ nằm trên giấy: nhà trường phải có kế hoạch, người dạy và điều kiện tổ chức tương xứng, thay vì đẩy phần thiếu hụt sang gia đình. Hoạt động theo nhu cầu riêng cần được phân biệt rõ, tổ chức ngoài thời gian học chung và dựa trên sự tự nguyện; không thể dùng nhãn “tự chọn” để thu tiền cho nội dung thuộc trách nhiệm bảo đảm của chương trình giáo dục phổ thông.
Nội dung rộng hơn, yêu cầu chuyên môn cao hơn
Tiếng Anh, thể thao, nghệ thuật, hoạt động STEM và kỹ năng thực hành đều có thể mở rộng trải nghiệm, giúp học sinh vận dụng kiến thức thay vì chỉ học trên sách vở. Tuy nhiên, tên gọi hấp dẫn không bảo đảm chất lượng. Một tiết bơi cần điều kiện an toàn và người hướng dẫn phù hợp; hoạt động STEM cần thiết bị, không gian và giáo viên có chuyên môn. Trường THCS Trưng Vương đã khai thác phòng học STEM được đầu tư gần 2 tỷ đồng để tổ chức câu lạc bộ với giáo viên tổ Khoa học Tự nhiên hướng dẫn. Ví dụ ấy cho thấy hoạt động tốt cần nền tảng thật, không thể thay bằng lịch học dày hơn nhưng thiếu thiết bị hoặc người dạy. Kết quả tham gia các hoạt động tăng cường cũng không thay thế kết quả học tập của môn học trong chương trình phổ thông; vì vậy, mục tiêu phải là bổ sung trải nghiệm, không biến thành dạy trước, luyện thi hay học thêm dưới tên gọi khác.
Dùng nguồn lực trường học, nhưng không thể dựa vào đó mãi
Một lựa chọn hợp lý là sắp xếp thời khóa biểu, đội ngũ và cơ sở vật chất sẵn có trước khi tính đến chương trình liên kết bên ngoài. Trường Tiểu học Tiểu La ở Đà Nẵng chủ động cân đối giáo viên và thời lượng để tổ chức hoạt động tăng cường; năm học 2026–2027, các khối 1, 2, 3 được học thêm một tiết tiếng Anh mỗi tuần, còn khối 3 có thêm một tiết Tin học. Cách làm này cho thấy nguồn lực trường học có thể giúp mở rộng cơ hội mà không tăng khoản đóng góp cho phụ huynh. Dù vậy, tận dụng nội lực không phải lời giải chung cho mọi nơi: các trường khác nhau về số giáo viên, phòng chức năng và thiết bị, trong khi hoạt động chuyên sâu đòi hỏi đầu tư tương ứng. Nhà trường cũng phản ánh khó khăn về nhân lực và cơ sở vật chất khi triển khai. Nếu chỉ yêu cầu “tự xoay xở”, chất lượng và mức độ tiếp cận giữa học sinh sẽ phụ thuộc vào điều kiện từng trường.
Bài toán nhân lực cần được tính cùng định mức giảng dạy và khối lượng công việc hiện có, không mặc định giáo viên có thể nhận thêm tiết vô hạn. Dự thảo quy định mới được công bố nêu phương án tăng định mức tiết dạy mỗi tuần: giáo viên tiểu học từ 23 lên 24 tiết, trung học cơ sở từ 19 lên 20 tiết, trung học phổ thông từ 17 lên 19 tiết. Đây là đề xuất trong dự thảo, không nên xem như nguồn nhân lực đã sẵn sàng. Trước khi mở thêm hoạt động, trường cần xác định ai phụ trách, thiết bị nào đáp ứng yêu cầu và kinh phí nào bảo đảm duy trì; huy động nguồn lực xã hội, nếu có, phải công khai, minh bạch và phù hợp quy định.
Miễn phí chỉ có ý nghĩa khi học sinh không bị phân biệt
Lợi ích trực tiếp của chính sách là giảm áp lực tài chính cho gia đình và tạo cơ hội tiếp cận hoạt động giáo dục rộng hơn. Nhưng quyền học tập phải được giữ nguyên cả với học sinh không đăng ký hoạt động theo nhu cầu riêng: các em cần được bảo đảm sinh hoạt, học tập trong thời gian học chung, không bị tách biệt hay chịu bất lợi. Ranh giới này đòi hỏi trường công bố rõ nội dung nào miễn phí, nội dung nào tự nguyện, ai chịu trách nhiệm giảng dạy và khoản kinh phí được sử dụng ra sao. Nếu thiếu minh bạch, hoạt động tăng cường có nguy cơ tạo ra một tầng dịch vụ mà gia đình phải mua thêm mới có trải nghiệm tốt. Thông tư 85 đặt ra khuôn khổ; trách nhiệm thực thi thuộc về nhà trường và cơ quan quản lý, từ bố trí người dạy đến bảo đảm chất lượng. Không nên lấy việc đã xếp đủ tiết làm thước đo thành công.
Kết luận, giáo dục tăng cường chỉ thực sự công bằng khi miễn phí đi kèm nguồn lực và chất lượng có thể kiểm chứng. Trường cần ưu tiên dùng hiệu quả đội ngũ, phòng học, thiết bị hiện có, đồng thời công khai những thiếu hụt cần được bổ sung thay vì chuyển gánh nặng sang phụ huynh. Khi nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí được tính thực chất, các hoạt động như tiếng Anh, thể thao hay hoạt động STEM mới mở rộng cơ hội học tập; nếu không, chủ trương tốt sẽ khó vượt khỏi thời khóa biểu.
