Nghị định 66/2026: Từ chính sách trên giấy đến quyền lợi học sinh
Nghị định 66/2026/NĐ-CP là văn bản quy định chi tiết chế độ học bổng khuyến khích học tập và học bổng chính sách cho học sinh trường chuyên, trường năng khiếu, sinh viên đại học, người học giáo dục nghề nghiệp cùng một số nhóm thuộc diện ưu tiên, đặt ra tiêu chuẩn xét cấp học bổng, mức hưởng và cách chi trả để bảo đảm người học có năng lực, thành tích nổi bật được nhận hỗ trợ xứng đáng.
Thông điệp quan trọng của Nghị định 66/2026 rất rõ: học bổng không phải phần thưởng ngẫu nhiên, mà là chính sách có tiêu chuẩn chặt chẽ, gắn trực tiếp với kết quả rèn luyện, học tập và thành tích thi cử của người học. Nếu phụ huynh và học sinh không nắm rõ những điều kiện này, khả năng mất quyền lợi là rất lớn. Bởi lẽ, nghị định đã chuyển trọng tâm từ hỗ trợ dàn đều sang khuyến khích đúng đối tượng có năng lực, nhất là ở hệ thống trường chuyên, trường năng khiếu – nơi tập trung học sinh được kỳ vọng dẫn dắt thành tích quốc gia.
Tiêu chuẩn xét cấp học bổng trường chuyên: Không chỉ giỏi mà phải xuất sắc
Học bổng trường chuyên theo Nghị định 66/2026 được thiết kế để thưởng cho những học sinh thực sự xuất sắc, chứ không dừng lại ở mức học lực khá. Điều 7 quy định, học sinh trường THPT chuyên và học sinh THPT chuyên trong cơ sở giáo dục đại học chỉ được xét học bổng khuyến khích học tập khi “kết quả rèn luyện và học tập đạt mức cao nhất trong các mức đánh giá của kỳ xét học bổng”. Nghĩa là muốn có học bổng, học sinh không chỉ giỏi môn chuyên mà phải toàn diện về hạnh kiểm và điểm số.
Tiêu chuẩn cụ thể còn khắt khe hơn: điểm trung bình môn chuyên của học kỳ xét học bổng phải từ 8,5 trở lên hoặc đạt từ giải Khuyến khích trở lên tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hoặc phối hợp tổ chức, hoặc các kỳ thi khu vực, quốc tế do Bộ chọn cử trong năm học đó. Quy định này gửi đi một thông điệp mạnh: học bổng trường chuyên là phần thưởng cho nỗ lực đạt đỉnh, chứ không phải hỗ trợ chung cho tất cả học sinh trong hệ thống chuyên.
Trường năng khiếu: Thành tích huy chương là điều kiện bắt buộc
Nếu trường chuyên nhấn mạnh vào điểm số và giải học sinh giỏi, học bổng tại trường năng khiếu lại tập trung vào thành tích thi đấu, biểu diễn ở cấp quốc gia và quốc tế. Nghị định 66/2026 yêu cầu học sinh trường năng khiếu phải có kết quả rèn luyện từ mức Khá trở lên, kết quả học tập từ mức Đạt trở lên và đặc biệt là đạt huy chương trong cuộc thi cấp quốc gia do bộ chủ quản tổ chức hoặc phối hợp tổ chức, hoặc tại kỳ thi khu vực, quốc tế của năm học đó do bộ chủ quản quyết định chọn cử.
Điều này phản ánh một lựa chọn chính sách rõ ràng: với lĩnh vực năng khiếu (thể thao, nghệ thuật, các tài năng đặc thù), học bổng khuyến khích học tập phải gắn với huy chương – thước đo cụ thể của tài năng và nỗ lực ở cấp cao. Phụ huynh có con học trường năng khiếu cần nhìn học bổng như một mục tiêu song hành với kế hoạch thi đấu và luyện tập: chỉ khi con đạt chuẩn rèn luyện, học tập và có huy chương đúng cấp độ, quyền lợi học bổng mới được mở ra.
Mức học bổng và thời gian hưởng: Hiểu đúng để không kỳ vọng sai
Một điểm đáng chú ý của Nghị định 66/2026 là mức học bổng cho học sinh trường chuyên, trường năng khiếu không ấn định cứng mà giao cho địa phương quyết định, nhưng có “sàn” rõ ràng để bảo vệ quyền lợi người học. Đối với học sinh trường chuyên và trường năng khiếu, mức học bổng cho mỗi học sinh do HĐND cấp tỉnh quyết định, song không được thấp hơn ba lần mức học phí làm căn cứ thực hiện miễn học phí đối với trường THPT công lập tại địa phương. Đây là một trong những câu chữ có sức nặng nhất của nghị định, vì nó gắn học bổng với chi phí học tập thực tế.
Riêng học sinh THPT chuyên trong cơ sở giáo dục đại học, mức học bổng do hiệu trưởng quy định nhưng không thấp hơn mức học phí làm căn cứ thực hiện miễn học phí đối với trường THPT công lập tại địa phương nơi trường đặt trụ sở. Học bổng khuyến khích học tập được xét theo từng học kỳ và cấp trong 9 tháng của năm học đối với học sinh trường chuyên, trường năng khiếu. Như vậy, phụ huynh cần lưu ý hai điều: mức cụ thể phụ thuộc quyết định của HĐND hoặc hiệu trưởng, và thời gian hưởng không phải trọn 12 tháng mà gắn với năm học thực, tránh hiểu nhầm thành khoản hỗ trợ nguyên năm.
Nhóm chính sách và bài toán lựa chọn quyền lợi
Nghị định 66/2026 không chỉ nói về học bổng trường chuyên hay trường năng khiếu, mà còn mở rộng sang học bổng chính sách cho nhiều nhóm người học đặc thù: sinh viên học theo chế độ cử tuyển, học sinh trường dự bị đại học, học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú, học viên tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp dành cho thương binh, người khuyết tật. Mức học bổng chính sách với các nhóm này được tính theo tỷ lệ phần trăm mức lương cơ sở mỗi tháng và được chi trả hai lần trong năm học, mỗi lần tương ứng 6 tháng, bảo đảm đủ 12 tháng nếu thời gian đào tạo còn nằm trong khung tối đa.
Tuy nhiên, người học đồng thời thuộc nhiều diện hưởng học bổng chỉ được nhận một chính sách có mức cao nhất, trừ trường hợp vừa được hưởng học bổng chính sách, vừa được hưởng trợ cấp ưu đãi, trợ cấp xã hội hoặc học bổng khuyến khích học tập khi đáp ứng đủ điều kiện. Điều này đặt trách nhiệm lên phụ huynh và học sinh: phải chủ động rà soát kết quả học tập, rèn luyện và diện chính sách của mình để xác định tối ưu quyền lợi tương ứng, tránh bỏ lỡ học bổng khuyến khích học tập chỉ vì chỉ quan tâm tới một nguồn hỗ trợ. Nói cách khác, hiểu đúng luật là bước đầu tiên để không tự thu hẹp cơ hội của chính mình.
