Hoạt động giáo dục tăng cường là gì và vì sao lại không được thu tiền?
Hoạt động giáo dục tăng cường là những hoạt động do nhà trường tổ chức ngoài thời lượng chính khóa, nhằm bổ sung nội dung cần thiết, tăng cường thực hành, trải nghiệm, vận dụng kiến thức để phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh, được thực hiện trong khung dạy học 2 buổi/ngày và phải bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tham gia bình đẳng.
Thông tư 85 về hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông vừa được Bộ GD-ĐT ban hành, có hiệu lực từ ngày 15.11.2026. Điểm mấu chốt: mọi hoạt động giáo dục tăng cường trong thời gian dạy 2 buổi/ngày đều bị cấm thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào, kinh phí phải lấy từ ngân sách và các nguồn hợp pháp khác, không được quy đổi thành khoản thu bình quân theo đầu học sinh. Điều này đồng nghĩa, nếu tiếng Anh, STEM, tin học, hoạt động trải nghiệm được xếp vào nhóm tăng cường, chúng phải trở thành “tiếng Anh miễn phí”, “cấm thu tiền STEM” cho toàn bộ học sinh – một bước tiến về công bằng, nhưng là cú sốc với tài chính nhà trường.
Ranh giới mờ giữa tăng cường miễn phí và chương trình theo nhu cầu
Vấn đề khiến hiệu trưởng bối rối không phải là tinh thần công bằng của Thông tư 85, mà là ranh giới quá mờ giữa hoạt động giáo dục tăng cường (miễn phí) và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học (được thu phí). Thông tư yêu cầu phân loại không theo tên gọi mà theo mục tiêu, đối tượng, nội dung, mức độ yêu cầu, thời gian và cách thức tổ chức. Nghe có vẻ chặt chẽ, nhưng khi áp vào thực tế, nhiều trường không biết xếp tiếng Anh bản ngữ, tiếng Anh qua toán – khoa học, STEM, kỹ năng sống đang dạy xen trong thời khóa biểu vào nhóm nào.
Nội dung hoạt động giáo dục tăng cường được mô tả rất rộng: từ giáo dục đạo đức, pháp luật, an toàn giao thông đến khoa học, công nghệ, tin học, năng lực số, trí tuệ nhân tạo; từ giáo dục STEM, trải nghiệm đến ngoại ngữ, hướng nghiệp, kỹ năng sống cơ bản. Trong khi đó, hoạt động theo nhu cầu lại cũng có thể là ngoại ngữ, kỹ năng số, nhưng ở mức chuyên sâu, nâng cao. Khi tiêu chí “nền tảng” và “chuyên sâu” không được lượng hóa rõ, mỗi trường sẽ hiểu một kiểu – và đó là mảnh đất màu mỡ cho tranh cãi, khiếu nại và rủi ro thanh tra.
Gánh nặng tài chính: trường công và giáo viên đang phải “tự bơi”
Thông tư 85 khẳng định kinh phí cho hoạt động giáo dục tăng cường phải được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên hằng năm của cơ sở giáo dục, nguồn học liệu dùng chung do cơ quan quản lý cung cấp và các nguồn hợp pháp khác; không được đặt ra điều kiện đóng góp để học sinh tham gia. Nghe trên giấy tờ thì hợp lý, nhưng nhiều hiệu trưởng thừa nhận hiện “không có ngân sách để miễn phí dạy tăng cường”, đặc biệt với các chương trình tiếng Anh liên kết, STEM, trải nghiệm mời chuyên gia.
Nhiều năm qua, các trường công tổ chức dạy tiếng Anh tăng cường hoặc liên kết với trung tâm, học phí mỗi tháng khoảng 160.000 đồng/học sinh ở một trường liên cấp, trong đó 40% trả cho giáo viên của trung tâm, 15–20% là phí quản lý, cơ sở vật chất để lại trường. Ở một trường tiểu học khác, học phí tiếng Anh tăng cường dao động 450.000–500.000 đồng/học sinh/tháng, 80–85% chi cho đối tác vận hành, phần còn lại dùng để nộp thuế, chi điện nước, sửa chữa cơ sở vật chất và làm thu nhập tăng thêm cho giáo viên. Khi bị cấm thu, khoản chi này không biến mất mà chuyển thành gánh nặng ngân sách và khối việc không lương cho thầy cô.
Thanh tra, kiểm tra: quy định chặt nhưng cách làm vẫn mơ hồ
Thông tư 85 quy định cả hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học đều chịu sự kiểm tra của cơ quan quản lý giáo dục và thanh tra nhà nước. Cơ quan quản lý sẽ xây dựng kế hoạch kiểm tra dựa trên đánh giá rủi ro, ưu tiên những cơ sở có phản ánh, dấu hiệu vi phạm hoặc cơ chế tài chính có nguy cơ cao, và có thể kiểm tra đột xuất khi có kiến nghị. Trên lý thuyết, đây là lưới an toàn để ngăn tình trạng “núp bóng” dạy tăng cường để thu tiền.
Nhưng với ranh giới nội dung còn mơ hồ, cơ chế thanh tra lại dễ trở thành nỗi lo thường trực của hiệu trưởng: cùng một mô hình tiếng Anh tăng cường, nơi này có thể bị coi là hoạt động tăng cường phải miễn phí, nơi khác lại được xếp vào nhóm theo nhu cầu được thu phí. Trong bối cảnh đó, nhiều trường chọn giải pháp an toàn là thu hẹp hoặc tạm dừng các chương trình, dù phụ huynh có nhu cầu vì học phí trong trường thường chỉ bằng một phần nhỏ so với trung tâm bên ngoài và thuận tiện quản lý con. Hệ quả là học sinh – đối tượng lẽ ra được hưởng lợi – lại có nguy cơ mất đi cơ hội học tập đa dạng.
Cần hướng dẫn chi tiết để quy định dạy tăng cường đi vào đời sống
Điểm tích cực của Thông tư 85 là định hướng rõ ràng: mở rộng hoạt động giáo dục, phát triển phẩm chất – năng lực, bảo đảm công bằng tiếp cận và tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của nhà trường. Tuy nhiên, nếu không có hướng dẫn chi tiết, quy định dạy tăng cường sẽ tiếp tục bị hiểu mỗi nơi một kiểu, đẩy trường công vào thế “mắc kẹt”: hoặc cắt giảm chương trình, hoặc âm thầm xoay xở tài chính, hoặc để giáo viên gánh thêm giờ dạy mà không có chế độ tương xứng – điều mà nhiều hiệu trưởng cảnh báo là không thể chấp nhận.
Các hiệu trưởng đã bày tỏ mong muốn cơ quan quản lý địa phương sớm ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Thông tư 85 cho năm học 2026–2027 và các năm sau, làm rõ tiêu chí phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động theo nhu cầu, cũng như cơ chế tài chính đi kèm. Trước mắt, nhiều trường dự kiến họp phụ huynh, khảo sát nhu cầu học tăng cường tự nguyện để tính toán phương án thời khóa biểu, ngân sách, thậm chí cân nhắc dừng dạy nếu không bảo đảm điều kiện. Nếu không muốn “tiếng Anh miễn phí” và “cấm thu tiền STEM” chỉ tồn tại trên giấy, Bộ và địa phương phải cùng lúc giải hai bài toán: hướng dẫn rõ ràng và cấp đủ nguồn lực.
