Sốt cao đột ngột nhưng không thể chủ quan
Bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não khi vi khuẩn xâm nhập vào máu hay dịch não tủy. Cúm và não mô cầu đều có thể khởi phát bằng sốt cao đột ngột, ớn lạnh và mệt mỏi, nên chỉ dựa vào cơn sốt thì khó phân biệt cúm với bệnh nguy hiểm hơn. Điểm đáng lo là người mắc não mô cầu thường mệt lả, vẻ mặt bơ phờ ngay từ những giờ đầu và có thể xấu đi nhanh chóng. Vi khuẩn lây qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần; người mang vi khuẩn ở vùng họng không nhất thiết đã mắc bệnh xâm lấn. Vì thế, hãy nhìn vào toàn trạng và các dấu hiệu đi kèm, thay vì tự kết luận rằng sốt cao chỉ là cúm.
Những dấu hiệu giúp phân biệt cúm
Mệt lả sớm là một dấu hiệu não mô cầu đáng lưu tâm, nhưng không đủ để tự chẩn đoán. Đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn hoặc nôn, sợ ánh sáng, lú lẫn và giảm tỉnh táo có thể xuất hiện khi bệnh gây viêm màng não; người bệnh không nhất thiết có đủ mọi dấu hiệu ngay từ đầu. Nếu nhiễm khuẩn huyết, họ có thể rét run, đau cơ hoặc khớp, tay chân lạnh, thở nhanh, da tái hay tím. Cúm thường lây lan thành đợt rộng, với nhiều người trong lớp học, gia đình hoặc nơi làm việc mắc bệnh gần cùng thời điểm; não mô cầu thường ghi nhận ca riêng lẻ hoặc cụm ca liên quan. Tuy nhiên, bối cảnh lây lan không thay thế việc thăm khám, và triệu chứng ban đầu có thể giống bệnh nhiễm trùng thông thường.
Ban xuất huyết là dấu hiệu phải hành động ngay
Các chấm hoặc mảng ban xuất huyết màu đỏ, tím trên da là cảnh báo nghiêm trọng, nhất là khi đi kèm sốt cao và mệt lả. Tổn thương thường không nhạt màu khi ấn và có thể lan rộng nhanh chóng. Nếu thấy những chấm này, hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế cấp cứu ngay; đừng chờ ban lan thêm hoặc đợi bệnh tự khỏi. Điều quan trọng không kém: ban xuất huyết có thể chưa xuất hiện ở giai đoạn đầu, nên không được lấy việc chưa có ban làm lý do trì hoãn khám. Bệnh não mô cầu có thể diễn tiến trong thời gian ngắn, gây sốc và suy đa cơ quan. Khi có sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lú lẫn, li bì hoặc tay chân lạnh bất thường, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp thay vì tự theo dõi tại nhà.
Đừng chờ đủ triệu chứng mới đi khám
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đau đầu hay cứng gáy khó nhận biết. Bỏ bú, bú kém, quấy khóc khác thường, nôn, ngủ li bì hoặc khó đánh thức có thể là biểu hiện đáng ngại; co giật, thóp phồng hay cơ thể mềm nhũn càng cần được đánh giá khẩn cấp. Không có cách phân biệt chắc chắn chỉ qua cảm giác sốt hay một dấu hiệu đơn lẻ: bác sĩ sẽ xem xét tình trạng lâm sàng, yếu tố dịch tễ và chỉ định xét nghiệm phù hợp. Nếu người bệnh sốt cao và xuống sức nhanh, hãy đi viện ngay cả khi chưa nổi ban. Cách xử trí an toàn không phải là chờ triệu chứng điển hình xuất hiện đầy đủ, mà là phản ứng sớm trước những dấu hiệu cảnh báo và để nhân viên y tế xác định nguyên nhân.
